ەلوردادا ەم الاتىن شەتەلدىكتەر كوبەيدى

بالالاردى باۋىرىنا باسقان ورتالىق

ەل مەديتسيناسىنداعى اۋقىمدى رەفورمالار 2008 جىلى مىقتاپ جولعا قويىلدى. استانادا مەديتسينالىق كلاستەر قۇرىلدى. وسىلايشا, تمد ەلدەرىنىڭ اراسىندا العاشقى ۇلتتىق مەديتسينا حولدينگى بىزدە پايدا بولدى. ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا عىلىمي ورتالىعى, «انا مەن بالا» ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعى, رەسپۋبليكالىق دياگنوستيكالىق ورتالىق, ۇلتتىق شۇعىل مەديتسينانى ۇيلەستىرۋ ورتالىعى, ۇلتتىق عىلىمي كارديوحيرۋرگيا ورتالىعىنان باسقا دا مەديتسينالىق ۇيىمدار اشىلدى. سونىڭ ءبىرى بالالاردى وڭالتۋ ورتالىعىنا ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىندا اۋىر حالدە جاتقان ناۋقاستار كەلەدى. ەرەكشە بالا تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىلار پەرزەنتىن قولدان كەلسە ەلورداداعى وسى ورتالىققا اپارۋدى قولاي كورەدى. مەديتسينالىق وڭالتۋ ستاتسيونارلىق نىسانىندا ءمامس بويىنشا جانە اقىلى نەگىزدە كونسۋلتاتسيالىق-دياگنوستيكالىق كومەك كورسەتىلەدى. سونىمەن قاتار ورتالىقتا مەديتسينالىق وڭالتۋ, الەۋمەتتىك بەيىمدەۋ, پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق تۇزەتۋ سىندى كەشەندى مۋلتيديستسيپلينارلى وڭالتۋ قىزمەتى قولجەتىمدى. زامانعا ساي وزىق ۇلگىدەگى قۇرال-جابدىقتارمەن قامتىلعان كلينيكالىق ورتالىقتا جىل سايىن شامامەن 4 200 ادام ەم قابىلدايدى. ال ەلدە ەرەكشە بالالار سانى – 90 مىڭعا شامالاس. سونىڭ وزىندە كەيىنگى 15 جىلدا ورتالىقتا 61 مىڭنان اسا بالا ەمدەلگەن. قازىر پاتسيەنتتەردىڭ 90 پايىزدان استامى وڭىرلەردەن كەلەدى ەكەن. دارىگەرلەر ورتالىققا كەلەتىندەردىڭ دەنى باس, ج ۇلىن جاراقاتىن العاندار, ينسۋلت, مينينگيت, ۋلانىپ قالعان, سويلەۋ قابىلەتى ناشار, پسيحيكالىق دامۋ قابىلەتى تەجەلگەن بالالار ەكەنىن ايتادى. كەيىنگى 5 جىلدا حالىقتىڭ سۇرانىسىمەن اۋتيزمگە, داۋنعا جانە قۇلاعى ەستىمەيتىندەرگە ارنالىپ قوسىمشا 30 ورىن دايىنداعان. ويتكەنى اتالعان دياگنوزبەن كەلگەن ناۋقاستاردى تەگىن ەمدەيتىن ورتالىقتار ەلدە جوق. جەكە ورتالىقتار اقىلى.

ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋگە بولادى

كەيىنگى 20 جىلدىڭ شەڭبەرىندە ەلدە ونكولوگيالىق اۋرۋعا شالدىققان ناۋقاستاردىڭ سانى 25%-عا, وبىردان كەيىنگى ءولىم-ءجىتىم 33%-عا ازايعانى بايقالادى. قازىردىڭ وزىندە ونكولوگيالىق اۋرۋعا شالدىققان 205 مىڭ­نان اسا پاتسيەنت ديناميكالىق باقىلاۋدا تۇر. الايدا جىل سايىن قاتەرلى ىسىكتىڭ 37 مىڭنان اسا جاڭا جاعدايى انىقتالسا, وكىنىشكە قاراي, 13 مىڭنان اسا ادام دۇنيەدەن وتەدى. ۇلتتىق عىلىمي ونكولوگيا ورتالىعى اشىلعان كۇننەن بەرى بۇل سالادا دا دامۋ ديناميكاسى وڭ ناتيجە كورسەتۋدە. بىلىكتى دارىگەرلەر ىزدەنىستەن قول ۇزبەي, جاڭا تەحنولوگيالىق وپەراتسيالار ەن­گىزۋگە تالپىندى. سالادا شەتەلمەن بايلانىس ورنادى. قازىر ونكولوگيالىق اۋرۋعا شالدىق­قان ناۋقاستارعا كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا ءتيىستى ۆەدومستۆو بەيجاي قاراپ وتىرعان جوق. مىسالى, تاريفتەردى ۇلعايتۋ جاعىن قايتا قاراۋ, ۇلت­تىق فورمۋليارداعى دارىلىك پرەپاراتتاردىڭ ءتىزىمىن 4 پوزيتسياعا كەڭەيتۋ, وبىردىڭ دياگنوستيكاسى مەن ەمدەۋدىڭ 8 كلينيكالىق حاتتاماسىن جاڭارتۋ سىندى مىندەتتەر جولعا قويىلدى. سونداي-اق جۇمىسقا جاڭا جەلىلىك ۇدەتكىشتەر مەن پەت-ورتالىقتار ەنگىزىلىپ جاتىر. ونكولوگيالىق اۋرۋعا شالدىعۋى مۇمكىن دەگەن كۇدىكتى پاتسيەنتتەرگە ۋاقتىلى دياگنوستيكا جۇرگىزۋ ءۇشىن «جاسىل جول» ەن­گى­زىلىپ, ءاربىر وڭىرلىك ونكولوگيا ورتالىعىندا احۋالدىق ورتالىقتار قۇرىلعان. ەرتەرەكتە, ءتىپتى ونكولوگيا اۋرۋىنىڭ كەيبىرىن دارىگەرلەر تەك حيرۋرگيادا زەرتتەپ قاراسا, قازىر سالانىڭ باعىتى كەڭەيدى. ونكولوگياعا قاتىستى ناقتى گەنەتيكالىق زەرتتەۋلەر, عىلىمي جاڭالىقتار بار. تىكەلەي قاتەرلى ىسىكتى ەمدەيتىن ءدارى-دارمەكتەر تابىلىپ جاتىر. الايدا مەديتسينا دامىعان سايىن بۇرىن ەستىپ-بىلمەگەن اۋرۋدىڭ تۇرلەرى كوبەيىپ بارادى. وبىر اۋرۋلارىن ەمدەۋدە ازيا قۇرلىعىندا الدىڭعى قاتارلى جاپونيا, قىتاي, وڭتۇستىك كورەياعا ىلەسىپ كەلەدى ەكەنبىز. سالادا حيرۋرگيامەن قوسا عىلىمدى قاتار الىپ جۇرگەن پروفەسسور-دارىگەرلەر حالىقارالىق ۇيىمدارمەن بەرىك بايلانىس ورناتقان.

نەيروحيرۋرگياداعى جاڭاشىلدىق

نەيروحيرۋرگيا مي مەن ج ۇلىن, ومىرتقا اۋرۋلارىن ەمدەيتىن مەديتسينانىڭ نەگىزگى باعىتى سانالادى. قازىر عىلىم باس جاراقاتىن, ىسىكتى, ميدىڭ فۋنكتسيونالدىق اۋرۋلارىن, قان تامىرلارىنىڭ پاتولوگياسىن, ەپيلەپسيامەن قوسا پارازيتارلى ينفەكتسيالار­دى ەمدەپ-جازۋعا الەۋەتتى. قىسقاسى, نەيروحيرۋرگيا دامىعان سايىن بۇرىن كۇردەلى سانالعان وپەراتسيالار قولجەتىمدى بولىپ, ەمى جوق اۋرۋلاردىڭ ءدارۋى تابىلىپ جاتىر. وسى جاڭاشىلدىقتاردىڭ باسىم كوپشىلىگىن 15 جىلدىق تاريحى بار ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىنىڭ دارىگەرلەرى تاجىريبەگە ەنگىزگەن. ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىن­دا ەلدىڭ كەز كەلگەن ايماعىنداعى ناۋقاستار كۆوتا ارقىلى تەگىن ەمدەلە الادى. ارينە, ورتالىققا ەكىنىڭ ءبىرى ەمەس, دياگنوزىنا قاراي اۋرۋى اسقىنعاندار بارادى. ءتىپتى كورشىلەس رەسەي, وزبەكستان, قىرعىزستان, تاجىكستاننان دا ەمىنە شيپا ىزدەپ كەلىپ جاتقاندار بار. بىراق ولارعا مەديتسينالىق كومەك اقىلى نەگىزدە كورسەتىلەدى. 2000-جىلدارى ەل ەڭسەسىن تىكتەي باستاعان تۇستا ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىن اشۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتىلا باستاعان. اراعا 8 جىل سالىپ, 2008 جىلى استانادا ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعى اشىلدى. مىنە, وسى ساتتەن نەيروحيرۋرگيا سالاسىنىڭ جاڭا كەزەڭى باستالدى دەپ ايتۋعا بولادى. وسى ارالىقتا ورتالىقتا 57 مىڭنان اسا ادام ەمدەلگەن. 39 مىڭ ادامعا وپەراتسيا جاسالعان. وپەراتسيالاردىڭ 70-تەن اسا تۇرىنە جاڭا تەحنولوگيالىق ءادىس-تاسىلدەر ەنگىزىلگەن. ناتيجەسىندە, قازىر نەيروحيرۋرگياداعى ناۋ­قاستاردىڭ ىشىندە شەتەلگە بارىپ ەمدەلەتىن­دەر ازايعان. قازىر ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىندا مي پاتولوگياسى, ج ۇلىن پاتولوگياسى, قان-تامىرلارى فۋنكتسيونالدىق نەيروحيرۋرگياسى, بالالار نەيروحيرۋرگياسى جانە نەيرووڭالتۋ دەپ اتالاتىن بەس بولىمشە بار. قالا بەردى ورتالىقتىڭ بازاسىندا نەيرو­حيرۋرگيانىڭ جاڭا سالالارى – ميكرونەيروحيرۋرگيا, ەندوۆاسكۋليارلىق, ەندوسكوپيالىق جانە فۋنكتسيونالدىق نەيروحيرۋرگيا ەندى. ال كەيىنگى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى رەتىندە مۇمكىندىگى مول گامما-پىشاق راديوحيرۋرگيا كەشەنىن ايتساق بولادى. دارىگەرلەر قوندىرعى ارقىلى قازىردىڭ وزىندە 800-دەن اسا ناۋقاسقا كومەك كورسەتكەن. تاياۋدا ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىنىڭ 15 جىلدىعى قارساڭىندا ەلدەگى نەيروحيرۋرگتەردىڭ V كونگرەسى وتكەنىن دە ايتا كەتكەنىمىز ءلازىم. بىلىكتى دارىگەرلەر باس قوسقان كونگرەستە نەيروحيرۋرگيا سالاسىن ىلگەرىلەتۋگە قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەر قارالىپ, پىسىقتالدى. ورتالىقتاعى ورايلى ءىستىڭ بارلىعى – ەگەمەندىك جىلدارىنداعى استانانىڭ جەمىسى.

كارديوحيرۋرگيا كەلەشەگى باياندى

ۇلتتىق عىلىمي كارديوحيرۋرگيا ورتالىعى 2011 جىلى اشىلعان. ورتالىقتىڭ نەگىزگى كلينيكالىق باعىتى – تۋا بىتكەن جانە جۇرە پايدا بولعان جۇرەك اقاۋىن, جۇرەكتىڭ يشەميا­لىق اۋرۋىن, جۇرەك قىزمەتىنىڭ سوزىلمالى جەتىسپەۋشىلىگىن, جۇرەك ىرعاعىنىڭ بۇزىلۋىن ەمدەۋگە ورايلاستىرىلعان. مەديتسينادا جۇرەك اۋرۋلارىنىڭ ءتۇرى كوپ. كوپ بولعان سوڭ جىلدان-جىلعا ەمشارانىڭ ءادىس-ءتاسىلىن جەتىلدىرىپ, ىلگەرىلەتۋ قاجەت. بۇل رەتتە جۇرەك اۋرۋلارىن ەمدەيتىن ۇلتتىق عىلىمي ورتالىق اشىپ, كوپ ۇزاماي بىلىكتى مامانداردى تارتىپ, ساناۋلى جىلدا جۇمىستى ۇيلەستىرۋ استە وڭاي ەمەس. استاناداعى ۇلتتىق عىلىمي كارديوحيرۋرگيا ورتالىعى قازىر ورتا ازياداعى جەتەكشى ورتالىقتاردىڭ بىرىنە اينالدى. وسى جولدا ورتالىقتاعى ماماندار دا كۇردەلى كەزەڭدى ەڭسەردى. قازىر ورتالىقتىڭ رەزيدەنتۋراسىندا ءبىلىم الىپ, كوكجيەگىن كەڭەيتىپ جاتقان ازاماتتار بارشىلىق. دارىگەر-رەزيدەنتتەر تاڭداعان بەيىنى بويىنشا جۇيەلى ءبىلىم الۋمەن شەكتەلمەي, تاجىريبەسىن جەتىلدىرىپ وتىرادى. كارديولوگتەر 3 جىل, كارديوحيرۋرگتەر 4 جىل وقيدى. كەيىنگى 3-4 جىلدىڭ شەڭبەرىندە قوستاناي, ماڭعىستاۋ, اتىراۋ, تالدىقورعان, استانادا ورتالىقتىڭ تۇلەكتەرى كوبەيىپ جاتقانعا ۇقسايدى. ولار ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ايماقتاردىڭ الەۋەتىن كوتەرىپ جاتىر. ءتۇرلى سەبەپپەن جۇمىس اۋىستىرعان مامانداردىڭ بوس ورنىنا كوبىنە-كوپ وسى ورتالىقتا ءبىلىم العان جاس ماماندار قابىلدانادى ەكەن. ول از دەسەڭىز, الىس-جاقىن شەتەلدەردەن تاجىريبەسىن ارتتىرۋعا كەلەتىن دارىگەرلەر بار. ولار كوبىنە ورتالىقتىڭ نەگىزگى سالاسى سانالاتىن جاساندى سول جاق قارىنشاعا قاتىستى ەمشارالاردى ۇيرەنۋگە كەلەدى ەكەن. وسى كۇنگە دەيىن ورتالىقتا 87 ترانسپلانتاتسيا جاسالعانىن دا اقپارات رەتىندە ايتا كەتەيىك.

باس قالاداعى «انا مەن بالا» ۇلتتىق عى­لىمي ورتالىعى جۇكتىلىك كەزىندە جاعدايى ناشارلاعان ناۋقاستارعا ساپالى قىزمەت كور­سەتىپ كەلەدى. 2007 جىلى اشىلعان ورتالىقتىڭ دارىگەرلەرى باۋىر ترانسپلانتاتسياسىن 2015 جىلى باستاپ, كۇنى بۇگىنگە تاجىريبەسىن تولىق­تىرۋدان قول ۇزبەگەن. ەسەسىنە ءوز ءىسىن جەتىك بىلەتىن ماماندار 16 بالاعا باۋىر اۋىستىرۋ وپەراتسياسىن جاساعان. ورتالىققا ەكستراگەنيتالدى پاتولوگياسى بار, ياعني ءىش قۇرىلىسى, جۇرەك قانتامىر جۇيەسى, تىنىس الۋ جۇيەسى, بۇيرەك, اس قورىتۋ جۇيەسى زاقىمدانعان, مي جاراقاتى, ءتىپتى باسىنا قان قۇيىلعان ايەلدەر كەلۋى مۇمكىن. سول سەكىلدى بالالاردا كەيدە ءتۋابىتتى انىقتالاتىن اقاۋلارعا بايلانىس­تى جۇرەك قانتامىر جۇيەسى, نەسەپ شىعارۋ جۇيەسىمەن قوسا ءارتۇرلى ىسىك پاتولوگياسى بولۋى ىقتيمال. ءتىپتى وسى ورتالىقتاعى نەوناتولوگيا بولىمشەسىنىڭ ماماندارى اي-كۇنى جەتپەي شالا تۋعان بالالاردى ءارى قاراي جەتىلدىرۋگە جاردەمدەسەدى.

استانادا دارىگەردىڭ قابىلداۋىنا جازى­لۋعا, دارىگەردى ۇيگە شاقىرۋعا, تالداۋ ناتي­جەلەرىن جانە باسقا دا دەربەس مەديتسينالىق دەرەكتەردى بىلۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن تسيفرلىق قۇرال جەتىستىكتەرىن پايدالاناتىن پاتسيەنتتەر بارشىلىق. سەبەبى قازىر مەديتسيناداعى قىزمەتتەر ەلەكتروندىق ۇكىمەت پورتالىندا قولجەتىمدى. «eDensaulyq» سەرۆيسىنىڭ قىز­مەتى كەزەڭ-كەزەڭىمەن كەڭەيۋدە. جاقىندا سەرۆيسكە ازاماتتاردىڭ قان توبى جانە باس­قا دا اقپاراتتار قوسىلادى. سونىمەن قاتار مينيسترلىك «eGov mobile» ءموبيلدى قوسىم­شاسىنىڭ دارىلىك زاتتاردى ۇلەستىرۋ بولىگىندە الەۋمەتتىك ءاميان جوباسىن ىسكە اسىرۋعا كىرىسكەن. مۇندا پاتسيەنت ەمحاناداعى دارىحاناعا بارىپ, QR-كودىن ۇسىنۋ ارقىلى رەتسەپت بو­يىنشا ءدارى-دارمەك السا بولادى. قانات­قاق­تى جوبا قازىر استانا قالاسىنىڭ ەمحانالا­رىن­دا ىسكە اسا باستادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيستر­لىگى پاتسيەنتتەردى وسى سەرۆيستىڭ مۇمكىندى­گىن مولىنان پايدالانۋعا شاقىرىپ جاتىر. جوبانى بيىل ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىنە ەنگىزۋ جوسپاردا بار ەكەن.

ءبىز ماقالاعا جۇك ەتكەن مالىمەتتىڭ بار­لىعى – استانادا ىسكە اسقان اۋقىمدى جوبا-جوس­پاردىڭ ءبىر پاراسى عانا. سەبەبى ەلوردانىڭ مەديتسينا سالاسىنداعى جاڭاشىلدىقتارىن ءبىر ماقالادا قامتۋ مۇمكىن ەمەس. قاۋزاي بەرسەك, 1964 جىلى نەگىزى قالانعان استانا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وزىندە دە تولايىم تابىس كوپ. قالاداعى مەملەكەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىندە 11 مىڭنان اسا مەديتسينا سالاسىنىڭ قىزمەتكەرى ەڭبەك ەتەدى ەكەن. وسى تىزىمدە 3,4 مىڭنان اسا دارىگەر, 6 مىڭنان اسا ورتا مەديتسينا مامانى بولسا, كىشى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانى 2 مىڭنان اسادى. سالا ماماندارىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن نىعايتۋعا مينيسترلىك تە ىنتالى.

تاعى ءبىر اقپاراتتى قامتىساق, جاقىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «University Medical Center» كورپوراتيۆتىك قورىنىڭ باس­قار­ما توراعاسى يۋري پيانى قابىلدادى. باس­­قارما توراعاسى پرەزيدەنتكە «University Medical Center» كورپوراتيۆتىك قورى قىزمەتى­نىڭ ناتيجەسى مەن الداعى جوسپارى تۋرالى بايان­دادى. كەزدەسۋدە ينتەگراتسيالانعان اكا­دەميالىق مەديتسينالىق ورتالىق قۇرۋ ارقىلى UMC-ءدى ترانسفورماتسيالاۋعا كوڭىل بولىنگەنىن بىلدىك. مۇنداعى نەگىزگى ماقسات – ءبىلىم بەرۋ, زەرتتەۋ ءىسىن جانە كلينيكالىق تاجىريبەنى توعىستىرا وتىرىپ, مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىن جاقسارتۋعا نەگىزدەلىپتى. قىسقاسى, كەزدەسۋ بارىسىندا وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ تۇيتكىلدى ماسەلەلەرى, سونىڭ ىشىندە قولدانىستاعى ينفراقۇرىلىمدى ءتيىمدى پايدالانۋ جانە قازاقستاندا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ شارالارى تالقىلاندى. قاراپ وتىرساق, ەلوردادا مەديتسينا سالاسىنىڭ دامۋ قارقىنى جوعارى, الداعى جوبا-جوسپار دا اۋقىمدى. ۇلتتىق مەديتسينالىق ورتالىقتار دا جىل سايىن شەتەلمەن ارىپتەستىك بايلانىستى نىعايتىپ, دامىپ كەلەدى. نەبىر ەمى كۇردەلى وپەراتسيالاردى ءوزىمىزدىڭ دارىگەرلەر جاسايتىن بولعان. مەديتسيناداعى باستى ولجا وسى, ادام ساۋلىعى ەمەس پە؟