ىسكەر ازامات

جەزقازعان مىس زاۋىتىنىڭ باسشىلارى ونى شيحتا دايىنداۋ تسەحىنا كونتسەنترات كۇي­دىرۋشى ەتىپ قابىلدادى. قان­شالىقتى قابىلەتتى بولسا دا, جاس مامانعا جوعارى دا جاۋاپتى قىزمەت بىردەن بۇيىرمايتىنى تۇسىنىكتى. «ەڭبەك ەت, تاجىريبە جينا, ءوزىڭدى تانىت, قولىڭنان ءىس كەلەتىنىن دالەلدە, قا­بىلەت-قارىمىڭدى كورسەت». ول كەزدە ءوندىرىس سالاسىنداعى تالاپ وسىنداي بولاتىن.

قارا جۇمىستىڭ قازانىندا قايناعان جىگەرلى دە تىندىرىم­دى جىگىت ءا دەگەننەن-اق ەڭبەك­قور­لىعىمەن كوزگە ءتۇسىپ, بىلىكتىلىگىمەن تانىلا باستادى. ۇيىم­داستىرۋشىلىق قابىلەتى مول ەكەنىن دە اڭعارتتى. وسى قاسيە­تىن باي­قاعان كاسىپورىن باسشىلارى ونى جاس­تارمەن جۇمىس جۇر­گىزۋ سالاسىنا بەيىمدەدى. تا­لانتتى دا تىندىرىمدى جاس مامان وسىلايشا زاۋىتتاعى جاس­تار ۇيىمىنىڭ جەتەكشىلىگىنە ساي­لانىپ, كاسىپورىنداعى ءوزى تۇر­عىلاس ورىمدەي قىز-جىگىتكە كوشباسشىلىق جاسادى.

جۇمىسشى جاستار ۇيىمىن باسقارعان ءتورت جىلدىڭ وعان بەرگەنى كوپ ەدى. ەڭ باستىسى, كوپ­شىلىكپەن ءتىل تابىسا جۇمىس ىستەۋدىڭ قىر-سىرىن مەڭگەردى. سودان سوڭ ءوزىنىڭ جانىنا ەتەنە جاقىن وندىرىسكە قايتىپ ورالدى. ۇيىمداستىرۋ جۇمىسىندا جيناقتاعان تاجىريبەسى, الدىنا ناقتى ماقسات قويا ءبىلىپ, وعان جەتۋگە دەگەن تالپىنىسى, كاسىبي بى­لىكتىلىگى ونى از ۋاقىت ىشىندە ءبىرتالاي جا­ۋاپ­تى قىزمەتكە كوتەردى.

1984 جىلى قايسار جۇما­­حان ۇلى ەلەكتروپەش بولىم­شەسىنىڭ باستىعى بولىپ تا­عايىن­دالىپ, سول جىلى زاۋىت­تاعى №2 ەلەكتروپەش كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. بۇل جۇمىستىڭ اسا ماڭىزدى, وتە جاۋاپتى دا كۇردەلى بول­عاندىعى سونشا, جوندەۋ جۇمىستارى سالا­لىق مينيسترلىكتىڭ تىكەلەي قا­داعالاۋىندا بولدى. ارنايى شتاب قۇرىلىپ, ونى باسقارۋ ىلكىمدى دە ىسكەر مامان ق.تەلە­شەۆكە سەنىپ تاپسىرىلدى. جون­دەۋ جۇمىسىنا باسقا ايماق­تاردان دا بىلىكتى ماماندار تارتىلدى. نا­تيجەسىندە, كۇردەلى جوندەۋ جۇ­مىستارى مەجەلەگەن ۋاقىتتان ەرتە جانە ساپالى ورىندالىپ, پەش ىسكە قوسىلدى. وسىلايشا, قايسار وزىنە تاپسىرىلعان اسا جا­ۋاپتى جۇمىستى ۇلكەن ابىرويمەن اتقارىپ, ىسكەرلىك جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى زور ەكەنىن تاعى ءبىر مارتە دالەل­دەدى. بۇدان سوڭ بالقىتۋ تسەحى باستىعىنىڭ ورىنباسارى بول­عاندا بىلىكتى ينجەنەر رەتىندە ون­دىرىسكە كوپتەگەن ءتيىمدى دە تىڭ جاڭالىق ەنگىزدى.

قايسار تەلەشەۆ 1988 جىلى بال­قىتۋ تسەحىنىڭ باسشىلى­عىنا سايلاندى. سايلاۋ ناتيجە­سىندە جينالىسقا قاتىسقان جۇمىس­كەر­لەردىڭ 95%-ى قايساردى قول­­داپ داۋىس بەردى. بۇل وعان كور­سەتىلگەن ۇلكەن قولداۋ, سونى­مەن بىرگە جۇكتەلگەن زور جا­ۋاپ­كەرشىلىك بولاتىن. اتىنا زاتى ساي, قايسار دا قاجىر­لى جىگىت بۇل جاۋاپتى قىزمەت­تى دە ابىرويمەن اتقاردى. جىل­دار جىلجىعان سايىن وعان جۇك­تەلگەن مىندەت-قىزمەتتەردىڭ دە اۋقىمى ۇلعايا ءتۇستى. زاۋىت دي­رەكتورىنىڭ ورىنباسارى, سودان سوڭ زاۋىتتىڭ باس ين­جەنەرى قىزمەتتەرىن اتقاردى.

بالقىتۋ تسەحىنىڭ تەحنولوگياسىن جەتىك مەڭگەرگەن ول جەزقازعان مىس زاۋىتىنىڭ, ءنو­ۆوسىبىر قالاسىنداعى «سيبەلەكتروتەرم» وندىرىستىك بىرلەس­­تىگىنىڭ جانە شۆەتسيانىڭ «بوليدەن كونتەكت» فيرماسىنىڭ بىلىكتى ماماندارىنان ارنايى توپ قۇردى. توپتىڭ نەگىزگى ماق­ساتى – ەلەكتروپەشتەر مەن كون­ۆەر­تورلارعا رەكونسترۋكتسيالار جاساۋ, جالپى بالقىتۋ تسەحىنىڭ تەحنولوگياسىن مودەرنيزاتسيالاۋ بولاتىن. ۇتىمدى ۇيىمداس­تىرۋدىڭ ارقاسىندا بۇل وراي­دا دا ءبىرتالاي جەتىستىككە قول جەتكىزىلدى.

وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارى ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن سىناعى كۇشتى كەزەڭ بولعانى بەلگىلى. تاۋەلسىزدىك الىپ, ەندى عانا قاز تۇرىپ, ءتاي-ءتاي باسا باستاعان ازات ەلدىڭ الدىندا شەشىلۋى كۇردەلى كوپتەگەن ءتۇيىن­دى ماسەلە تۇردى. ال­دى­مەن ەل ەكونو­ميكاسىن تىك­تەپ الۋ قاجەت ەدى. ال ول ءۇشىن ءون­دىرىس قارقىندى دامۋى شارت. بۇل ايتۋعا وڭاي, بىراق اتقارىلۋى وراسان قيىن ءىس ەدى. ءوندىرىستىڭ كۇرەتامىرى سانالاتىن «جەزقازعانتۇستىمەتالل» اكتسيونەرلىك قو­عامىنىڭ دا كۇرمەۋى قيىن شارۋالارى شاش­ەتەكتەن بولاتىن.

1992-1994 جىلدارى سيرەك مەتالدار تسەحىندا الەمدە وتە سيرەك كەزدەسەتىن وسمي-187 يزوتوپىن, ءوندىرىس قالدىقتارىنان تازا مەتالل الۋ جۇمىستارى باستالعان-دى. ەلىمىزدىڭ عالىم­دارىمەن بىرلەسىپ, قۇرا­مىندا وسمي مەتالى بار زاۋىتتىڭ ءوندىرىس قالدىق­تارىنان تازا مەتالل الۋ تەحنولوگيا­سى جاسالدى. وسمي-187 مەتالىن الۋدى وندىرىستىك جولعا قويۋ ماقساتىندا وندىرىستىك-تا­جى­ري­بەلىك بولىمشەنىڭ جوباسىن جاساپ, ونى بەكىتۋ, ءتۇرلى قون­دىرعىنى دايىن­داۋ جانە ولاردى ورناتۋ جۇمىستارىنا ق.تەلەشەۆ باسشىلىق ەتتى.

بۇدان سوڭ «جەزقازعانتۇس­تىمەتالل» اكتسيونەرلىك قوعا­مىندا مەتاللۋرگيا جانە كەن بايىتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ديرەكتور, ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنت – تەحنيكالىق ديرەكتور سياقتى جوعارى باسشىلىق قىزمەت­تەردە بولدى. الايدا جو­عا­رىدا ايتىلعان توقسانىنشى جىلدارداعى كۇردەلى كەزەڭ مەتاللۋرگيا سالاسىنىڭ بىلىكتى مامانى, شەبەر ۇيىمداستىرۋشى ق.تەلەشەۆتى جەز­قازعان مىس قورىتۋ زاۋىتىنا قايتا اكەلدى. ويتكەنى زاۋىتتىڭ قىر-سىرىن جەتىك بىلەتىن, الىمدى دا قا­رىمدى باسشى كەرەك ەدى. ناق وسى تالاپقا ساي دەپ تانىلعان مايتالمان مامان مىس قورىتۋ زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى بولىپ تاعايىندالدى.

كورگەنى كوپ, كوڭىلگە تۇيگەنى مول, زامان تالابى مەن ءوندىرىس تىنىسىن ءدوپ باسىپ تانىعان ول كەن بايىتۋ جۇمىسىنا جاڭالىق اكەلمەيىنشە, ءوندىرىس ءونىمىن ارتتىرۋ مۇمكىن ەمەسىن بىردەن ءتۇسىندى. ال وندىرىسكە جاڭا تەحنولو­گيانى ەنگىزۋ ءۇشىن جان-جاقتى ءبىلىم مەن بىلىكتىلىك, تاۋەكەلگە بەل بايلاۋ, وجەتتىك قاجەت. ەنگىزگەن جاڭالىعىڭ سەنىمىڭدى اقتاپ جاتسا جاقسى, ال كەتەۋى كەرى كەتىپ جاتسا شە؟

الايدا قايسار جۇماحان ۇلى جاسقانبادى. تاۋەكەلگە بەل بايلاپ, وسى ءىستى باتىل تۇردە قولعا الدى. ماسەلەن, «بوليدەن كونتەكت» شۆەد فيرماسىنىڭ تەحنولوگياسى بويىنشا بالقىتۋ پەشى قۇرىلىسىنىڭ وزگەرتىلۋى, «سيمەنس» فيرماسى كومپيۋتەرلەر جۇيەسى بويىنشا كونۆەرتورلار جۇمىسىن اۆتوماتتى باسقارۋ ءىسىنىڭ قولعا الىنۋى, «وۋتوكۋمپۋ – ۆەنمەك» فيرماسىنىڭ كارۋسەلدى-قۇيۋ ماشيناسىنىڭ پايدالانۋعا بەرىلۋى اۋىز تولتىرىپ ايتار جاڭالىقتار ەدى.

اتالعان تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋلاردىڭ ناتيجەسىندە جەزقازعان مىس قورىتۋ زاۋى­تىنىڭ جىلدىق ءونىمى مەجەلەگەن مولشەردەن بىرنەشە ەسە ارتتى. بۇل جاڭالىقتار جەز­قازعان مىسىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيگە قايتادان كوتەرىلۋىنە, وعان دەگەن سۇرانىستىڭ ارتۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزدى. ال بۇل – كا­سىپورىن قورجىنىنا كەلىپ قۇيىلاتىن مول قارجى دەگەن ءسوز.

ءيا, جاڭارۋدان كەيىن كاسىپورىن كوركەيىپ, كورىكتەندى. ءونىمنىڭ كولەمى مەن ساپاسى ارتتى. جۇمىسشىلاردىڭ الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتى ىلگەرىلەپ, تۇرمىستىق جاعدايى جاقساردى. كورپوراتسياعا قاراستى ءوندىرىس وشاقتارىندا «حوزراسچەت» ءتاسىلىن مىس زاۋىتىندا ءبىرىنشى بولىپ قايسار جۇماحان ۇلى ىسكە اسىردى. ونىڭ ءتيىمدى ەكەنىن بايقاعان كورپوراتسيا باسشىلارى بۇل ءتاسىلدى سودان سوڭ باسقا ءوندىرىس ورىندارىنا دا ەنگىزدى.

وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارى تۇرالاپ قالعان, جۇمىسىن توقتاتۋعا ءماجبۇر بولعان «بالقاشتۇستىمەتالل» وندىرىستىك بىرلەستىگىن, شىعىس قازاقستانداعى مىس وندىرەتىن فابريكالار مەن گلۋبوكوە مىس زاۆودتارىن «قازاقمىس» كورپوراتسياسى ءوز قۇرامىنا العان بولاتىن. كورپوراتسيا باسشىلارى بالقاش مىس زاۋىتىن قايتادان جاساقتاپ, ىسكە قوسۋدى ق.تەلەشەۆكە تاپسىر­عان ەدى. ىسكەر باسشى بۇل مىندەتتى مۇلتىكسىز ورىندادى. مىس زاۋىتىن قىسقا مەرزىمدە ىسكە قوسىپ, ونىڭ ىرعاقتى جۇمىس ىستەپ كەتۋىنە زور ەڭبەك ءسىڭىردى. جەزقازعان جانە بالقاش مىس قورىتۋ زاۋىتتارىنىڭ دا تى­نىس-تىرشىلىگى قالىپتى ارنادان اۋىت­قىماۋىن قاداعالاپ وتىردى.

قايسار جۇماحان ۇلى تۋرالى: «قايسار دەسە – قايسار. اتىنا زاتى ابدەن ساي كەلگەن جىگىت. سول قايسارلىعى مەن قايرات-قا­جىرىنىڭ ارقاسىندا ءوندىرىستىڭ كەز كەلگەن قيىندىعىن دا جەڭىپ كەلە جاتىر. ناعىز ىسكەر ازامات!» دەگەن سەكىلدى ءسوزدى كەزىندە ءوز باسىم سان مارتە ەستىپ, جۇرتشىلىقتىڭ شىنايى ريزاشىلىعىنا تالاي كۋا بولعانمىن. كەيبىرەۋلەردىڭ تاراپىنان: «وي, قايراۋلى قانجاردىڭ جۇزىندەي وتكىر عوي ول. بەتىڭ بار, ءجۇزىڭ بار دەمەي ءتىلىپ تۇسەدى», دەيتىن سوزدەر دە ايتىلىپ جاتادى.

قايساردىڭ ءتالىم-تاربيەسىن العان تالانتتى شاكىرتى دە كوپتەپ سانالادى. سولاردىڭ قاتارىندا: دۇيسەنعالي بايقۋاتوۆ, ءماجيت تاكيشەۆ, تالعات جاقسەلەكوۆ, سايات اتەن, بەكسۇلتان قاسىمبەكوۆتەر بۇل كۇندەرى ءبىر-ءبىر ىرگەلى ءوندىرىس وشاقتارىنا باسشىلىق جاسايدى.

قايسار جۇماحان ۇلى كەزىندە قاراعاندى وبلىسىنىڭ ءماسليحاتىنا ەكى مارتە دەپۋتات بولىپ سايلانىپ, ءوندىرىستىڭ عانا ەمەس, جالپى ءوڭىردىڭ ءبىرتالاي ءتۇيىندى ماسە­لەسىنىڭ وڭ شەشىم تابۋىنا ۇلەس قوستى. ال وندىرىستەگى ەڭبەك پەن عىلىمدى ۇشتاس­تىرا ءبىلىپ, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوك­تو­رى اتانعان ايتۋلى ازاماتتىڭ عىلى­مي جۇمىستارىنىڭ ءمان-ماڭىزى مەن جاڭا­لىقتارى – ءبىر توبە.

تولەگەن بۇكىروۆ,

تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى,

قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى مەتاللۋرگى