بانك اتىنان ازاماتتارعا تەلەفون سوعىپ, قىزمەتتەردى ۇسىناتىن الاياقتار ايىلىن جيۋعا اسىعار ەمەس, ءتىپتى ۋاقىت وتكەن سايىن ۇدەپ بارادى. الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ دە بانك الاياقتارى تۋرالى اقپاراتتاردان «بەلى قايىسىپ» تۇر. الداۋدىڭ ەڭ كوپ تارالعان ءتۇرى – الاياقتار ءوزىن بانكتىڭ نەمەسە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى ەتىپ تانىستىرادى. وسىلايشا, قىلمىسكەرلەر ادامنىڭ جەكە اقپاراتىنا قول جەتكىزە وتىرىپ, ولاردىڭ بانكتىك شوتىنان اقشا الادى. 2023 جىلدىڭ باسىنان بەرى بارلىعى 1,4 مىڭ وسىنداي قىلمىس تىركەلدى.
الاياقتار قولداناتىن الەۋمەتتىك ينجەنەريانىڭ زاماناۋي ادىستەرى تاجىريبەلى جانە قارجىلىق ساۋاتتى ادامدى دا شاتاستىرۋى مۇمكىن. وسىعان دەيىن ەلدىڭ قارجى نارىعىن «ەركىن جايلاعان» قارجى پيراميدالارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى شەتەلدەن باسقارىلدى. ءتىپتى ارنايى ينتەرنەت قىزمەتتەردىڭ كومەگىمەن اتى-زاتى بەلگىسىز شەتەلدىك نومىرمەن قىزمەتتەرىن جالعاستىرا بەرەتىن. الايدا قازاقستاندىق ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارى كەز كەلگەن ءنومىردى تىركەۋدى مىندەتتەگەن سوڭ مۇنداي ەركىنسۋدىڭ جولى كەسىلىپ, قازاقستاندىقتار اتىنان «سويلەۋ» قيىنداپ كەتتى. سوندىقتان ولار پروفيل سۋرەتىنە تانىمال بانكتىڭ لوگوتيپىن قويادى دا, مەسسەندجەردەگى «قاۋىپسىز چاتقا» ءوتۋدى ۇسىنادى. ءتىپتى ولاردىڭ قازاقستان قور بيرجاسىنىڭ (KASE) جالعان سايتىن جاساپ, ءوز جارنامالارىندا KASE لوگوتيپىن نەمەسە KASE قىزمەتكەرلەرىنىڭ فوتوسۋرەتتەرىن پايدالانعانى ايتىلعان. ازاماتتاردىڭ بانكتەگى مالىمەتتەرى مەن كارتالارىنا ەنۋدىڭ قۇپيالارىنا دەيىن وپ-وڭاي سۇراپ ءبىلۋدىڭ مىڭ سان تاسىلدەرىن مەڭگەرىپ العانى ايتىلىپ تا, جازىلىپ تا ءجۇر. «تەحنيكالىق مونيتورينگ» ماقساتىندا دەگەن جەلەۋمەن ازاماتتاردان تولقۇجات دەرەكتەرىن, اتاپ ايتقاندا, جەكە سايكەستەندىرۋ ءنومىرىنىڭ مالىمەتتەرىن بىلگىسى كەلەدى نەمەسە تەكسەرۋ ءۇشىن دەپ شوت اشۋعا نەمەسە تەستىك-رەجىمدە نەسيە الۋعا ءوتىنىش بەرۋگە جانە ءۇشىنشى تاراپتىڭ شوتىنا اقشا اۋدارۋعا ۇندەيدى.
كيبەرشابۋىلداردى تالداۋ جانە تەرگەۋ ورتالىعى الاياقتىقتىڭ مۇنداي ءتۇرىنىڭ ءىزىن كەسۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن اشىپ ايتىپ وتىر. سەبەبى ولار مۇنداي ىستەردى كوبىنەسە شەتەلدىك سەرۆيستەر ارقىلى اتقاراتىن كورىنەدى. دەمەك داۋ-دامايى ءالى كۇنگە دەيىن باسىلماعان قارجى پيراميدالارى مەن بۇگىنگى ەدب اتىنان ارەكەت ەتىپ وتىرعان قارجى الاياقتارىنىڭ ءتۇپ-توركىنى – ءبىر. IT شەكارانى مويىندامايدى. قىسقاسى, قىلمىستى ارەكەتتەردى ۇيىمداستىرۋعا جۇمسالاتىن شىعىندى پايدا ەسەلەپ جاباتىن كولەڭكەلى-كريمينالدى بيزنەستىڭ ەڭ كەڭ تارالعان ءتۇرى.
بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز اباي وبلىسى اياگوز اۋدانى تارلاۋلى اۋىلىنىڭ تۇرعىنى, كوپبالالى انا ينديرا ەكىمباەۆا بىزبەن اڭگىمەسىندە 2023 جىلدىڭ 15 ناۋرىزىندا ءبىر كۇندە, ءبىر مەزگىلدە 4 بىردەي بانكتەن (ەۆرازيالىق بانك, حوۋمكرەديت بانك, فورتە بانك, حالىق بانك) جالپى سوماسى 7 ملن تەڭگە كرەديت ونلاين تۇردە رەسىمدەگەنىن, كەيىن بەلگىلى بولعانىنداي, ول قارجى بەلگىلى بانكتەردىڭ ەسەپشوتىنا اۋدارىلىپ كەتكەنىن بايانداپ بەردى.
ي.ەكىمباەۆانىڭ ايتۋىنشا, 2023 جىلدىڭ 15 ناۋرىزىندا ءتورت رەت ونلاين نەسيە الۋعا ءوتىنىش بەرگەن. ول مۇنىڭ سەبەبىن الاياقتىق-گيپنوزدىق قىسىمنىڭ ىقپالىندا بولۋىمەن ءتۇسىندىردى. «سەمەي قالاسىندا ءىسساپاردا جۇرگەن كەزدە بەلگىسىز نومىردەن (8 771 650 71 41) قوڭىراۋ شالعان ايەل بانكتىڭ قاۋىپسىزدىك ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرى ۆيتالي پانتەلەەۆيچپەن بايلانىستىراتىنىن ايتتى. سول ساتتە مەنىمەن بايلانىسقا شىققان ۆيتالي دينا قۋاندىققىزى امانجولوۆا دەگەن ايەلدىڭ مەنىڭ اتىمنان ونلاين-نەسيە رەسىمدەگەنىن, بۇل قارجىنى ءوزىنىڭ ەسەپشوتىنا اۋدارىپ جىبەرۋگە دايىندالىپ جاتقانىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي زاڭسىزدىقتا ۇيالى تەلەفونىمنان ەۋرازيالىق بانكتىڭ قوسىمشاسىن اشىپ, اقشانى ۆيتالي پانتەلەەۆيچتىڭ اتىنا اشىلعان ەسەپشوتقا اۋدارۋ ارقىلى عانا توقتاتا الادى ەكەنمىن», دەيدى ي. ەكىمباەۆا.
ي.ەكىمباەۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇدان ءارى گيپنوز جاعدايىندا ەۋرازيالىق بانكتىڭ قوسىمشاسىنداعى №5269 9400 3010 3404 كارتا شوتىنا اۋدارىلعان. ول بۇل شوت بانك قىزمەتكەرىنە تيەسىلى دەپ ءتۇسىندىردى. ەرتەسىنە ناق وسى بانكتىڭ قوسىمشاسى ارقىلى ءوزىنىڭ اتىنا 3 ملن تەڭگە رەسىمدەلگەنى بەلگىلى بولدى.
ء«بىرىنشى اۋدارىمنان كەيىن الاياق ماعان whatsapp جەلىسىندە نەسيە بويىنشا ەۋرازيالىق بانكتەن قارىزدىڭ جوعى تۋرالى انىقتاما جىبەردى. سودان كەيىن الاياق ماعان Homecredit Bank-كە دە سولاي ىستەۋدى تاپسىردى, ءدال وسىلاي مەن تەلەفون ارقىلى 2 ملن تەڭگەگە ونلاين-نەسيە رەسىمدەدىم جانە بانكتىڭ 4049 3230 4412 9170 كارتوچكالىق شوتىنا 1 ملن تەڭگە اۋداردىم. بۇل ەسەپشوت دەنيس زولاتارەۆ دەگەن ازاماتقا تيەسىلى ەكەن. ءۇشىنشى رەت اۋدارىلعان 1 ملن تەڭگەنى كىمنىڭ اتىنا جىبەرگەنىم ەسىمدە جوق», دەيدى ي. ەكىمباەۆا.
ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز ايتىپ وتكەندەي, تاپ وسى جاعداي ەرتەڭىنە فورتەبانكپەن قايتالاندى.
«ونلاين-نەسيە ارقىلى جوعارىدا ايتىپ وتكەن ازاماتتىڭ شوتىنا 1 462 244 تەڭگە, حالىق بانكتە اشىلعان شوتقا 550 000 تەڭگە اۋداردىم. ماعان قوڭىراۋ شالعان ۇيالى تەلەفون نومىرلەرىندەگى اۋديو جازبالاردىڭ ءبارى ساقتاۋلى. مەن ونى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ, ءتيىستى ورىنداردىڭ اتىنا جازىلعان ارىزدا كورسەتتىم. بىرنەشە ساعاتتىڭ ىشىندە 4 نەسيە الۋعا ماجبۇرلەگەن فاكتوردىڭ سەبەبىن ءتيىستى ورىندار تەكسەرەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن. مەنىمەن تەلەفون ارقىلى بايلانىسىپ, نەسيە رەسىمدەۋگە قاتىسقان ازامات الماتى قالاسىندا تۇرادى. كۇنى كەشەگە دەيىن ۇيالى تەلەفونى بايلانىس اياسىندا بولدى. كيبەرقىلمىسپەن اينالىساتىن ارنايى جاساقتالعان ءبولىم انتي-فراۋد قىزمەتكەرلەرىمەن كومەگىمەن تۇيتكىلدەردى تارقاتۋعا بولار ەدى. اباي وبلىستىق پروكۋراتۋراسى مەنىڭ اتىما رەسىمدەلگەن كرەديتتەر بويىنشا ەۆرازيا بانكىنەن وسى كۇنگە شەيىن ەشقانداي تەرگەۋ ىسىنە قاتىستى دەرەكتەردى الا الماي وتىر. 2023 جىلدىڭ 16 ناۋرىزىندا الاياقتار مەنىڭ اتىما ونلاين-نەسيە بەرگەن ءتورت بانككە – ەۋرازيالىق بانك, حوۋمكرەديت بانك, Forte بانك, حالىق بانكتىڭ قاۋىپسىزدىك قىزمەتىنە بۇل نەسيەلەردى تولەۋدى كەيىنگە قالدىرۋدى سۇرايمىن. مەنىڭ بۇل نەسيەلەردى تولەۋگە قارجىلىق مۇمكىندىگىم جوق», دەيدى ي.ەكىمباەۆا.
ءبىز تىلدەسكەن كەلەسى ازامات, الماتىلىق قۋانىش ايتقازىقىزى 2023 جىلدىڭ 23 شىلدەسىندە كەشكى ساعات 18.37-دە تەلەفون ارقىلى ينتەرنەت الاياقتاردىڭ ارباۋىنا تاپ بولعانىن, ءوزىن كاسپي بانكتىڭ قاۋىپسىزدىك بولىمىنەنمىن دەپ تانىستىرعان بىرەۋ ونىڭ اتىنان حالىق جانە حوۋم كرەديت بانكتەرىنەن بەلگىسىز راحىمجانوۆ دەگەن ادام نەسيە العانىن جانە ونى بانككە قايتارۋى كەرەك ەكەنىن ايتىپ, ەكى بانكتەن 7,5 ملن نەسيە رەسىمدەتكەنىن ايتىپ بەردى. بۇل قارجىنىڭ 1 ملن تەڭگەسىن ايماحانبەت دوسىمجان ەرجان ۇلىنىڭ اتىنا جازىلعان DCard 4302355499 كارتاعا, DCard №4302490191 كارتاعا – 1 ملن تەڭگە, DCard 4302490123 – 1 ملن تەڭگە, «جۋسان بانكتەگى» ۆاۆۋلين ۆاديم ءۆلاديميروۆيچتىڭ اتىنا جازىلعان №KZ89886 Y220007416818 كارتاعا 1 ملن اۋدار-
عان.
«حالىق بانكتەن دە وسىلاي اۋدارىم جاسادىم. ارادا بىرەر مينۋت وتكەندە جوعارىداعى بانكتەردەن ء«سىزدىڭ اتىڭىزدان نەسيە رەسىمدەلدى» دەگەن حابارلاما كەلگەندە عانا الدانعانىمدى ءبىلدىم. وزدەرىن بانك وكىلىمىز دەپ تانىستىرعاندار 87077895303, 87476757488, 87011553874, 87078262687 دەگەن whatsapp نومىرلەرىنەن حابارلاستى. 2023 جىلدىڭ 26 شىلدەسى, تاڭعى ساعات 10.00-دەن 10.35-كە دەيىن 87087099681, 87074560443, 87085022510 نومىرلەرىنەن 27 رەت قوڭىراۋ شالىپ, قوقان-لوقى كورسەتتى. الماتى قالاسى ۆاسنەتسوۆا كوشەسى 27/92 دە ورنالاسقان «حالىق بانكتىڭ» باسشىسى دا الاياقپەن سويلەسىپ, تەلەفون ارقىلى وقيعانىڭ كۋاگەرى بولدى», دەيدى قۋانىش ايتقازىقىزى.
ق.ايتقازىقىزى 25 شىلدە كۇنى «حالىق بانكتىڭ» 7111 نومىرىنە قوڭىراۋ شالعاندا ولار كەڭسەگە كەلۋىن وتىنگەنىن, قاسكەلەڭ قالاسىنىڭ ىشكى ىستەر باسقارماسىنداعىلار نەسيەنىڭ كۇشى جويىلادى دەگەن ۇمىتكە سەنىپ قالۋعا بولمايتىنىن ايتتى. 2023 جىلى 31 شىلدە كۇنى حوۋم كرەديت بانكتىڭ قاۋىپسىزدىك قىزمەتىنەن حابارلاسقان اليشەر ماتىباەۆ تا بانكتىڭ تەك ۋاقىتشا دەمالىس بەرە الاتىنىن جەتكىزدى», دەيدى ق.ايتقازىقىزى.
بۇل تۇستا «الداعان كىم, الدانعان كىم؟» دەگەن ريتوريكالىق سۇراققا جاۋاپ ىزدەۋدەن اۋلاقپىز. بۇل جاعدايدى ميلليونداعان ادامدى سان سوقتىرىپ كەتكەن قارجى پيراميدالارىمەن سالىستىرۋعا بولمايدى. العاشقى توپ پەن سالىمشىلار اراسىنداعى كەلىسىم قارابايىر قۇجاتتارعا نەگىزدەلدى. ال بۇل جولى الاياقتار ەدب اتىنان ارەكەت جاساپ وتىر.
العاشقى كەيىپكەرىمىز ي.ەكىمباەۆا ايتىپ وتكەندەي, ولاردىڭ قولىندا كەز كەلگەن بانكتىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى ارقىلى بەكىتىلىپ بەرەتىن قۇجاتتارى بولعان. دەمەك بانكتەرىمىزدىڭ كيبەرقورعانىسى قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا ساي كەلمەيتىنىن كورىپ وتىرمىز. كەيبىر تاۋەلسىز ساراپشىلار ايتىپ جۇرگەندەي, ىشكى نارىقتا جايلاپ جاتقان 27 بانكتىڭ ىشىنەن تەك كاسپي بانك قانا وسى تالاپقا ساي كەلەدى ەكەن. بۇل جاعدايعا بانكتەرىمىزدىڭ اقپاراتتىق تەحنولوگياسىنىڭ كەمشىلىگى ەمەس, كيبەرحاكەرلەر ويلاپ تاپقان ءادىستىڭ سول تەحنولوگيادان وق بويى وزىپ جۇرەتىنى عانا ەمەس, ادامداردىڭ جەكە باسىنا قاتىستى قۇپيا قۇجاتتاردى وڭدى-سولدى تاراتىپ جۇرەتىنى سەبەپ بولسا كەرەك.
كەي جاعدايدا بانكتەر كليەنتتەرىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قولداناتىن جۇيەلەردىڭ كوپتىگىمەن شاتاستىرىپ الادى. قازاقستاننىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلى ۆيكتور پوكۋسوۆ جۋرناليستەرمەن ءاربىر كەزدەسۋدە بارلىعى كليەنتتىڭ كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىعى مەن اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك مادەنيەتىنىڭ دەڭگەيىنە بايلانىستى ەكەنىن ايتۋدان شارشاعان ەمەس. «قارجى الاياقتارى مەن كليەنت اراسىنداعى مامىلە جەكە قۇپيا كودتارىن جاريا ەتۋدەن باستالادى. بۇل مۇلدەم تانىمايتىن ادامعا پاتەر كىلتىن بەرۋمەن بىردەي. مىسالى, بانكتەن SMS كەلسە, كودتى ەشكىمگە, ءتىپتى بانك قىزمەتكەرىنە ايتۋعا بولمايدى. سىزگە SMS بولىپ كەلگەن دەرەك اقپاراتتار بازاسىندا ساقتالىپ قالادى. كيبەرحاكەرلەرگە ءبىزدىڭ بازامىزداعى مالىمەتتەر قورىنىڭ ەسىگىن اشىپ بەرەتىن قارۋ وسى بولسا كەرەك», دەيدى ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, جالعان نەسيەنىڭ رەسىمدەلۋىنە ادام فاكتورى كىنالى. ءبىزدىڭ ەلدەگى قاۋىپسىزدىك تەحنولوگياسىنىڭ ءبارى باتىس ەلدەرىنەن كەلگەن. ەلىمىزدە كومپيۋتەرلەر مەن ۇيالى تەلەفوندار جاقىندا پايدا بولدى, سوندىقتان ادامدار ينتەرنەتتەگى الاياقتىققا دايىن ەمەس. سول سەبەپتى حالىقتىڭ قارىز جۇكتەمەسىن ازايتۋ عانا ەمەس, قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ مەملەكەت ءۇشىن №1 ستراتەگيالىق مىندەت بولۋ كەرەك. «ونلاين-نەسيە قالىپتى جاعدايعا اينالدى. بانكتەر ءوز كليەنتىن قورعاۋ سحەمالارىن ويلاپ تاپسا, الاياقتار وسى قورعانىستى اينالىپ ءوتۋ ءۇشىن سوعۇرلىم كوپ سحەما ويلاپ تابادى», دەيدى ۆ.پوكۋسوۆ.
ىشكى تۇيسىك ەدب-دە سالىمشىلار تۋرالى قۇپيا اقپاراتتاردى ۇسىنۋشى نەمەسە ساتۋشى توپتار بولۋى مۇمكىن دەگەن سۇعاناق وي سانامىزدا جىل ەتسە دە ونى كوڭىلىمىزدىڭ تورىنە وزدىرۋعا اسىعىپ وتىرعان جوقپىز. ۇلتتىق بانك باستاعان بىرنەشە ەكىنشى دەڭگەيلى بانك الاياقتاردان ساقتانۋ قاجەتىن ايتىپ جاتىر.
وسى جىلدىڭ شىلدە ايىندا رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك دۋماسى بانكتەردى ۇرلانعان قاراجاتتى كليەنتتىڭ ەرىكتى كەلىسىمىنسىز اۋدارعان جاعدايدا 30 كۇن ىشىندە قايتارۋعا مىندەتتەيتىن زاڭ قابىلدادى. وزگەرىستەر كەلەسى جىلى كۇشىنە ەنەدى. «زاڭ قابىلدانعاننان كەيىن بانكتەر مەن باسقا دا وپەراتورلار كۇدىكتى اۋدارىمداردى مۇقيات تەكسەرىپ قانا قويماي, ازاماتتاردىڭ اقشاسى الاياقتاردىڭ قولىنا تۇسپەۋى ءۇشىن شارالار قابىلداۋدى تالاپ ەتەدى. ال بۇل مىندەتتەمەلەردى ەلەمەيتىن بانكتەر ۇرلانعان اقشانى ادامدارعا قايتارۋعا ءماجبۇر بولادى », دەدى مەملەكەتتىك دۋمانىڭ توراعاسى ۆياچەسلاۆ ۆولودين.
6 ساۋىردە قازاقستان بانكتەرى مەن ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارى الاياقتىقتىڭ جاڭا ءتۇرىنىڭ پايدا بولۋىنا بايلانىستى بىرلەسكەن مالىمدەمە جاسادى. Beeline, Eurasian Bank, Forte Bank, Halyk Bank, Home Credit Bank, Jusan Bank, Kaspi Bank, Kcell, Nurbank, Tele2/Altel, تسەنتر كرەديت بانكى, بانك VTB (قازاقستان) بىرلەسكەن مالىمدەمەسىندە كورسەتىلگەندەي, بانك قىزمەتكەرلەرى تەلەفون ارقىلى سويلەسكەندە ەشقاشان باسقا شوتتارعا اقشا اۋدارۋدى ۇسىنبايتىنى, قۇپيا سوزدەر مەن قۇپيا كودتاردى سۇرامايتىنى, قىزمەتكەرلەرىنىڭ كليەنتتەرگە شەتەلدىك نومىرلەردەن قوڭىراۋ شالمايتىنى اشىق ايتىلدى.
ال قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ءمادينا ابىلقاسىموۆا دا نەسيە الۋدا الاياقتارعا الدانعان قازاقستاندىقتارعا شىعىندى وتەۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جاتقانىن حابارلادى. «بۇل تۇرعىدا الاياقتىق جولمەن تۇرعىندارعا نەسيە رەسىمدەلۋى مۇمكىن نەمەسە ادامداردىڭ جەكە قاراجاتى جىمقىرىلۋى ىقتيمال. ەگەر سوت شەشىمى بولماسا, وندا قارجى ينستيتۋتى جاعىنان مۇنداي وتەماقى جۇزەگە اسىرىلمايدى. ەكىنشىدەن, ەگەر اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك نەمەسە بانكتىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرى كەمشىلىگى سالدارىنان سالىمشىنىڭ اقشاسى جىمقىرىلسا, ياعني بۇل سالىمشىنىڭ كىناسى بولماسا, وندا ءبىز زاڭنامالىق دەڭگەيدە بانكتىڭ وتەماقى تولەۋى جونىندەگى مىندەتتەمەسىن قاراستىرعىمىز كەلەدى», دەدى م. ابىلقاسىموۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل پروتسەدۋرانىڭ مەحانيزمى مەن الگوريتمى ازىرلەنىپ جاتىر. وندا الاياقتىق وپەراتسيالاردىڭ بارلىق تيپولوگياسى, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك پەن سمارتفوندارعا ارنالعان قوسىمشالارعا قاتىستى تالاپتار ەسكەرىلمەك.
«ەگەر بۇل تالاپتار بۇزىلسا, قارجى ۇيىمدارى ءۇشىن ءتيىستى جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلادى. تسيفرلىق تەحنولوگيالار ءارتۇرلى قارجىلىق وپەراتسيانى, سونىڭ ىشىندە نەسيە الۋدى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بىراق بانككە بارۋدىڭ قاجەتى جوق ىڭعايلى قىزمەتتەردىڭ كەمشىلىگى بار – الاياقتار شوتتارعا وڭاي قول جەتكىزۋگە جول اشىپ وتىر. وتكەن جىلدىڭ وزىندە وسىنداي 11 مىڭ قىلمىس تىركەلگەن. ونىڭ جارتىسىنا جۋىعى – زاڭسىز نەسيەلەر.
ەكونوميست ماقسات حالىق مۇنداي قۇجاتتى ازىرلەۋدىڭ ۋاقىتى الدەقاشان كەلدى دەپ ەسەپتەيدى. «نەسيەلەر بانك قىزمەتكەرلەرىنىڭ كومەگىمەن بەرىلگەن جاعدايلار كوپ. ولار الاياقتارمەن بىرگە جۇمىس ىستەگەن», دەيدى ول.
ەگەر زاڭ جوباسى پارلامەنتتەن ءوتىپ, زاڭدىق كۇشىنە ەنسە, قىلمىستىق نەسيەلەر سوت شەشىمىمەن كەشىرىلەدى. سوندىقتان ازاماتتار ءالى دە نەسيە اقشاسىن الماعانىن دالەلدەۋى كەرەك.
تاۋەلسىز ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, بانكتەرگە قويىلاتىن تالاپتاردى قايتا قاراۋ جوسپارلانىپ جاتىر. كوپ كوڭىلىندە جالعان نەسيە نەمەسە سالىمشىعا الدانىپ قالعانىن دالەلدەۋ ءۇشىن كوپ ۋاقىت كەرەك. بىراق دايىندىق تا ازىرگە وڭ. وتاندىق بانكتەر بيومەتريكا ارقىلى كليەنتتەردى قاشىقتان سايكەستەندىرۋدى ەنگىزىپ, كيبەرقىلمىسپەن كۇرەسۋگە باعىتتالعان جۇمىستاردى جەتىلدىرىپ جاتىر.
قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ اقپاراتتىق ساياسات باسقارماسىنىڭ باسشىسى دميتري اكماەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەل ميكروقارجى ۇيىمدارىن ەكى فاكتورلى سايكەستەندىرۋدى ەسەپكە الۋدى, ەسق تەكسەرۋدى نەمەسە اقپاراتتىڭ دەرەكقورىمەن تەكسەرۋدى مىندەتتەدى. دەمەك مۇنىڭ ءبارىن الداعى ۋاقىتتا اينالىمعا ەنۋگە ءتيىس زاڭنىڭ كۇرەتامىرىنا قان جۇگىرتەتىن قوسىمشا فاكتور رەتىندە پايدالانۋ كەرەك.
الماتى
