مۇنىڭ سالدارىن قالا تۇرعىندارى كوكتەمدە, قىسىم تومەندەپ, سۋ تاپشىلىعى قىسا باستاعاندا سەزدى. سول شاقتا ماماندار جازعا قاراي سۋدى پايدالاناتىندار تىپتەن كوبەيەتىنىن ەسكەرتۋىندەي-اق ەسكەرتتى. پرەزيدەنت جاقىندا عانا استانانى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە باسىمدىق بەرۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى. ءيا, جاز شىعا قالا تۇرعىندارىنىڭ سۋ تاپشىلىعىنا قاتىستى تالاپ-تىلەگىن جاۋدىرىپ, شاعىمدانۋى ورىندى. ولاردىڭ اراسىندا اۋىز سۋدى تالاپ ەتىپ, ءتىپتى جولدى بوگەپ, ميتينگكە شىققاندار بار. پرەزيدەنت مۇنداي كەلەڭسىز جاعدايعا جول بەرۋگە بولمايتىنىن ەسكەرتتى. ياعني تۇرعىندار سۋ, جارىق, جىلۋعا جارىماي, قينالىپ قالماۋى قاجەت.
– اشىعىن ايتساق, قالانىڭ ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا جاۋاپتى ادامدار جۇمىسىن ادال اتقارماعان. بۇل – ناعىز سالعىرتتىق, سونىڭ سالدارىنان وسىنداي كۇردەلى احۋال قالىپتاستى. مۇنى, ءتىپتى جۇمىسقا سەلقوس قاراۋ ەمەس, قاساقانا زيان كەلتىرۋ دەۋگە بولادى. سەبەبى سۋ, جىلۋ, جارىق – كۇندەلىكتى تۇرمىستاعى اسا ماڭىزدى قاجەتتىلىكتەر. بۇل سالادا قاتەلىككە مۇلدەم جول بەرۋگە بولمايدى. سوندىقتان كىنالى ادامدار ءتيىستى جازاسىن الۋى كەرەك. قازىر ەلوردا استانا سۋ قويماسىنا تولىق تاۋەلدى بولىپ وتىر. سۋ الاتىن باسقا جەر جوق. بۇل وتە قاۋىپتى. كەز كەلگەن ساتتە وقىس وقيعا بولسا, بۇكىل قالاعا قاۋىپ ءتونۋى مۇمكىن. تۇرعىندار سانى كوبەيىپ, جاڭا نىساندار پايدالانۋعا بەرىلىپ جاتىر. سوندىقتان سۋ قويماسىنىڭ قۋاتى الداعى ءبىر-ەكى جىلدا سارقىلىپ بىتەتىنى انىق. بۇعان قوسا سۋ قويماسى لايلانىپ, لاستانىپ جاتىر. مۇنى قۇزىرلى مينيسترلىك بىلۋگە ءتيىس. قويمانىڭ ءتۇبىن تازالاپ, ونى تەرەڭدەتۋ كەرەك. استانا سۋ قويماسىنىڭ بوگەتىن تولىق تەكسەرىپ, نىعايتۋ قاجەت. وعان ساتباەۆ كانالىنان سۋدىڭ تۇراقتى كەلىپ تۇرۋىن قامتاماسىز ەتكەن ءجون. وسى شارالاردى دەرەۋ قولعا الۋ كەرەك. قويمانىڭ تەحنيكالىق جاعدايىن شۇعىل رەتكە كەلتىرۋ قاجەت. بۇل – وتە ماڭىزدى ماسەلە. استانادا بۇدان باسقا سۋ كوزى جوق. اشىعىن ايتساق, مۇنداي احۋال كوپتەن بەرى جالعاسىپ كەلەدى, ياعني بۇل ءبىر كۇندە پايدا بولعان ماسەلە ەمەس, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن ۇكىمەتكە اكىمدىكپەن بىرلەسىپ, كەلەر جىلدان باستاپ ساتباەۆ كانالىنان قالاعا دەيىن قۇبىر تارتۋ جۇمىستارىن قولعا الۋ, سونداي-اق استانانى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ بالامالى جولدارىن قاراستىرۋ جونىندە تاپسىرما جۇكتەلدى. استانانىڭ اۋماعى كەڭەيىپ, حالقىنىڭ سانى وسكەن سوڭ, تۇرعىن ۇيلەر دە ءۇستى-ۇستىنە سالىنىپ, كوشە-كوشەمەن جالعاسىپ جاتىر. مەيلى, مەگاپوليستە تۇرعىن ۇيگە قولى جەتپەي جۇرگەن قاۋىم كوپ دەلىك. بىراق جيعان-تەرگەنىنىڭ باسىن قوسىپ, قالاعا قونىس اۋدارعان اعايىن ينفراقۇرىلىمعا, سونىڭ ىشىندە سۋعا جارىماي وتىرسا, «جىعىلعانعا جۇدىرىق» دەگەننىڭ كوكەسى سوندا بولماي ما؟
مەملەكەت باسشىسى قاپەرگە الىپ, تارقاتىپ وتىرعان وزەكتى ماسەلەلەردىڭ بىرقاتارى جايىندا گازەتتىڭ وتكەن ساندارىندا جاريالاعانبىز. كەيىن قالا اكىمى جەڭىس قاسىمبەك تە ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا قالانى سۋمەن قامتۋ جونىندە قابىلدانعان شارالار تۋرالى جان-جاقتى ايتىپ بەرگەن ەدى. سوندا قالا اكىمى جىل باسىندا 25 مىڭ تەكشە مەتر سۋدىڭ تاپشىلىعى سەزىلگەنىن جاسىرمادى. وسى جازدا استانا سۋ ارناسىنان كەلەتىن تاعى ءبىر سۋ قۇبىرى ىسكە قوسىلدى. بۇل سۋ تاپشىلىعىنىڭ ورنىن تولىعىمەن جاپتى. وسىدان بولەك, سورعى-سۇزگى ستانساسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالعان. ەندى ەكىنشى كەزەڭى تامىزدا بىتەدى ەكەن. الايدا مۇنىڭ ءوزى قالاداعى سۋدىڭ تاپشىلىعىن نەبارى 3-4 جىلعا دەيىن الدىن الۋعا سەپتەسەتىنىن قالا باسشىلىعى ءبىلىپ وتىر. نەگە دەسەك, قالا حالقىنىڭ سانى ءوسىپ جاتىر. قۇرىلىس قارقىنى دا باسەڭدەگەن جوق. سوندىقتان قالا اكىمدىگى تاعى ەكى جوبا بويىنشا قۇجاتتاردى دايىنداپ, كەلەر جىلى قۇرىلىس باستاۋعا بەكىنىپ وتىر. مۇنان سوڭ 4-سورعى-سۇزگى ستانساسىن سالىپ, ەرتىس – قاراعاندى كانالىنان قۇبىر تارتۋعا قاتىستى ۇلكەن جوبا دا بار. وسى جوبا-جوسپار مەرزىمىنەن كەشىكپەي ورىندالسا, الداعى 15-20 جىلعا قالانى سۋمەن قامتۋعا سەپتەسەدى.
استانا سۋ قويماسى 1968 جىلى سالىنعان. ەسكىسىنە ەسكى. بىراق سونىڭ ءتۇبىن تازارتىپ, تەرەڭدەتىپ, الدىن الا قامدانۋ كەرەك ەمەس پە؟ پرەزيدەنت كەڭەستە استانا سۋ قويماسىنا قاتىستى تۇيتكىلگە دە جەكە توقتالعانى ورىندى بولدى. ەلوردادا سۋدىڭ ماسەلەسى كەشە عانا تۋىنداعان جايسىزدىق ەمەس, بۇرىننان بار تۇيتكىل ەكەنىنە تاعى ءبىر مارتە كوز جەتتى.
قالادا سۋ تاپشىلىعى بايقالا باستاعاندا «استانا سۋ ارناسى» مەكەمەسى سۋدىڭ قىسىمىنا بايلانىستى مىندەتتى شارالار قابىلداناتىنىن الدىن الا ەسكەرتتى. سول تۇستا قالاداعى كەيبىر ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى سۋدىڭ قىسىمى ازايعانمەن قويماي, كەيدە مەزگىلسىز ۋاقىتشا توقتايتىنىن ايتىپ شاعىمداندى. وسى مەزگىلدە اۋىز سۋدىڭ ستانساعا قاشىق جاتقان جانە كەيىنگى سالىنعان تۇرعىن ۇيلەرگە جەتپەۋى مۇمكىن ەكەنىن بىلدىك.
پرەزيدەنت تاپسىرماسىنان كەيىن قالانىڭ الداعى جوبا-جوسپارىنا تاعى دا تولىقتىرۋلار ەنىپ, شيرايتىنى تۇسىنىكتى. كەمىندە قالا اكىمى ايتقانداي, 15-20 جىلعا دەيىن استانا حالقى سۋدان تارشىلىق كورە قويماس دەلىك. الايدا كەشەگى كەلەڭسىزدىكتەرگە قاراپ سۋدى ىسىراپ قىلۋدان ساقتانىپ, سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋگە ەرتەرەك قامدانعانىمىز تيىمدىرەك شىعار دەپ تولعاناسىڭ. ەكولوگ-عالىم بلوك شايكەنوۆ سۋ دا مۇناي سەكىلدى سارقىلاتىن بايلىقتاردىڭ قاتارىندا ەكەنىن ەسكە سالعان ەدى.
– قالاعا بۇرىن ءۇش قۇبىر ارقىلى سۋ جەتسە, جۋىردا تاعى بىرەۋى بەرىلىپ, تورتەۋى تۇگەل بولىپتى. مەنىڭ جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەرىمە سايكەس وسى سۋ شىعىنىنىڭ ۇشتەن ءبىرى دالاعا كەتەدى. ەگەر سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى بولعاندا تاعى ءبىر قۇبىر تارتىپ اۋرە-سارساڭعا تۇسپەۋگە بولار ەدى. حالىق سانى ءوسىپ جاتىر, سايكەسىنشە 4-5 جىلدا قالاعا تاعى قۇبىر كەرەك بولادى. قازىر سۋعا جاۋاپتى مەكەمەلەر ارنالاردان سۋدى قالاي تارتامىز دەپ باس قاتىرىپ وتىر. بىراق سۋدى ۇنەمدەۋ دەگەندى ەسكەرىپ جاتقان ەشكىم جوق. ال استانانىڭ ماڭىندا ۇلكەن سۋدىڭ قورى جوق ەكەنىن كوپشىلىك ءبىلىپ وتىر. الماتى, جامبىل, شىمكەنت قالالارىندا سۋ تاۋدان تۇسەدى. بىراق تاۋ شىڭدارىندا دا كوكپەن تالاسقان مۇزدىقتار ەرىپ بارادى. مۇزارت از. جەر استىنداعى سۋ دا مۇناي سياقتى ءبىر كۇنى تاۋسىلادى. بۇل – بولەك ۇلكەن تاقىرىپ. ايتايىن دەگەنىم, تابيعاتتا تاۋسىلمايتىن رەسۋرس جوق. باتىس ەلدەرىندە مۇنداي ماسەلەلەر تۋىنداسا, ەڭ ءبىرىنشى ۇنەمدەۋگە كوڭىل اۋدارادى. استانادا سۋ قويمالارىنان قۇبىرلار تارتىلار. ۋاقىتشا رەتتەلەر. بىراق سۋدى ىسىراپ قىلۋدان قازىردەن ساقتانۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن, – دەيدى ب.شايكەنوۆ.
تۇپتەپ كەلگەندە, قالانى سۋمەن قامتۋ ماسەلەسىن كوپ ۇزاتپاي رەتتەۋ ۇدايى نازاردا بولماق. ويتكەنى پرەزيدەنت ەلوردانى دامىتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەستە بۇل جاعدايعا ەرەكشە ەكپىن بەرىپ, اكىمگە جانە جاۋاپتى مينيسترلەرگە بىرلەسىپ شەشۋ ءۇشىن ناقتى تاپسىرما بەردى.
