– بۇل ءبىزدىڭ جىل سايىن وتكىزەتىن بايقاۋىمىز. اقپان ايىندا وسى كورمە تۋرالى حابارلاندىرۋدى جاريالاپ, قاتىسۋشىلاردى ىرىكتەي باستادىق. ارينە, نيەت بىلدىرۋشىلەر كوپ بولدى. بىراق ولاردى ىرىكتەپ, 40 كاسىپكەردى وسى كورمەگە قوسىپ وتىرمىز. وسى جەردە مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرى, ۇلتتىق ستاندارتتاۋ مەكەمەسى مەن تەحنيكالىق رەتتەۋ دەپارتامەنتى ماماندارى جانە تاۋەلسىز قاۋىمداستىق وكىلدەرىنەن قۇرالعان جەرگىلىكتى ساراپشىلار كوميسسياسى ەڭ ۇزدىك 9 كاسىپكەردى انىقتايدى. ول ۇزدىكتەر رەسپۋبليكالىق بايقاۋدا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ نامىسىن قورعايدى, – دەيدى باتىس قازاقستان وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ءبولىم باسشىسى ەلميرا وتەشوۆا.
بيىلعى بايقاۋدىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – وسى كورمەگە ء«بىر اۋىل – ءبىر ءونىم» اتتى جاڭا جوباعا قاتىسۋشى 15 كاسىپكەر دە وسى كورمەگە ءوز ونىمدەرىن شىعارىپ, حالىق تالقىسىنا ۇسىنعان ەكەن. بۇل جوبانىڭ نەگىزگى شارتى – اۋىلدىق ەلدى مەكەندە جۇمىسسىز وتىرعان قىز-كەلىنشەكتەر تەك قانا جەرگىلىكتى شيكىزاتتان ءتۇرلى بۇيىم جاساپ, ءبىر اۋىلدىڭ اتىمەن برەند رەتىندە تاۋار شىعارۋعا ءتيىس. ءاۋ باستا جاپونيادان شىققان جوبا ەلىمىزدە, سونىڭ ىشىندە باتىس قازاقستاندا دا تامىر جايىپ ۇلگەرگەن.
– مەن باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى بەلگىلى ءمۇيىس – ەشكىتاۋدىڭ دارىلىك وسىمدىكتەرىن جيناۋمەن اينالىسامىن. وسى كورمەگە 12 ءتۇرلى ءشوپتى الىپ كەلدىم. بۇل شوپتەردەن تابيعي-ەمدىك قايناتپالار, ءتۇرلى شاي ونىمدەرىن جاساۋعا بولادى. بولاشاقتا جەرگىلىكتى ءدارىحانالار جۇيەسىن وسى جەرگىلىكتى دارىلىك شوپتەر ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتسەك دەيمىز. ال ازىرگە بىزدە قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىنەن اكەلىنگەن شوپتەر ساتىلادى, – دەيدى تاسقالالىق جەكە كاسىپكەر ەلميرا داكىشەۆا. ەلميرا مۇراتقىزىنىڭ نەگىزگى ماماندىعى بيولوگيا ءپانىنىڭ مۇعالىمى ەكەن.
بوكەي ورداسى اۋدانىنداعى ايگىلى حان ورداسى اۋىلىنان كەلگەن نازىمگۇل ورازگەلديەۆا ەرەكشە ءونىم – قۇمارشىق دانىنەن جاسالعان ءتاتتى پەچەنە ءوندىرىسىن جولعا قويىپتى. قۇمارشىق – نەگىزىنەن نارىن قۇمىندا وسەتىن تىكەنەكتى وسىمدىك. ونىڭ ءدانى جەرگىلىكتى قازاقتارعا تالاي عاسىردان بەرى ازىق بولعان. اسىرەسە اشارشىلىق جىلدارى قۇمارشىق تالاي قازاقتى اجالدان الىپ قالعانى تۋرالى اڭىزعا بەرگىسىز اڭگىمە كوپ. كورشىلەس اتىراۋ وبلىسىندا قۇمارشىققا ەسكەرتكىش تە ورناتىلعان بولاتىن.
– قۇمارشىق ءدانى – وتە قۇنارلى, 100 گرامم ونىمدە 343 كالوريا بولادى. مۇنىڭ قۇرامىندا ادامنىڭ يممۋنيتەتىن كوتەرەتىن كرەمني, فوسفور قىشقىلى سەكىلدى ەلەمەنت كوپ. ءبىز جاپوندىق ساراپشىمىز حاراگۋچي ساننىڭ كومەگىمەن قۇمارشىقتان جاسالعان ءتاتتى كۇلشەنىڭ ەكى ءتۇرىن جاسادىق: مۇنىڭ ءبىرى تازا قۇمارشىق دانىنەن جاسالسا, ەكىنشىسىنە كۇرىش ۇنى قوسىلعان, – دەيدى نازىمگۇل ماديقىزى.
حان ورداسى اۋىلىنداعى ايگىلى قورىق-مۇراجايدا عىلىمي حاتشى بولىپ جاسايتىن نازىمگۇل قۇمارشىقتىڭ قازىرگى قازاق داستارقانىنان جويىلىپ كەتكەنىنە الاڭداۋلى. «اۋىلىمىزدا قۇمارشىق ءدانىن جيناپ, وڭدەۋدى بىلەتىن ەكى-اق اپامىز – تالشىن كيكەنوۆا مەن اققويان مۇساعاليەۆا عانا قالىپتى. اققويان اپانىڭ جاسى 80-نەن استى. بۇل كىسىلەردەن بارىنشا ۇيرەنىپ جاتىرمىز», دەيدى نازىمگۇل.
قازىر اۋىلدا مال باققان اعايىننىڭ الدىندا تۇرعان ۇلكەن ءبىر ماسەلە – ءجۇن مەن تەرىنىڭ كەرەكسىز بولىپ, دالادا قالۋى دەر ەدىك. اقجايىق اۋدانىنا قاراستى تايپاق اۋىلىنىڭ قىز-كەلىنشەكتەرى بىلتىر تامىز ايىندا قوي جۇنىنەن جاسالاتىن بايپاق-ش ۇلىق ءوندىرىسىن باستاعان بولاتىن. مىنە, سودان بەرى جاننا باقاەۆا باستاعان ىسمەرلەر قوي جۇنىنەن جىلى بايپاق, ۇيدە كيەتىن سۇيرەتپەلەردىڭ نەشە ءتۇرىن, مونشاعا ارنالعان باس كيىم مەن قولعاپ, ءتىپتى نوۋتبۋككە ارنالعان كيىز دوربا دا جاساي باستاپتى. سوڭعى ءونىم قىس كۇندەرى نوۋتبۋكتى ايازعا شالدىرماي, قۋاتىن ۇزاق ۋاقىتقا جەتكىزەدى ەكەن.
– ءجۇندى ءوزىمىز جۋامىز, ءوزىمىز وڭدەيمىز. بۇرىن ەڭبەك بيرجاسىندا تىركەۋدە تۇرعان 5 قىز-كەلىنشەك باس قوسقانبىز. قىس بويى بايپاق ساتتىق. قوستانايدان, شىمكەنتتەن, استانادان تاپسىرىس بەرىپ العاندار بار. «اتامەكەن» كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ استانا فيليالى بىلتىر جاڭا جىل قارساڭىندا ءوز قىزمەتكەرلەرىنە سىيلىق ءۇشىن 50 دانا تاپىشكە ساتىپ الدى, – دەيدى جاننا باقاەۆا.
جاننا ايتمۇقانقىزى بولاشاقتا ءجۇن تۇتەتىن ۇلكەن ستانوك الىپ, ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتقىسى كەلەتىن ويىن ايتتى. جوسپار كوپ. مىسالى, كورپە تىگۋ, تەكەمەت باسۋ ويدا تۇر. ءتىپتى جۇمساق ويىنشىق ءوندىرىسى دە جوسپاردا ءجۇر ەكەن. ءبىر ءتاۋىرى, جەرگىلىكتى باسشىلار تايپاق اۋىلىنىڭ اكىمى بولات شالەنوۆ, اقجايىق اۋدانىنىڭ اكىمى قاليار ايتمۇحامبەتوۆ قولدان كەلگەن كومەگىن ايامايدى. سونىڭ ارقاسىندا تايپاقتىق شەبەرلەر اۋىلدا تسەح عيماراتىن تەگىن پايدالانىپ وتىر. ءىسىن جاڭا باستاعان ىسمەرلەر ءۇشىن بۇل – ۇلكەن كومەك.
ۇزدىك تاۋارلار كورمەسىن تۇگەل ارالاپ شىعىپ, شىنىندا دا باسەكەگە قابىلەتتى, حالىققا كەرەك ءتۇرلى تاۋار جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەردىڭ قولىنان شىعىپ جاتقانىنا كوزىمىز جەتتى. بۇل كورمەدە حيميا, ازىق-ت ۇلىك, جەڭىل ونەركاسىپ, قۇرىلىس باعىتتارىندا جاسالعان تاۋارلار قويىلعان. جوعارىدا ايتىلعانداي, باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەرجان بالتاەۆ باستاعان كوميسسيا ءاربىر قاتىسۋشى كومپانيانىڭ ۇسىنعان ونىمىمەن تانىسىپ شىقتى. ەرجان تالعات ۇلى كاسىپكەرلەردەن جۇمىس بارىسىندا تۋىندايتىن ماسەلەلەر جايلى سۇراستىرىپ, مەملەكەت كومەگىمەن بيزنەستى دامىتۋ بويىنشا ءوز ۇسىنىسىن دا ايتىپ ءجۇردى.
شولپان قۇسپاەۆانىڭ نەگىزگى ماماندىعى – قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى ەكەن. ۇزاق جىل ماحامبەت اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتە ساباق بەرگەن شولپان ناسيبوللاقىزى وتباسىلىق جاعدايعا بايلانىستى مۇلدەم جاڭا سالاعا بەت بۇرعان.
– بىرنەشە جىل بۇرىن وتباسىمىزدا ەرەكشە بالا دۇنيەگە كەلدى. سول بالامىزدىڭ تاربيەسى, ەمى ءۇشىن بۇكىل تۇرمىس-تىرشىلىگىمىز وزگەرىپ كەتتى. اۋەلدەن قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرا المايتىن مازاسىز مىنەزىم بار ەدى. ءسويتىپ ۇيدە وتىرىپ ءتۇرلى تاتتىلەر جاساۋدى قولعا الدىم. سونىڭ ىشىندە بۇل ونىمدەردىڭ ەكولوگيالىق جاعىنان تازا, ءوز بالالارىما بەرە الاتىنداي پايدالى بولۋىن ەسكەردىم. مىسالى, ءبىز شىعاراتىن ءونىمنىڭ ىشىندە ەشقانداي زياندى قوسپا جوق. ءتىپتى جەرگىلىكتى باۋ-باقشا ونىمدەرىن ءدامى مەن ءيىسىن ساقتاي وتىرىپ كەپتىرۋدىڭ امالىن تاپتىم. قۇدايعا شۇكىر, وسى ىسپەن اينالىسقالى وتكەن 4-5 جىل ىشىندە بىزگە شاعىم ايتقان ءبىر دە ءبىر كليەنت بولمادى, – دەيدى شولپان قۇسپاەۆا.
شولپاننىڭ شاعىن تسەحىنان شىققان ء«تÄتتى مە» ونىمدەرى ساپالى بەزەندىرۋىمەن, قازاقى قالپىمەن دە كوز تارتادى ەكەن. اسىق بەينەلى, تورسىق تۇرىندەگى, ت.ب. تاتتىلەر كوزگە جىلى ۇشىرايدى. ء«تÄتتى مە»-ءنىڭ ءدامىن باتىس قازاقستان وبلىسىنان تىس جەردەگى تۇتىنۋشىلار دا تاتىپ ۇلگەرىپتى.
«قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارلارى» وڭىرلىك بايقاۋ-كورمەسى وتكەن 4-5 ساعاتتىڭ ىشىندە كەلۋشىلەر كوپ جاڭالىققا قانىقتى. كاسىپكەرلەردىڭ ورتاعا سالعان ونىمدەرىن تۇگەل كورىپ, سارالاپ شىققان كوميسسيا مۇشەلەرىنە دە ۇزدىكتى ىرىكتەۋ وڭاي بولماعان شىعار. ارينە, حالىققا ۇسىنىلاتىن دۇنيە بولعاندىقتان, ەڭ الدىمەن بۇل ونىمدەردىڭ ساپاسىنا, رۇقساتناما قاعازدارىنىڭ بولۋىنا باسا نازار اۋدارىلعانى انىق.
ايتپاقشى, كورمە جارمەڭكە فورماتىندا ءوتتى. حالىق كورمەگە قويىلعان ونىمدەردى قۋانا ساتىپ الىپ جاتتى. كاسىپكەرلەر ءۇشىن دە تۇتىنۋشىلارمەن ءارى بيزنەس-سەرىكتەستەرمەن جاقىن كورىسىپ, تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋعا مۇمكىندىك تۋدى. وسى ءىس-شارا كەزىندە «ماريا حانىم ءسان ءۇيى» ۇلتتىق ستيلدەگى ەرەكشە كيىمدەر ۇلگىسىن كورسەتتى.
سونىمەن وڭىرلىك ساراپتاما كوميسسياسى «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى» وڭىرلىك كورمە-بايقاۋىندا «حالىق ءۇشىن ەڭ جاقسى تاۋار» اتالىمىنا – بەلگىلى «كوندەنسات» اكتسيونەرلىك قوعامىن لايىق دەپ تاپتى. ءدال وسى اتالىم بويىنشا جۇلدەلى ورىنداردى «Zhulduz» جەكە كاسىپكەرى – «ماريا حانىم» ءسان ءۇيىنىڭ ديرەكتورى جۇلدىز حۇسپانوۆا مەن اعاشتان ۇلتتىق ىدىس-اياق جاسايتىن ء«داستۇر» شەبەرحاناسىنىڭ ديرەكتورى نۇرسۇلۋ بيسمانوۆا ءبولىستى.
ال «وندىرىستىك ماقساتتاعى ۇزدىك تاۋارلار» اتالىمىندا «ورال ساۋدا-ونەركاسىپ كومپانياسى», (ديرەكتورى كرىلوۆ ۆالەري يۋرەۆيچ), «ورال ترانسفورماتور زاۋىتى» جشس (ديرەكتورى تۇرلىبەكوۆ داۋرەن داستان ۇلى) جانە «ورال كابەل» جشس (ديرەكتورى يرمەنوۆ روبەرت مۋتيگوللا ۇلى) كومپانيالارى ۇزدىك شىقتى.
«ۇزدىك ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى» اتالىمى بويىنشا «بالزيا» جشس ديرەكتورى بالزيا ەۆەنەەۆا, «سارتاەۆ» جك ديرەكتورى الىبەك سارتاەۆ, «قازاق-اقباس» جشس ديرەكتورى يگور كليموۆ جەڭىمپاز اتاندى.
ءدال وسى 9 كاسىپكەر ەندى استانا قالاسىندا وتەتىن «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى-2023» رەسپۋبليكالىق بايقاۋ-كورمەسىنە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اتىنان قاتىسادى.
رەسپۋبليكالىق بايقاۋدا ۇزدىك شىققان كومپانيا ونىمىنە ارنايى ديپلوم جانە «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى» دەگەن لوگوتيپتى 4 جىل بويىنا پايدالانۋ قۇقىعى بەرىلمەك.
– بۇگىن كورمەگە شىققان تاۋارلاردىڭ كوپشىلىگىن ءوزىم دە ءبىرىنشى رەت كورىپ, ەرەكشە قۋانىپ وتىرمىن. بۇل تاۋارلاردىڭ ءبىرازىنىڭ الەۋەتى, مۇمكىندىگى وتە جوعارى. كەيبىر تاۋارلار ەكسپورتقا دا شىعۋعا لايىق دەپ ويلايمىن. وسىنداي كورمەلەردىڭ ارقاسىندا بولاشاقتا كاسىپكەرلەردىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلىپ, ءوندىرىسى ۇلعايۋعا ءتيىس. قىركۇيەك ايىندا ءبىز ورال قالاسىندا «WestQazInvest» كورمەسىن وتكىزەمىز, وعان الىس-جاقىن شەتەلدەردەن ينۆەستورلار شاقىرىلادى. سونداي-اق استانادا وتەتىن «InoForum»-عا دا ءبىزدىڭ ورالدىق كومپانيالاردى بەلسەنە قاتىسۋعا شاقىرامىز. ءبىزدىڭ وبلىستىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى وتە جوعارى, جەرگىلىكتى بيلىك ورىندارى جەرلەستەرىمىزدىڭ كاسىپكەرلىك باستامالارىن ۇنەمى قولداپ, بارىنشا كومەكتەسۋگە ءازىر, – دەدى باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەرجان بالتاەۆ.
كورمە-بايقاۋدىڭ قورىتىندىسىندا وسى ءىس-شاراعا قاتىسقان بارلىق كاسىپكەرگە العىسحات تابىستالدى.
