«1938 جىلدىڭ دەكابر ايى. ينستيتۋتتىڭ سوڭعى كۋرسىنا اياق باسقان بولاتىنبىز. بىرگە وقيتىن فاكۋلتەت شاكىرتتەرi جينالىپ, ستۋدەنتتىك كەزدەن ەسكەرتكىش بولسىن دەپ ۇلاعاتتى ۇستازدارىمىزبەن سۋرەتكە تۇسۋگە كەلiستiك.
12 دەكابر. دالا تۇگەل اق كورپەگە ورانعانداي, جاڭا جاۋعان قاردان اۋا تاپ-تازا. ول كەزدە الماتىدا قازiرگiدەي ەڭسەسiن كوككە سوزعان ساۋلەتتi عيماراتتار, ەرسiلi-قارسىلى تىنىمسىز جۇيتكiگەن كولىكتەر از بولاتىن. سۋرەتكە تۇسiرەتiن جەردiڭ ءوزi دە بiرلi-جارىم. گوركي جانە كراسينا كوشەلەرiنiڭ بۇرىشىندا شاعىن فوتوگرافيا بار ەدi. دەمالىس كۇنi بارلىعىمىز سول جەرگە جينالاتىن بولدىق. ۇستازدارىمىز دا بۇل تiلەگiمiزدi قۇپ الىپ, كەلiسiمدەرiن بەردi.
دەمالىس كۇنi ساعات تاڭەرتەڭگi توعىزدا جان-جاقتان فوتو جاسايتىن ءۇيدiڭ الدىنا جينالىپ جاتىرمىز. كوڭiل كۇيiمiز كوتەرiڭكi. بارىمىزشا ساندەنiپ-اق كەلiپپiز. اينالامىزعا ەلەڭدەپ, كۇتiپ تۇرعانىمىز – ۇستاز اعالار. انە بiزبەن بiرگە سۋرەتكە تۇسۋگە كەلiسiمiن بەرگەن قادiرمەندi اعالار دا كورiندi. ارامىزدا ستۋدەنت قىزدارىمىز بار, بiز دە ۇستازدارىمىزدى قارسى الۋعا الدارىنان شىقتىق. ۇلى مۇحتار اۋەزوۆ باستاپ, ەساعاڭ (اكادەميك, سىنشى ەسماعامبەت سمايىلوۆ) بار, ۇستازدار ريزا پەيiلمەن كۇلiمدەپ كەلدi. ءبىز ءماز-مەيرام سالەمدەسiپ جاتىرمىز. اسiرەسە مۇحاڭنىڭ ارقايسىمىزعا كوز توقتاتىپ, مايدا قوڭىر داۋسىمەن مەيiرiمىن توگە سالەمدەسۋi ءبارiمiزدiڭ جۇرەگiمiزگە بiر-بiر وت تاستاپ كەتكەندەي بولدى.
انە-مiنە دەگەنشە جينالىپ تا قالدىق. بiرەن-ساران كەشiككەن ارiپتەستەرiن مۇحاڭ استارلى ازiلمەن سىناپ تا تاستادى. وسى ساتتە فوتوگرافتىڭ:
– كەلiڭiزدەر! – دەگەن داۋىسى ەستiلىپ, ءبارiمiز سۋرەتكە تۇسiرەتiن بولمەگە ەندiك. ۇستازدارىمىز ورىندىققا وتىردى دا, بiز تۇرەگەلiپ تۇرمىز. قاراڭىز: ءتورت قاتاردىڭ ەڭ بiرiنشiسiنە ء(بارi دە سولدان – وڭعا قاراي) الەكسەي زينوۆەۆ, ىسمەت كەڭەسباەۆ, قالي جانعوجين (ستۋدەنت), ەسماعامبەت سمايىلوۆ, ەكiنشi قاتارعا تولەگەن تاجiباەۆ, قاجىم جۇماليەۆ, ميتروفان سيلچەنكو, سارسەن امانجولوۆ, مۇحتار اۋەزوۆ, الەكساندر لىنشەۆسكي, سەرعالي تولىبەكوۆ, ۇشiنشiگە بiز, بiر توپ ستۋدەنت قاز-قاتار تiزiلiپپiز.
سۋرەتتi ەكi كۇن تاعاتسىزدانا كۇتىپ, مەرزىمى بولعان كۇنى ءبىر توپ ستۋدەنت سۋرەتكە تۇسكەن ۇيگە كەلدiك.
– كەلiڭiزدەر, – دەدi باياعى ءجۇزى تانىس فوتوگراف بiزگە, – سۋرەت دايىن.
سۋرەتتى الا-سالا تارماسا قالاي تۇسكەنiمiزدi قاراپ جاتىرمىز. بiر-بiردەن وزiمiزگە تيەسiلi دانالارىن الدىق. ەندiگi ماسەلە – سۋرەتتi ۇستازدارىمىزعا اپارىپ بەرۋ. نەعۇرلىم تەز جەتكiزۋگە اسىعامىز.
ماعان مۇحاڭنىڭ سۋرەتiن اپارىپ بەرۋ تاپسىرىلدى. بۇرىن قۇدايبەرگەن جۇبانوۆقا iلەسiپ مۇحاڭنىڭ ۇيiندە بiرنەشە رەت بولعانىم بار-دى.
...مۇحاڭ جازۋ جازىپ وتىر ەكەن. مەنi كوردi دە, ورنىنان تۇرىپ قارسى ءجۇردi.
– سالەمەتسiز بە؟ – دەدiم مەن قىسىلىپ-قىمتىرىلىپ.
– سالەمەت, ساۋ بارسىڭ با؟! – دەگەن سوڭ, مەن دەرەۋ قوينىمداعى سۋرەتتi الىپ, الدىنا قويدىم.
– و, جاقسى! راحمەت! – دەپ ريزالىعىن جاسىرماي يىعىمنان قاقتى دا, ورنىنا وتىردى.
مۇحاڭ قولىنداعى سۋرەتكە قايتا-قايتا قاراعىشتاپ وتىرعان ساتتە, اكەلەرىنىڭ جازۋ ستولىنىڭ جانىنا كەلگەن ءلايلا, فاريدالار دا الگi مەن اكەلگەن سۋرەتتi ءۇڭiلiپ كورiپ جاتىر.
ۆالەنتينا جەڭگەمiز داستارحان باسىنا شاقىردى. تاماق ۇستiندە مۇحاڭ ماعان قاراپ:
– ءيا, اكiمقوجا, – دەدi, – ۋاقىت وتەدi, اۋىزەكi ايتقانعا بiرەۋ سەنەدi, بiرەۋ سەنبەيدi. ال مىنا سۋرەتتi كورگەندەر, ءوز كوزدەرiمەن كۋا بولادى. ۇمىتىلمايتىن جاقسى ەستەلiك, ستۋدەنتتەردiڭ سونى تۇسiنگەنiنە iشتەي قۋانىپ قالدىم...
وسىلايشا, حالقىمىزدىڭ ۇلى جازۋشىسىنىڭ, اياۋلى ۇستازىمىزدىڭ – قاراپايىمدىلىعىنىڭ, ستۋدەنتتەرگە دەگەن ىستىق iلتيپاتىنىڭ بiر عانا ءساتiنiڭ كۋاسi بولعانىم بار. ال مىنا سۋرەت سول دارحان كوڭiلدiڭ, شابىتتى كەزەڭنiڭ بiر عانا ءساتiن اينىتپاي ءدوپ باسىپتى».
ءسوز سوڭىندا وسى ماقالانىڭ كەيىپكەرى بولىپ وتىرعان اكىمقوجا ساعىرباي ۇلى سادىروۆ جونىندە ماعلۇمات بەرە كەتكەندى ءجون كورىپ وتىرمىز.
ول كىسى, ياعني مەنىڭ اكەم 1916 جىلى دۇنيەگە كەلىپ, 1988 جىلى دۇنيەدەن وزدى. 1932 جىلى مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ مۇعالىمدىك قىزمەتكە كىرىسەدى. 1935 جىلى قازاق پەداگوگيكا ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇسىپ, 1939 جىلى فيلولوگ ماماندىعى بويىنشا ءبىتىرىپ شىعادى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا اتتانعانعا دەيىن بىرنەشە ادەبي ماقالا جازىپ, ادەبيەت الەمىنە دەگەن تالپىنىسىن بايقاتادى. ستالينگراد تۇبىندە اۋىر جارالانىپ ەلگە ورالعان سوڭ, شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋ مۇمكىن بولماي, ۇستازدىق قىزمەتكە ءبىرجولا دەن قويادى. ول كلاسسيك بالالار جازۋشىسى بەردىبەك سوقپاقباەۆقا, دارابوز اقىن مۇقاعالي ماقاتاەۆقا, اقىن ەركىن ىبىتانوۆقا, ەڭ سوڭعىسى, قازىرگى ادەبيەت مايتالمانى تۇرسىنجان شاپايعا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنەن ءدارىس بەردى. مايداندا كورسەتكەن ەرلىگى ءۇشىن ءى دارەجەلى «وتان سوعىسى» وردەنىمەن ماراپاتتالعان. بىرنەشە مەدالدىڭ يەگەرى. ۇستازدىق ەڭبەگى باعالانىپ, «وتليچنيك پروسۆەششەنيە سسسر» جانە «قازاق كسر حالىق اعارتۋ ءىسىنىڭ وزىق قىزمەتكەرى» اتاقتارىن العان.
بەرىك سادىر,
«Egemen Qazaqstan»-نىڭ ارداگەر ءجۋرناليسى
