تەرى قاتەرلى ىسىگى مەن مەلانومانىڭ ءورشۋى كىمدەردە ءجيى بايقالادى؟ سول سياقتى سۇيەلدەر مەن پاپيللومالاردان ەرتەرەك قۇتىلۋدىڭ پايداسى قانداي؟ اسقىنعان دەرماتيت نەسىمەن قاۋىپتى؟ وسى سۇراقتاردىڭ جاۋابىن قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عزي مەن الماتى ونكولوگيالىق ورتالىعىندا وتكەن اشىق ەسىك كۇندەرىنەن ىزدەدىك. سەبەبى ءبىر عانا مەگاپوليستىڭ وزىندە جىلىنا مىڭعا جۋىق ادامنان تەرى وبىرى تابىلاتىن بولسا, 3,5 مىڭعا جۋىق ناۋقاس تەرى قاتەرلى ىسىگى دياگنوزىمەن الماتى ونكولوگيالىق ورتالىعىندا ەسەپتە تۇر.
وكىنىشكە قاراي, قاتەرلى ىسىكتىڭ بۇل ءتۇرى جىلدام اسقىنىپ, قاتتى ورشيتىنىمەن ەرەكشەلەنەدى. بىرىكتىرىلگەن, ياكي كەشەندى ەمدەۋدىڭ زاماناۋي ادىستەرى ءتيىمدى كۇرەسۋگە مۇمكىندىك بەرگەنىمەن, اۋرۋ اسقىنباي قويىلعان دياگنوستيكانىڭ كومەگى وراسان. ونكولوگتەر وبىردىڭ بۇل ءتۇرى باستاپقىدا ىسىكتىڭ پايدا بولۋى نەمەسە بۇرىننان بار مەڭنىڭ ءتۇسى, كولەمى مەن ءپىشىنىنىڭ وزگەرۋى سياقتى بەلگىلەرىنەن كورىنە باستايتىنىن ايتادى. ءبىرىنشى كەزەكتە ناۋقاس مەڭىنىڭ مازالاپ, قىشۋ, اۋىرسىنۋ, قىزۋى سياقتى بەلگىلەرگە شاعىمدانۋى مۇمكىن. بۇعان شاقىرايعان كۇن استىندا شامادان تىس كوپ ءجۇرۋ, تۇقىم قۋالايتىن كەسەلدەر, ناشار ەكولوگيا, بەلگىلى ءبىر فوتوتيپتەگى سەپكىلدەر, اقشىل تەرى مەن كوزدىڭ اشىق ءتۇسى, جىپىرلاعان مەڭدەردىڭ پايدا بولۋى سەبەپشى بولماق.
«قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عزي» اق ونكودەرماتولوگ-دارىگەرى دينا تىلەۋوۆانىڭ ايتۋىنشا, باسقا ەلدەردەگى سياقتى قازاقستاندا دا تەرى وبىرىنا شالدىعۋ كورسەتكىشى جوعارى, اسىرەسە 55-84 جاس ارالىعىنداعى ايەل ادامدار ءجيى اۋىراتىن كورىنەدى.
«تەرى قاتەرلى ىسىگى – تەرىنىڭ ەپيدەرميسىندەگى قالىپتان تىس جاسۋشالاردىڭ باقىلاۋسىز ءوسۋى جانە ءبولىنۋى. كەز كەلگەن تەرى وبىرىنىڭ باستى سەبەپشىسى – كۇن ساۋلەسىنىڭ شامادان تىس اسەر ەتۋى. ەگەر ادام جاس كەزىندە, ياكي بالا كۇنىندە كەم دەگەندە كۇنگە ەكى رەت قاتتى كۇيىپ قالسا, ەگدە تارتقاندا ول ادامدا تەرى قاتەرلى ىسىگىنىڭ دامۋ قاۋپى 50 پايىزعا دەيىن ارتادى», دەيدى ول.
ءبىرىنشى كەزەكتە ونكولوگتەر ۋف-كۇن ساۋلەسىنەن ساقتانۋدى ەسكەرتەدى. كۇن كوزىنە شىعۋعا بولاتىن ەڭ قولايلى كەزەڭ – تاڭەرتەڭگىلىك جانە كەشكىلىك ۋاقىت, بۇل كەزدە كۇن ساۋلەسى «قيعاش» تۇسەدى دە, وزون قاباتى ۋلتراكۇلگىن ساۋلەلەرىن بارىنشا بەيتاراپتاندىرادى.
تەرى قاتەرلى ىسىگىن كوزبەن-اق دياگنوستيكالاۋعا بولادى, ءتىپتى پاتسيەنتتىڭ ءوزى دە تەرىسىندەگى كەيبىر وزگەرىستەردى بايقاسا, دەرەۋ دارىگەرگە قارالۋى كەرەك. تەرىنىڭ قاتەرلى ىسىگىنە كوبىنەسە ايەلدەر شالدىعادى ەكەن, ويتكەنى ولار ءجيى كۇن ساۋلەسىنە قىزدىرىنادى. سوندىقتان دا قالقاندى باس كيىم, جازدىق قولشاتىر, ۋف ساۋلەلەردەن قورعايتىن مايلار ءوز مىندەتىن اتقارادى.
«ەگەر تۋعاننان كەلە جاتقان مەڭ, قال وزگەرىپ, قاناي باستاسا, ءتۇسىن وزگەرتسە نەمەسە جاڭا مەڭدەر پايدا بولسا, مىندەتتى تۇردە ونكودەرماتولوگپەن كەڭەسۋ كەرەك. دەرتتى ورشىتپەي دياگنوستيكالاۋ پاتسيەنتتىڭ كوبىنەسە وزىنە بايلانىستى, نەعۇرلىم تەزىرەك دارىگەرگە جۇگىنسە, سوعۇرلىم شيپاسى ءتيىمدى بولادى», دەيدى دسم-نىڭ شتاتتان تىس باس ونكولوگى, «قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عزي» اق باسقارما توراعاسى ديليارا قايداروۆا.
سونداي-اق ماماندار مەڭدى سۇلۋلىق سالوندارىندا ەمەس, مامانداندىرىلعان كلينيكالاردا العىزعان دۇرىس ەكەنىن ايتادى. مەڭدى العىزعاننان كەيىن, قاتەرلى ىسىك بار-جوعىن تەكسەرۋ ءۇشىن گيستولوگياعا جىبەرتۋ كەرەك.
سول سياقتى اسقىنعان دەرماتيتتىڭ سالدارى دا جازىلمايتىن دەرتكە جەتەلۋى مۇمكىن. ماسەلەن, الماتىداعى №8 قالالىق ەمحانا دەرماتولوگ-دارىگەرى جاننا احمەتوۆا سۇيەلدەر مەن پاپيللومالاردى نەگە الىپ تاستاۋ كەرەك ەكەنىن تومەندەگىدەي ءتۇسىندىردى.
«ادامداردىڭ كوپشىلىگىندە تەكسەرىلسەم, وبىر انىقتالۋى مۇمكىن دەگەن ىشكى قورقىنىش بولادى دا, دارىگەرگە بارۋدى كەيىنگە قالدىرا بەرەدى. الايدا كەز كەلگەن اۋرۋ ەمدەلەدى, مۇندا تۇرعان ەشتەڭە جوق. مازالايتىن بەلگىلەر پايدا بولعان كەزدە دەرماتولوگ پەن ونكولوگكە جولاماي, قارالۋدى ۇزاق ۋاقىت بويى كەيىنگە شەگەرە بەرۋگە بولار, بىراق كەيىن تىم كەش بولۋى مۇمكىن, ويتكەنى تەرى وبىرى دا تەز اسقىنىپ كەتەدى. مەنىڭشە, الماتىلىقتار دارىگەرگە ۋاقىتىندا جۇگىنەدى, ويتكەنى قالا تۇرعىندارى بۇل ماسەلەدەن جاقسى حاباردار. وبلىستىق كلينيكادا جۇمىس ىستەگەن كەزىمدە اۋىل تۇرعىندارى اراسىندا اسقىنعان جاعدايلاردى ءجيى انىقتايتىنبىز. ويتكەنى اۋىل ادامدارىنىڭ ءۇي تىرلىگى, مال, بالا-شاعا دەپ دەنساۋلىعىنا قارايتىن مۇرشاسى بولماي جاتادى», دەيدى ج.احمەتوۆا.
بۇعان قوسا كوتەرىلىپ وتىرعان ماسەلەگە وراي بىلىكتى ماماندار تومەندەگىدەي ماسەلەگە ءمان بەرۋدى سۇرايدى.
«بالا كەزىندە «اتوپيالىق دەرماتيت» دياگنوزى قويىلعان ادامدار بار. بىراق ولار دارىگەردىڭ نۇسقاۋىن ورىندامايدى: ديەتا ۇستامايدى, سوڭىنا دەيىن ەمدەلمەيدى, ەسەيگەندە دە وسى كەسەلىمەن جۇرە بەرەدى. كەيىنىرەك وسىنىڭ سالدارىنان تەرىسى قۇرعاپ, قىشىعانى ءورشىپ, دەرتى دامىپ, قاتەرلى ىسىككە, ياعني وبىرعا اينالادى. وبىر وزدىگىنەن پايدا بولا بەرمەيتىنىن ءاردايىم ءتۇسىنۋ قاجەت, بۇل كوبىنەسە وبىرالدى اۋرۋلاردىڭ اسقىنۋىنان پايدا بولادى. مويىنداعى, ارقاداعى مەڭ, پاپيللومالار كيىممەن ۇيكەلگەن كەزدە تىتىركەنەدى, قابىنادى. سوندىقتان ولاردان ۋاقىتىندا قۇتىلۋ كەرەك. اسىرەسە مويىن مەن قولتىقتاعى پاپيللومالاردى مىندەتتى تۇردە الىپ تاستاۋ قاجەت, ويتكەنى ولار كيىمگە ءجيى ۇيكەلەدى», دەيدى دەرماتولوگ.
جەكە كوسمەتولوگيالىق كابينەتتەردە پاپيللومالاردى جويۋعا بولا ما دەگەن ساۋالعا ماماندار: «ەگەر بۇل كابينەتتە ارناۋلى دەرماتوكوسمەتولوگ مامان جۇمىس ىستەسە, ول وسى ماسەلەلەردە قۇزىرەتى جۇرەدى. قالدى جويۋ سۇيىق ازوتپەن جاسالاتىن كريوتەراپيا, لازەر سياقتى كىمدە قانداي تەحنيكا بار, سوعان بايلانىستى جاسالادى. پروتسەدۋرادان بۇرىن مىندەتتى تۇردە ايتۆ-عا قان تالداۋىن الۋ كەرەك», دەپ جاۋاپ بەردى.
قورىتا ايتقاندا, دەنساۋلىعىمدى ساقتايمىن دەگەن سانالى ادام ەگەر دەنەسىندە جاڭا قال پايدا بولىپ نەمەسە بۇرىننان بار قالىنىڭ ءتۇسى, ءپىشىنى وزگەرىپ, كولەمى ۇلعايا باستاسا, مىندەتتى تۇردە دارىگەردىڭ كەڭەسىنە جۇگىنۋى قاجەت. سول سياقتى ۇزاق ۋاقىت جازىلمايتىن جارالار, قان كەتەتىن نەمەسە ادەتتەن تىس سۇيىقتىق اعاتىن مەڭدەر بولسا, قۇرىلىمى وزگەرسە, قىشىپ, اۋىرسىنىپ, ۇيىعانى بايقالسا, بۇعان دا كوزدى جۇمىپ قاراۋعا بولمايدى. ويتكەنى ونكولوگيالىق كەسەلدەردەن كوز جۇمعاندار قۇرىلىمىندا تەرى مەلانوماسى – 21-ورىندا, تەرى وبىرى 22-ورىندا تۇر.
