الەمدى ونەرىمەن الديلەگەن

ايماننىڭ شەبەرلىگىنە ەۋروپا تاعى دا ءتانتى بولدى بيىل ەلىمىز ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋدە. وسى ايتۋلى وقيعاعا وراي جۋىردا “ۆەنا-ريم-پاريج-موسكۆا” ەۋروپالىق كونتسەرتتىك تۋرى بولىپ ءوتتى. ۇلكەن تابىسپەن وتكەن وسىناۋ جوبانىڭ باستاماشىسى قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, قازۇوۋ رەكتورى ايمان مۇساقوجاەۆا بولاتىن. ايماننىڭ ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگى مەن ونەرى تەك رەسپۋبليكامىزعا عانا ەمەس, شەتەل­دەرگە دە كەڭىنەن تانىمال. ۇلكەن تابىسپەن وتكەن تۋردا قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە ءوزى نەگىزىن قالاعان ەۋرازيالىق سيمفونيالىق وركەستر رەسەي فەدەراتسياسى, قازاقستان رەس­پۋبليكاسى جانە تاتارستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق ءارتىسى فۋات مانسۋروۆتىڭ ديريجەرلىك ەتۋىمەن ونەر كورسەتتى. ورايى كەلگەندە ايتا كەتسەك, 2008 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا قا­زاق ۇلتتىق مۋزىكا اكادەميا­سى­نىڭ 10 جىلدىعىنا وراي, “ۆە­نا-پراگا-بۋداپەشت” حالىق­ارا­لىق تۋرى جوباسى اياسىندا وسى وقۋ ورنىنىڭ نەگىزىن قالاعان ا.مۇساقوجاەۆانىڭ قاتى­سۋى­مەن جانە كسرو حالىق ءارتىسى ساۋ­ليۋسا سوندەتسكيستىڭ ديري­جەر­لىك ەتۋىمەن ستۋدەنتتىك سيم­فو­نيا­لىق وركەستر كونتسەرت بەر­گەن بو­­لا­تىن. ال بيىل ول ءوزىنىڭ ستۋ­دەنتتىك ۇجىمىمەن بىرگە ۆەنا ء(Musىkvereىn, Golden Saal كون­تسەرت زالى), ريم (“Santa – Ce­cىlىa” كونسەرۆاتوريا­سى­نىڭ كون­تسەرت زالى), پاريج (“Gaveau” كونتسەرت زالى), ماسكەۋ (پ.ي.چاي­كوۆسكي اتىنداعى مەملەكەتتىك كونسەرۆاتورياسىنىڭ ۇلكەن زالى) سياقتى قالالاردا ونەر كورسەتتى. ەلباسى باس­تاماشى بول­­­عان “ەۋروپاعا جول” مەملەكەتتىك باعدارلا­ما­سىنىڭ ىسكە اسىرىلۋى قازاقستان مۋزىكانت­تارىنىڭ ەۋروپالىق تۋرىنا سايكەس كەلىپ وتىر دەپ ناقتى ايتا الامىز. قازاق ۇلت­تىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتى ستۋدەنتتەرىنىڭ ەۋرا­زيا­لىق سيمفونيالىق وركەسترىنىڭ وسىلايشا تاماشا ونەر كورسەتۋى كلاسسيكالىق مۋزىكانى سۇيسىنە تىڭداۋشىلار مەن شىنايى باعالاۋ­شى­لاردىڭ, قازاقستاننىڭ اۆسترالياداعى, يتا­ليا­داعى, فرانتسياداعى جانە رەسەيدەگى ەلشى­لىگىنىڭ قولداۋىمەن وتكىزىلگەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ايمان قوجابەكقىزى جانە فۋات مان­سۋ­روۆ سىندى تۇلعالاردىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن ەۋ­رازيالىق سيمفونيالىق وركەستردىڭ كون­تسەرت­تەرىنە قاتىسقاندار ءۇشىن بۇل كەشتەر ۇمى­تىل­ماستاي اسەر قالدىردى. وعان بۇل كونتسەرتتەردىڭ انشلاگپەن وتكەنى تولىق دالەل بولا الادى. ا.مۇساقوجاەۆا زور شىعارماشىلىق دارى­نى­مەن, جارقىن ارتىستىك ەرەكشەلىگىمەن پ.ي.چاي­كوۆسكي, ك.سەن-سانس, ا.ي.حاچا­تۋ­ريان­نىڭ سكريپكاعا ارنالعان شىعارمالارىن ورىن­داۋمەن قاتار, ەلىمىزدىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قاي­رات­كەرى سەرىك ەركىمبەكوۆتىڭ سيمفونيالىق ور­كەستر مەن دومبىراشىلار انسامبلىنە, سكريپكا­عا ارنالعان شىعارمالارىن دا تالعامپاز قاۋىم نازارىنا ۇسىندى. ورىنداۋشىلىق شەبەرلى­گىمەن قاتار ول جوعارى وقۋ ورنىنىڭ رەكتورى رەتىندە دە باتىس پەن شىعىس اراسىنداعى شى­عار­ماشىلىق قارىم-قاتىناستاردى, حالىق­ارا­لىق بايلانىستاردى جەتىلدىرۋدە وراسان زور ءمىن­دەتتەر اتقارىپ ءجۇر. ونى مەملەكەتتەر ارا­سىن­داعى قارىم-قاتىناستاردىڭ نىعايۋىنا ءسۇ­ب­ەلى ۇلەس قوسىپ جۇرگەن مادەنيەت ەلشىسى دەسەك تە بولادى. وسى ورايدا شەتەلدىك مۋزىكانتتار قاۋىمى ونىڭ قازاقستانداعى مۋزىكالىق ءما­دەنيەتتى دامىتۋدىڭ جاڭا باعىتتارىن انىق­تاۋداعى باتىل قادامدارى مەن ەرەكشە دارىنىن ىزگى نيەتپەن جانە قۇرمەتپەن اتاپ ءوتتى. ەۋروپانىڭ ءتورت قالاسى مەن رەسەيدە وتكى­زىلگەن كەڭ اۋقىمداعى كونتسەرتتىك باعدارلاما ءبىر-بىرىنە ۇقسامايدى. ايمان ءوز رەپەرتۋارىنا الەمدىك كلاسسيكالىق شىعارمالاردى عانا ەمەس, ءار كەزەڭدە ءومىر سۇرگەن قازاقستان كومپوزي­تور­لارىنىڭ تۋىندىلارىن دا ەنگىزگەن دەسەك, ۆەنانىڭ ءMusىkvereىn, Golden Saal كونتسەرت زالىندا ا.مۇساقوجاەۆانىڭ قاتىسۋىمەن قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەۋرازيالىق سيم­فو­نيالىق ور­­­­­كەسترى بەرگەن (دي­ريجەرى ف.مان­سۇروۆ) كونتسەرتتىڭ ءبىرىنشى ءبو­لى­مىندە ە.برۋسي­لوۆ­سكيدىڭ “دۋ­داراي” وپەراسىنان ۋۆەر­تيۋرا, س.ەركىمبەكوۆتىڭ “ال­تىن-ارقا” وركەسترلىك ال­لە­گرو­سى, ج.بي­زە­نىڭ “ۆوسپومينانيە و ريمە” شى­عارمالارى ورىن­دال­­سا, ەكىن­شى بولىمىنەن پ.ي.چاي­­­­كوۆ­­سكي­دىڭ وركەستر مەن سكريپ­كاعا ار­نال­عان كونتسەرتى جانە “يتال­يان­سكوە كاپريچچيو” سىن­دى تا­نى­مال شىعارماسىن دا ونەر­­سۇيەر قاۋىم جىلى قابىل­دادى. ۆەناداعى كونتسەرتكە ەقىۇ وكىل­­دەرى قاتىستى, سون­داي-اق تانىمال مۋزىكانتتار – ۆەنا ۋنيۆەرسيتەتى كونسەرۆاتو­ريا­سى­نىڭ رەكتورى رانكو مار­كوۆيچ, پروفەس­سور گ. ۆينيش­حو­فەر, ل.سو­روكوۆ جانە تاعى باس­قا­لار ارنايى كەلدى. ولار قازاق­ستان­­دىق مۋزى­كانت­تاردىڭ ورىن­داۋ­شىلىق شە­بەر­لىگىنىڭ جە­تىستىكتەرى تۋرالى ەرەكشە شابىتپەن اڭگىمەلەدى. كونتسەرت ودان ءارى ريم قالاسىندا ءوز جال­عا­سىن تاپتى. وسى شىعارماشىلىق كەشتەن كەيىن “Santa-ءCecىlىa” كونسەرۆاتورياسىنىڭ رەكتورى ەددا سيلۆەستري (يتاليا) جانە قازۇوۋ رەكتورى ا.مۇساقوجاەۆا ەكى وقۋ ور­نى­نىڭ شىعارماشىلىق جانە مادەني قارىم-قاتىناسى تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى. سوعان وراي, “Santa-ءCecىlىa” كونسەر­ۆا­تو­رياسىنىڭ كونتسەرت زالىندا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جاس­تار شىعارماشىلىق ۇجىمىنىڭ كونتسەرتى بو­ل­دى. سونداي-اق فولكلورلىق انسامبل ور­ىنداۋشىلارىنىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن ونەر شەبەرى لەيلا ماحاتتىڭ كەسكىندەمە جانە ساندىك-قولدانبالى ونەر كورمەسىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوت­كىزىلدى. كونتسەرت قازاقستان كومپوزيتور­لا­رى­نىڭ شىعارمالارىمەن اشىلدى. قازاقستاندىق مۋزىكانتتاردىڭ كاسىبي شەبەرلىگىنە تمد ەل­دەرىنىڭ (بەلورۋسسيا, وزبەكستان) ديپلوماتيا­لىق كورپۋسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, شەتەلدىك قوناقتار, يتاليادا تۇراتىن قازاق ازاماتتتارى, كونسەرۆاتوريا ستۋدەنتتەرى, ونەرسۇيەر قاۋىم ءتانتى بولىپ, كونتسەرتتى ەرەكشە سۇيسىنە تىڭ­دادى. ايتا كەتەتىن ءبىر ءجايت, ايمان قوجا­بەكقىزىنىڭ ورىنداۋىنداعى ە.راحماديەۆتىڭ “دايراباي” سيمفونيالىق كۇيى, “شات” دوم­بىراشىلار ءانسامبلى مەن ەۋرازيالىق سيم­فونيالىق وركەسترىنىڭ ورىنداۋشىلىق شە­بەر­لىكتەرى دە جۇرتشىلىقتى تاڭداندىرىپ, ۇلكەن اسەردە قالدىردى. كونتسەرتتىڭ ەكىنشى بولىمىندە جوعارى كاسىپتىك دەڭگەيدە “ۆالەنسيانسكايا ۆدوۆا” لوپە دە ۆەگا پەساسىنىڭ مۋزىكاسىنا سيۋيتا جانە ا.حاچاتۋرياننىڭ وركەستر مەن سكريپ­كاعا ارنالعان كونتسەرتى ا.مۇساقوجاە­ۆا­نىڭ وڭدەۋىندە ورىندالدى. ودان ءارى سۇلۋلىق استاناسى ءپاريجدىڭ “Gaveau” كونتسەرت زالى ءبىزدىڭ مۋزىكانتتارعا ءوز ەسىگىن ايقارا اشتى. بۇل كونتسەرتتەر فرانتسيا مادەنيەت مينيسترلىگى جانە ءپاريجدىڭ 8 وكرۋگ مەرىنىڭ كومەگىمەن اتقارىلدى. بىرقاتار بەلگىلى شىعارمالارمەن قاتار, وسىندا العاش رەت س.ەركىمبەكوۆتىڭ “مينارەت” اتتى سيمفونيا­لىق تۋىندىسى وينالدى. ونى قىلقوبىزدا حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتى گ.سار­عىزوۆا ورىنداسا, كونتسەرتتىڭ ەكىنشى ءبولىمى ا.حا­چاتۋرياننىڭ اسپاپتىق مۋزىكاسىنا ارنال­دى. ونىڭ سكريپكالىق كونتسەرتىن ورىنداعان ا.مۇساقوجاەۆا بۇل جولى دا ءوزىنىڭ ورىنداۋ­شىلىق بيىك دەڭگەيىن كورسەتە ءبىلدى. ەۋروپالىق تۋردىڭ سوڭعى نوتالارى پ.ي.چاي­كوۆسكي اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك كون­­سەرۆاتورياسىنىڭ ۇلكەن زالىندا قالىق­تادى. 1976 جىلى دا وسى ساحنادا سكريپكاشى ايمان قوجابەكقىزى فۋات مانسۋروۆتىڭ ديريجەرلىك ەتۋىمەن پ.ي.چايكوۆسكيدىڭ سكريپ­كالىق كونتسەرتىن ويداعىداي ورىنداعان بولا­تىن. ول كەزدە مەن ءبىرىنشى سكريپكا پارتياسىن ورىنداعان ەدىم. ال كسرو حالىق ءارتىسى عازيزا جۇبانوۆا كونسەرۆاتوريا رەكتورى بولعان-تىن. ەندى, مىنە, اراعا 34 جىل سالىپ, پ.ي.چاي­كوۆ­سكيدىڭ وركەستر مەن سكريپكاعا ارنالعان ەڭ سۇيىكتى كونتسەرتىن ور­ىنداي وتىرىپ, ونەردىڭ حاس شەبەرى ا.مۇسا­قوجاەۆا باسقاراتىن كونسەرۆا­توريا ۇجىمى سول وقيعانى قايتالادى. ءبىر ايىرماشىلىعى, اتاقتى ديريجەر ف.مانسۋ­روۆتىڭ باسقارۋىمەن قازاق ۇلتتىق ونەر ۋني­ۆەرسيتەتى ەۋرازيالىق سيمفونيالىق وركەس­ترىمەن بىرگە ايماننىڭ ءوزىنىڭ ويناعاندىعى. سكريپكاشىنىڭ ايتۋىنشا, ماسكەۋدەگى ۇلكەن زال ول ءۇشىن وتە قىمبات. ويتكەنى, 1986 جىلى وسى زالدا ونەر كورسەتكەن ول پ.ي.چايكوۆسكي اتىنداعى حالىقارالىق سكريپكاشىلار باي­قاۋىنىڭ لاۋرەاتى اتانعان ەدى. ال سول جولعى ورىنداۋ ماسكەۋ كونسەر­ۆا­تو­ريا­سىنىڭ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ الدىنداعى ەرەكشە ەسەبى ىسپەتتەس بولدى. پ.ي.چايكوۆسكي اتىنداعى ماسكەۋ كونسەر­ۆاتورياسىنىڭ ۇلكەن زالىندا قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتى ستۋدەنتتەرىنىڭ ورىنداۋىن­داعى شىعارمالاردى تىڭداعان جۇرتشىلىق مەن قوناقتاردىڭ ايتۋىنشا, بۇل جەڭىسكە پارا-پار مۋزىكالىق كەش بولدى. كورەرمەندەر ۇزاق ۋاقىت بويى ءبىزدىڭ ورىنداۋشىلاردى قوشە­مەتپەن ساحنادان جىبەرمەدى. وسى ساپار بارىسىندا ماسكەۋدەگى م.س.ششەپ­كين اتىنداعى جوعارى تەاتر ۋچيليششەسى, ۆ.ي.سۋ­ريكوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك اكادە­ميالىق كوركەم ينستيتۋتى جانە قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتى اراسىندا مادەني ىنتى­ماق­تاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا وراي رەسەيدەگى قازاقستان ەلشىلىگىنىڭ شاقىرۋى بويىنشا ەلىمىزگە ەڭبەگى سىڭگەن قايراتكەر ا.مۇحيتدينوۆ پەن رەسەيدىڭ حالىق ءارتىسى ف.مانسۋروۆتىڭ دي­ريجەرلىك ەتۋىمەن زەلەنوگراد قالاسى, كريۋكوۆو سەلوسىندا سيمفونيالىق وركەستر كونتسەرت بەردى. بۇل كونتسەرت سوعىستا ولگەن جاۋىنگەر­لەر­دى ماڭگى ەستە ساقتاۋعا, حالىقتاردىڭ دوستىعىنا ارنالۋىمەن ەرەكشەلەندى. ءدال وسى جەردە ءبىزدىڭ جەرلەستەرىمىز گەنەرال پانفيلوۆتىڭ باسقارۋى­مەن شابۋىلعا شىققان بولاتىن. 1941 جىلى فۋات شاكىر ۇلى ۇلكەن تەاتردىڭ ديريجەرى رەتىندە ۇرلەمەلى وركەسترىندە ويناعان ەكەن. ول اگاپكيننىڭ مارشى “پروششانيە سلاۆيانكيدى” ورىنداۋىمەن جاۋىنگەرلەردى مايدانعا شىعا­رىپ سالىپتى. وسى كونتسەرتتە ماەسترو ءوز ديري­جەرلىگىمەن سول جىلداردىڭ ءۇنىن قايتا جاڭعىر­تىپ, مارشتى وينادى. سوعىس جىلدارىنىڭ ءانى حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتى ازامات جىلتىركوزوۆتىڭ ورىنداۋىندا دا ايتىلدى. “ۆەنا-ريم-پاريج-ماسكەۋ” ەۋروپالىق كون­تسەرتتىك تۋرىن ەلىمىزدىڭ كلاسسيكالىق مۋ­زىكا سالاسىندا حالىقارالىق دەڭگەيگە شىعىپ, ۇلكەن قۇرمەتكە يە بولۋىنىڭ ءبىر دالەلى رەتىندە ايتۋىمىزعا ابدەن بولادى. دانا جۇمابەكوۆا, ونەرتانۋ عىلىمىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت.