دۇبىرگە تولى دۇنيە

قايىرىمدىلىقتى قاقتىعىسسىز جاساۋعا بولماي ما؟ جەرورتا تەڭىزىندە گازا سەكتورىنا قايىرىمدىلىق كومەك جۇكتەرىن الىپ بارا جاتقان “ازاتتىق فلوتيلياسى” دەپ اتالاتىن كەمەلەر توبىمەن يزرايل قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اراسىنداعى قاقتىعىس بۇكىل الەم جۇرتشىلىعىن دۇرلىكتىردى. قايىرىمدىلىققا قارسى تۇردى دەپ جۇرت­­تىڭ كوپشىلىگى قازىر ءيزرايلدى اي­ىپ­تاپ جاتىر. ءوز كە­زەگىندە يزرايل كە­مە­لەردى تەكسەرگەن كەزدە قايى­رىم­دى­لىق جاساۋشىلار كۇش قولداندى دەپ اقتالادى. كۇش قول­دان­عاندا, پىشاق, تەمىر تاياقتار, ءتىپتى وتتى قارۋلاردى پايدالانعان سوڭ, يزرايلدىكتەر قورعانىس ماقساتىندا وق اتىپتى. سونىڭ سالدارىنان, ءبىر دەرەكتەرگە قارا­عاندا 19 ادام, ال يزرايل­دىك­تەر­دىڭ ايتۋىنشا 9 ادام قازا تاپقان. وقيعاعا باعا بەرمەس بۇرىن جالپى ونىڭ قالاي پايدا بول­عا­نىنا توقتالايىق. پالەستينا اۆتونومياسىنىڭ گازا سەك­تو­رىن­دا حاماس ۇيىمى بيلىك ءجۇر­گىزەدى. ولاردىڭ پالەس­تينانىڭ ورتالى­عىنا باعىنباۋى ءوز الدىنا, يز­رايل­گە قارسى بىتىسپەس كۇرەس جۇرگىزۋدى باعدار تۇتىپ, بۇل ەلمەن تۇراقتى سوعىس جاعدايىندا دەسە دە بولادى. حاماس-تىڭ اسكەري كۇشى يزرايلگە ارقاشان اراندا­تۋ­شىلىق ماقساتتا زىمى­ران­مەن وق اتىپ, وعان جاۋاپ رەتىندە ەۆرەي مەملەكەتى اسكەري وپە­راتسيالار وتكىزىپ, ونىڭ قور­عا­نىس نىسان­دارىنا شابۋىلدار جاساپ, ايتارلىقتاي سوققى دا بە­رىپ جاتادى. سونىڭ سالدارىنان بەيبىت حالىقتىڭ دا قۇربان­دى­عىنا جول بەرىلىپ, ونى الەم جۇرتشىلىعى ايىپتايدى. ءدال وسى جەردە ەكى جاقتىڭ ءبىرىن اقتاپ, ەكىنشىسىن ايىپتاۋ قيىن. كۇشى باسىم ءيزرايلدى كوپ كۇش قولدانبا, ودان بەيبىت حالىق زارداپ شەگەدى دەپ ايىپتاعان كۇندە, تاياۋ شىعىستاعى شيە­لەنىستىڭ كەلىسسوزبەن شەشىلۋىنە جان-تانىمەن قارسى جانە ارقا­شان ارانداتۋشىلىق ارەكەتكە باراتىن حاماس-تى قايتىپ اقتارسىڭ. قالىپتاسقان جاعدايدا يزرايل گازا سەكتورىندا بيلىك جۇرگىزۋ­شىلەردىڭ سىرتتان قارۋ-جاراق الۋىنا مۇمكىندىك بەرمەس ءۇشىن بۇل اۋماقتى قورشاۋعا العان. كەزىندە حاماستىقتار قارۋ-جا­راقتى ەگيپەت شەكاراسى ار­قى­لى السا, يزرايل­دىڭ كۇش قولدانۋى ار­قاسىندا وعان توقتاۋ جاسالدى. ءتىپتى قايىرىم­دىلىق كومەكتىڭ ءوزى بۇۇ ارناسى ارقىلى جەتكىزىلۋى ءتيىس. “ازاتتىق فلوتيلياسى” وسى تا­لاپتى بۇزىپ وتىر. “ازاتتىق فلوتيلياسىنا” تۇركيا, ۇلى­بريتانيا, ير­لانديا, گرە­كيا, كۋۆەيت جانە الجير جاساقتاعان ال­تى كەمە كىرەدى دە, ولار گازا سەكتورىنا ءدا­رى-دارمەك, قۇ­رىلىس ما­تە­ريال­­­دارىن جانە مۇگەدەكتەر ار­باسىن اپارماق ەكەن. ولاردىڭ بورتىندا 700-دەي ادام بولىپتى. ولاردىڭ قاتارىندا نەگىزىندە ەۋروپا جانە ارابتاردىڭ قۇقىق قورعاۋشىلارى, ەۋروپارلامەنتتىڭ ءبىر توپ دەپۋتاتى, ءتىپتى نوبەل سىيلىعىنىڭ 1976 جىلعى لاۋ­رەاتى مەيريد ماكگۋاير دا بار. يزرايل بۇل رەيستى اۋەل باس­تان ساياسي ارانداتۋ ارەكەتى ساناپ, ونداعى ادامداردىڭ قاتارىندا قۇقىق قورعاۋشىلارمەن قاتار, جۇزدەگەن ارانداتۋشىلار بار­لى­عىن ايتىپ, كەمەلەردى گازا ج­ا­عا­لاۋىنا جىبەرمەيتىنىن مالىمدەگەن. ءىس جۇزىندە سولاي بولىپ شىقتى. تىكۇشاق جانە اسكەري كاتەر ار­قى­لى “ازاتتىق فلوتيلياسى” كە­مەلەرىنە ەنگەن يزرايلدىك ار­ناۋ­لى ءبولىم جاساقشىلارى تەك­سەرىس جۇرگىزبەك بولعاندا, قاق­تى­عىس ورىن العان. يزرايل­دىكتەردىڭ ءما­لىم­­دەۋىنشە, ولار كە­مە­لەردى اش­دود پورتىنا اپا­رىپ, قۇقىق قور­عاۋشىلاردى ەلدەرىنە قاي­تا­رىپ, قايىرىم­دىلىق جۇك­تە­رىن جەر ۇستىمەن گازاعا جەت­كىزبەك ەكەن. ءيزرايلدى الەم ايىپتاپ جا­تىر. ەۋرووداق جانە اراب مەم­لە­كەتتەرى ليگاسى (امل) ايىپتادى. امل حالىقارالىق قوعام­داس­تىقتان ءيزرايلدى اۋىزدىقتاۋدى تالاپ ەتسە, حاماس ۇيىمى بۇكىل اراب جانە مۇسىلمان ەلدەرىن يز­راي­لگە قارسى بىرىگۋگە شاقىردى. بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى دە بۇل ماسەلەنى 12 ساعات بويى تالقىلاپ, وندا ەكى جاق ءبىرىن-ءبىرى ايىپ­تاۋمەن بولدى. جالپى, ءيزرايلدى ايىپتاۋشىلار كوپ. ءيزرايلدى ايىپتاعان ءجون شىعار. قايىرىمدىلىق نيەتپەن جۇرگەندەرگە تيىسپەۋى كەرەك ەدى دەيمىز ءبارىمىز دە. وكىنىشكە قاراي, يزرايل كومەك دىتتەگەن جەرىنە امان-ەسەن جەتسە, گازا سەكتورىنا قاتىستى قولدانىلعان سانكتسيا تالابى بۇزىلادى دەگەندى جەلەۋ ەتىپ, كۇش قولدانۋعا باردى. سودان دا قاقتىعىستىڭ ودان ءارى ۋشىعا ءتۇسۋى ابدەن مۇمكىن. گرۋزيادا بيلىكتەگىلەر جەڭىسكە جەتتى كوپ جەردە جەرگىلىكتى ورگانداردىڭ سايلاۋىنا ونشالىقتى ءمان بەرىلمەيدى. ال گرۋزيادا جاعداي ءوز­گەشەرەك. 30 مامىردا وتكەن مۋنيتسيپالدىق سايلاۋدا بيلىك پەن وپپوزيتسيا كۇشتەرىنىڭ اراسالماعى ايقىندالعانداي بول­دى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, پرەزيدەنت ميحايل سااكاشۆيليدىڭ پارتياسى جەڭىسكە جەتتى. الدىن الا جا­سالعان قورىتىندى بويىنشا, بي­لىك­تەگى “ۇلتتىق قوز­عالىس” پارتياسى 66,44 داۋىس پايىز جي­ناپ, ەندى جەر­گىلىكتى ورگان­دارعا ءوز وكىلدەرىن كو­بى­رەك جىبەرەدى. ەكى­ن­شى ورىندا حريس­تيان­دىق دەموكراتتار – 11,5 پا­يىز, وپپوزيتسيالىق “گرۋزيا جو­لىن­داعى وداق” ءۇشىن ساي­لاۋ­شى­لاردىڭ 9 پايىزدايى داۋىس بەرىپ­تى. اتتارى دارداي پارتيالار – “ۇلت­تىق كەڭەس” پەن “گرۋزيانى ونەر­كاسىپ قۇتقارادى” پارتيالارى 6,72 جانە 4,84 پايىز داۋىسقا يە بولعان. بۇل سايلاۋداعى ەڭ باستى ءما­سەلە تبيليسي قالاسىنىڭ باس­شى­سىن سايلاۋ ەدى. قالاباسىن سايلاۋ العاش رەت وتكىزىلىپ وتىر. جانە ونىڭ قاعيداتتى ءمانى بار. بۇل لاۋا­زىمعا يە بولۋ ەرتەڭگى كۇنى پرەزيدەنت سايلاۋىنا ىقپال ەتپەك, ءتىپتى پرەزيدەنتتىككە جەتۋدىڭ شە­شۋ­شى ساتىسى دەپ باعالاندى. مۇن­­دا دا بيلىكتەگىلەر جەڭىسكە جەتتى. سااكاشۆيليدىڭ ادامى دەپ ەسەپ­تەلەتىن, 2006 جىلدان بەرى تبي­­ليسي باسشىسى بولىپ كەلگەن گيگي ۋگۋلاۆا 54 پايىز داۋىس ال­دى. وپپوزيتسيا ويسىراي جەڭىلدى. قالا باسشىسىنىڭ لاۋا­زى­مى­نا سونشالىقتى ءمان بەرىلەتىنى – تبيليسي اكىمشىلىك قانا ەمەس, ەلدەگى رۋحاني دا ورتالىق. ونىڭ باسشىسى سول ورتاعا سۇيەنىپ, بۇكىل ەلدەگى جاعدايعا ىقپال ەتەدى. بۇعان دەيىن دە سولاي بولعان. قازىرگى پرەزيدەنت تە كەزىندە ءتبيليسيدىڭ مەرى بولدى. گيگي ۋگۋلاۆانىڭ ءتبيليسيدىڭ باسشىسى بولىپ سايلانۋى ەلدەگى ساياسي كۇشتەردىڭ ارا سالماعىن بيلىككە قاراي بۇردى. سااكاشۆيلي – ۋگۋلاۆا تاندەمى تۋرالى اڭگىمە كوپ. سااكاشۆيلي قالا مەرىنە قولداۋ كورسەتسە, ەندى قيسىنعا قارا­عاندا ول ەرتەڭ پرەزيدەنت سايلاۋىندا بۇگىنگى قولداۋشىسىنا بارىنشا كومەكتەسۋگە ءتيىس. بيلىكتەگىلەر جەڭدى دەگەنمەن, ونى “قامتا­ما­سىز ەتكەن” وپ­پو­زيتسياداعى ال­اۋ­­­ىزدىق دەگەن سي­­پاتتامانىڭ جانى بار. وپ­پو­­­زي­تسيانىڭ كوك­­سەي­تىنى – بي­­لىككە جەتۋ. وسى ءبىر ماقسات ول­ار­دى بىرىك­تى­رە­دى دە, بولەدى دە. ورتاق “جاۋ­مەن” كۇرەستە ولار بىرىكسە دە, بيلىكتى ءبو­لىسۋگە كەلگەندە, جاۋشا تا­لا­سادى. گرۋ­زيادا بيلىككە ۇم­تى­لا­تىن­دار وتە كوپ. وسى جولدا ولار ءبىر-ءبىرىن وڭاي ساتادى, ءبىر-بىرىنە وڭاي قارسى شىعادى. بۇل ەلدەگى قازىرگى وپپوزيتسيا كوسەم­دەرىنىڭ ءبارى دە – نينو بۋرد­جانادزە دە, يراكلي الا­سانيا دا, زۋراب نوگايدەلي دە سا­اك­اشۆيليدىڭ كۇنى كەشەگى سەرىكتەرى. ءتىپتى سااكاشۆيليگە جاۋ بو­لىپ شىققاننان كەيىن دە بۇلار­دىڭ باسى بىرىگە قويماي ءجۇر. ۇلكەن لاۋازىمدى ءبىر-بىرىنە قي­ماي­دى. بارلىق وپپوزيتسيا ورتاسىنان بىرەۋدى تاڭداپ, ونى سااكاش­ۆيليگە قارسى قويىپ, سوعان قولداۋ كور­سەت­سە, ونىڭ ءنا­تي­جەسى باسقاشا بولارى ءسوزسىز. ال ولار جەكە-دارا كۇرەسكە شىق­قاندا, بيلىكتەن بۇرىن ءبىر-ءبىرىنىڭ اياعىنان شالادى. “گرۋزيا ءۇشىن اليانس” بلوگىنىڭ كوسەمى الا­سانيا تبيليسي باسشىلىعى ءۇشىن كۇرەسىپ جاتقاندا, بۋردجا­نادزە سايلاۋعا بويكوت جاريالادى, ءبىراز وپپوزيتسيالىق پارتيالار وزدەرى­نىڭ قىردان اسا المايتىن ادامدارىن ۇسىنىپ جاتتى. ءسىرا, گرۋزيالىق وپپوزي­تسيو­نەر­لەردىڭ باسى بىرىكپەۋى ءوز ال­دىنا, ولاردىڭ ستراتەگيالىق, تاك­تي­كالىق قادامدارى دا شەكتەۋلى كو­رىنەدى. بۋردجانادزە دە, نو­گايدەلي دە, الاسانيا دا رەسەيگە بارىپ, ۇكىمەت باسشىسىمەن, سىرت­قى ىستەر مينيسترىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, سااكاشۆيليدى جامانداپ قايتتى. رەسەيمەن 2008 جىلعى سوعىس جانە رەسەيدىڭ گرۋزياعا قارسى بۇگىنگى ناسيحاتى بۇل ساياساتكەرلەرگە ۇپاي اكەلەدى دەۋ قيىن. سايلاۋ دا سونى كورسەتتى. ماماديار جاقىپ.