تەڭگە باعامى جىل سوڭىندا السىرەيدى

«تۇرعىن ءۇي نارىعىن ەسەپكە الماعاندا, ەكونوميكانىڭ بارلىق سەكتورى ءوسىمنىڭ جوعارى قارقىنىن كورسەتتى. بيۋدجەت شىعىندارىنىڭ رەكوردتىق قارقىنمەن ۇلعايۋىنىڭ ناتيجەسىندە نەگىزگى كاپيتالعا سالىناتىن ينۆەستيتسيا مەن قازاقستانعا يمپورت كولەمى ارتتى. بۇل رەتتە اعىمداعى شوت تاپشىلىعى 2020 جىلعى داعدارىس دەڭگەيىنە جەتىپ, قاتارىنان ءۇش توقسان بويى تەرىس بولدى», دەيدى Halyk Finance.

ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا ونەركاسىپتىك ءوندىرىستىڭ ءوسىم قارقىنى 3,8 پايىزعا دەيىن ء(بىرىنشى توقسانداعى 2,8 پايىزدان كەيىن) جىلدامداعان. دەگەنمەن مۇنىڭ ءوزى – جوعارى كورسەتكىش ەمەس.

«سالىستىرار بولساق, وتكەن جىلدى ەسەپكە الماساق, الدىڭعى جىلدارى ونەركاسىپ ونىمدەرىنىڭ شىعارۋ ديناميكاسى ەكونوميكانىڭ ءوسىم قارقىنىنا سايكەس كەلىپ وتىردى – 4 پايىز جانە ودان جوعارى. دەگەنمەن ەل ەكونوميكاسىنىڭ جاندانۋى جانە شيكىزاتقا دەگەن سىرتقى سۇرانىستىڭ ساقتالۋى جاعدايىندا ونەركاسىپتىك ءوندىرىس ءوسىمى جەدەلدەيدى دەۋگە نەگىز بار», دەيدى ساراپشىلار.

ازىرگە سىرتقى جانە ىشكى فاكتورلار سالدارىنان ەلدىڭ مۇناي-گاز سەكتورىنىڭ ديناميكاسى ءسال-ءپال تەجەلىپ تۇر.

«بيىل تەڭىز كەن ورنىنىڭ جۇمىسىندا ىركىلىس بولدى – ەلەكترمەن جابدىقتاۋدا تۋىنداعان قيىندىق وندىرىسكە زالالىن تيگىزدى. وپەك+ كەلىسىمى اياسىنداعى كومىرسۋتەك وندىرىسىنە باعىتتالعان شەكتەۋدىڭ ۇزارۋى, سونداي-اق جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا مۇناي باعاسىنىڭ باررەلىنە 80 دوللاردان دا تومەندەپ كەتۋى سىرتقى فاكتور بولىپ سانالادى. شەكتەۋگە قاراماستان بيىل العاشقى التى ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مۇناي ءوندىرىسى جىلدىق ماندە 5,7 پايىزعا ۇلعايدى. ءتىپتى ءوندىرىس كولەمى رەكوردتىق مەجەگە دە جەتتى. وسىلايشا, ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ بيىل 80-90 ملن توننا كومىرسۋتەك ءوندىرۋ تۋرالى جوسپارى ورىندالىپ تۇر دەپ ايتا الامىز. ادەپكىدە مينيسترلىك 90,5 ملن توننا سۇيىق كومىرسۋتەك ءوندىرۋدى جوسپارلاعان», دەگەن دەرەك كەلتىرەدى.

رف-عا قاتىستى باتىس سانكتسيالارىنا بايلانىستى (اتالعان ەلدەردەن ەكسپورتتىڭ شەكتەلۋى) بىلتىر قازاقستاننان رەسەيگە ەكسپورتتالاتىن تاۋار كولەمى وسكەن. اسىرەسە, ماشينا, قۇرىلعى, ترانسپورت قۇرالدارى, پريبور جانە اپپارات ەكسپورتىنىڭ كولەمى 4,8 ەسە كوبەيگەن. ال بەلارۋسكە جونەلتىلەتىن كولەم ءتىپتى 8 ەسە ارتىپتى. بيىل دا رف-عا ەكسپورتتىق جەتكىزىلىمدەر 50 پايىزعا ءوسىم كورسەتكەن.

«جالپى, قازاقستان رف-عا جەتكىزۋ كولەمىن ەسەپكە الماعاندا بيىل ەكسپورت كولەمى بويىنشا 12 پايىزعا تومەندەدى. وسىلايشا, ەلىمىز رەەكسپورتتىق وپەراتسيا­لاردان ءتاپ-ءتاۋىر پايدا كورىپ وتىر. بۇل ءتۇپتىڭ تۇبىندە ەكونوميكالىق وسىمگە اسەر ەتەدى. الايدا بولىپ وتىرعان احۋال سانكتسيا سالۋشى ەلدەردىڭ دە نازارىن اۋدارارى ءسوزسىز, بۇل ولاردىڭ تاراپىنان جاۋاپ شارالارىن قولدانۋعا الىپ كەلۋى دە ىقتيمال. قايتالاما سانكتسيالاردان ساقتانۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى بيلىك سانكتسيالىق رەجىمدى ۇستانۋى كەرەك. سايكەسىنشە, اجەپتاۋىر رەەكسپورتتىق وپەراتسيالاردىڭ ۇزاق مەرزىمدى سيپاتقا يە بولا قويۋى ەكىتالاي», دەيدى ساراپشىلار.

ولاردىڭ باعامداۋىنشا, ينفلياتسيا ەداۋىر باياۋلاعانىمەن پروينفلياتسيالىق تاۋە­كەلدەر ءالى دە ساقتالىپ وتىر. كوممۋ­نال­دىق قىزمەتتەر ءتاريفىنىڭ جانە ەنەرگيا تاسىمالداۋشىلار باعاسىنىڭ ءوسۋى, مەملەكەت­تىك شىعىنداردىڭ كوبەيۋى جانە جوعارى ينفلياتسيالىق كۇتۋلەر ۇلتتىق بانكتى ءالى دە بولسا, قاتاڭ اقشا-نەسيە ساياسا­تىن ۇستانۋعا ءماجبۇر ەتىپ وتىر دەپ ساناي­دى. ماماندار پىكىرىنشە, ينفلياتسيا دەڭ­گەيىنىڭ تومەندەۋىنە وراي بازالىق ستاۆكا­نى دا بىرتىندەپ تومەندەتۋ قاجەت. ۇلتتىق بانك مۇنى تامىزدان باستاۋى ابدەن مۇمكىن.

«ەكىنشى توقساننىڭ سوڭىندا رەسپۋب­ليكانىڭ شوعىرلاندىرىلعان حالىقارالىق رەزەرۆى 94,2 ملرد دوللار بولدى جانە جىل باسىنان بەرى 3,8 پايىزعا ۇلعايدى. الايدا ناۋرىز ايىندا كوبەيتىلگەن بيۋدجەت شىعىندارى بەكىتىلگەننەن كەيىن ەكىنشى توقساندا ۇلتتىق قوردىڭ ۆاليۋتالىق اكتيۆتەرىنىڭ ءوسىم قارقىنى ءبىرشاما قۇلدىرادى. مۇناي ءوندىرىسىنىڭ قارقىن الۋىنا جانە ونىڭ قولايلى كوتيروۆكاسىنا قاراماستان ۇلتتىق قور اكتيۆتەرىنىڭ ءوسىمى باياۋ ءجۇرىپ جاتىر. بۇعان قوردان بيۋدجەتكە ترانسفەرتتەردىڭ ارتۋى سەبەپ بولىپ وتىر», دەلىنەدى ەسەپتە.

Halyk Finance ساراپشىلارىنىڭ باع­دار­­لاۋىنشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلت­تىق قورداعى اكتيۆ مولشەرىن 2030 جىلى 100 ملرد دوللارعا جەتكىزۋ تۋرالى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ءبىراز قيىنعا سوعاتىن ءتۇرى بار. قازىرگىدەي قوردان بيۋدجەتكە اۋقىم­دى ترانسفەرتتەر جاسالا بەرەتىن بولسا, اتال­عان ماقساتقا 7 جىلدان كەيىن قول جەت­كىزۋ قيىندىق تۋعىزادى دەيدى ساراپشىلار.

مۇنايدىڭ جوعارى باعاسىنا قاراماس­تان ۇلتتىق قور اكتيۆتەرى ءوسىمىنىڭ باياۋ ديناميكاسى وسىمەن ەكىنشى جىل قاتارىنان بايقالىپ وتىر.

«بيۋدجەت شىعىندارىنىڭ ءوسىمىن قارجىلاندىرۋ ءۇشىن ۇلتتىق قور قاراجاتىن پايدالانۋ ساياساتى ۇلتتىق قورداعى اكتيۆ ءوسىمى قارقىنىن شەكتەۋدە. بيىل ءبىرىنشى توقساندا قورعا تۇسكەن ءتۇسىم الىنعان اقشادان 600 ملرد تەڭگەگە ارتىق بولعان, ەكىنشى توقساندا بۇل ايىرماشىلىق 200 ملرد تەڭگەگە دەيىن ازايدى. جالپى, ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا ترانسفەرتتەر تۇرىندە 2,14 ترلن تەڭگە (4,7 ملرد دوللار) پايدالانىلدى ء(بىر جىلعا 4 ترلن تەڭگە جوسپارلانعان). ياعني ەكىنشى جارتىجىلدىقتا ترانسفەرت 1,86 ترلن تەڭگە (4 ملرد دوللار) بولۋعا ءتيىس. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ كۇتۋىنشە, بيىل ۇلتتىق قورعا ءتۇسىم 5,5 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى», دەلىنەدى زەرتتەۋدە.

جىل باسىنان بەرى ۇلتتىق ۆاليۋتا كۋرسى 4 پايىزعا, 448,8 تەڭگەگە دەيىن نىعايعان. ماماندار پىكىرىنشە, ۇلتتىق قوردان بەرىلەتىن ترانسفەرت مولشەرىنىڭ ارتۋىمەن (سەبەبى بيرجادا ساتىلاتىن ۆاليۋتا كولەمى وسكەن – اۆتورلار) تەڭگە ءبىرشاما نىعايدى جانە باعامى تۇراقتالدى.

«ۇلتتىق بانكتىڭ دە ۆاليۋتا نارى­عىنداعى ءوز وپەراتسيالارىن جۇرگىزۋدەگى اشىقتىعىن دا اتاپ ءوتۋ كەرەك. بۇل دەۆال­ۆاتسيالىق كۇتۋلەردى تومەندەتتى. جىل سوڭىنا قاراي جوعارى ينفلياتسيا, بازالىق مولشەرلەمەنىڭ تومەندەۋى جانە ەكسپورتپەن سالىستىرعاندا يمپورتتىڭ جەدەل ءوسىمى فونىندا ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ازداعان السىرەۋىن شامالايمىز. ساۋدا ارناسى ارقىلى يمپورتتىڭ ايتارلىقتاي ارتۋى سىرتقى ساۋدا ءپروفيتسيتىنىڭ قىسقارۋىنا, بۇل ۆاليۋتا باعامىنىڭ السىرەۋىنە اكەلەدى. سونىمەن قاتار جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىنان باستاپ كۆازيمەملەكەتتىك كومپانيالارعا قويىلاتىن مىندەتتى ۆاليۋتا ساتىلىمى تالابى قىسقارادى جانە بازا­لىق مولشەرلەمە تومەندەيدى دەپ كۇتى­لىپ وتىر. بازالىق مولشەرلەمەنىڭ تومەن­دەۋى بەيرەزيدەنتتەر ءۇشىن تەڭگەدەگى قارجى اكتيۆتەرىنىڭ تارتىمدىلىعىن ازايتادى. ءارى ينفلياتسيانىڭ جوعارى دەڭگەيى تەڭگە­نىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتىن تومەندەتەدى. بىزدىڭ­شە, وسى فاكتورلار قوسىلا كەلە جىل سوڭى­نا قاراي ءتول ۆاليۋتا 1 دوللارعا 475 دەڭ­گەگە دەيىن السىرەۋى مۇمكىن», دەيدى ساراپشىلار.

Halyk Finance ساراپشىلارى بيىل ىشكى جالپى ءونىم ءوسىمى بولجامىن 4,8 پايىزعا دەيىن جاقسارتىپ وتىر (ەگەر سىرتقى جانە ىشكى شوكتار بولماسا).