ەلوردانىڭ بۇگىنگى اسەم كەلبەتىنە, تىنىمسىز تىنىس-تىرشىلىگىنە قول جەتكىزۋگە از ۋاقىت جۇمسالعانمەن, قانشاما ادامنىڭ كۇش-قۋاتى, ەرەن ەڭبەگى سىڭگەنى ءوز-وزىنەن تۇسىنىكتى بولسا كەرەك. استانا قالاسىنا وسىناۋ شيرەك عاسىر ۋاقىت يىنىندە قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق سالاسى بويىنشا بىلىكتى ماماندار, زيالى قاۋىم وكىلدەرى, اقىن-جازۋشىلار, عالىمدار, ت.ب. كوپتەپ قونىس تەپتى. اسا جوعارى قارقىنمەن دامىپ كەتكەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالادا, قالانىڭ كەڭ اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمىندا, جۇرگىزىلىپ جاتقان قۇرىلىس جۇمىستارىندا ەڭبەك ەتۋگە تالاپ قىلعان ادامدار ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن استاناعا بەت تۇزەدى, كوش بولىپ قۇيىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە, قالا تۇرعىندارىنىڭ سانى جىل ساناپ ارتىپ, ءوسىم ديناميكاسىنىڭ اسا جوعارى دارەجەسىن كورسەتتى. وسىلايشا, 1999 جىلى حالىق سانى 318,2 مىڭ ادامدى قۇراسا, 2000 جىلى – 381 مىڭ ادامعا, 2001 جىلى – 440,2 مىڭ ادامعا, 2002 جىلى 493,1 مىڭ ادامعا جەتتى. ال 2003 جىلى استانا جارتى ميلليوندىق قالاعا اينالىپ, تۇرعىندار سانى 502 مىڭ ادامدى قۇرادى. 2004 جىلى ەلوردا تۇرعىندارى 510,5 مىڭ ادام, 2005 جىلى – 529,3 مىڭ ادام, 2006 جىلى – 550,4 مىڭ ادام, 2007 جىلى – 574,4 مىڭ ادام جانە 2008 جىلعى 1 قاڭتارداعى كورسەتكىش بويىنشا 602,480 ادام بولدى. 2010 جىلى 1 قازانداعى ستاتيستيكالىق مالىمەت بويىنشا 719 مىڭ ادامعا كوبەيدى. قالا حالقىنىڭ ءوسۋى تابيعي ءوسىم جانە كوشى-قون ەسەبىنەن قاتار ءجۇرىپ وتىردى.
سوڭعى حالىق ساناعى بويىنشا استانا قالاسىنداعى قازاقتار سانى ەداۋىر ارتىپ, قالا حالقى جالپى سانىنداعى قازاقتاردىڭ ۇلەسى 69,4 پايىزدى قۇرادى. وسى ساناق دەرەگى بويىنشا, ورىستار – 5,6 پايىزعا, ۋكرايندار – 29,3 پايىزعا, بەلارۋستار 34,9 پايىزعا كەمىگەن. ەسەسىنە وزبەكتەر – 16,8 پايىزعا, كورەيلەر 105,7 پايىزعا كوبەيگەن.
وتكەن جىلدار ىشىندە ەلوردا حالقىنىڭ قۇرىلىمىندا جىنىسى مەن جاسى بويىنشا دا ەلەۋلى وزگەرىستەر بولدى. ەرلەردىڭ ۇلەسى 1,9 پايىزعا ءوستى. جاس مولشەرىنىڭ قۇرىلىمى جونىندە ايتار بولساق, ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى (15-59 جاس) حالىقتىڭ ءوسۋى جۇمىسقا ورنالاسۋ جانە ءبىلىم الۋ ماقساتىندا كەيىنگى جىلدارى ەلورداعا كوپتەپ كەلگەن ىشكى ميگراتسيا ەسەبىنەن تولىقتى.
ەلوردانىڭ دەموگرافيالىق دايەكتەمەسىندە وڭ وزگەرىستەر ەرەكشە بايقالادى. قالا حالقىنىڭ تابيعي ءوسىمى دە كوڭىل ورنىقتىرادى. سوڭعى بىرنەشە جىلدا بالا تۋ دەڭگەيى ءوسىپ, ءولىم ازايدى. 2020 جىلى استانا قالاسى حالقىنىڭ ورتاشا كۇتىلەتىن ءومىر ۇزاقتىعى 73,2 جاسقا تەڭ بولدى. تۇرعىندارىنىڭ ورتاشا جاسى 1,2 جاسقا – 31,2-دەن 30 جاسقا دەيىن تومەندەدى.
كوشى-قوننىڭ وڭ ايىرماسى نەگىزىنەن ىشكى كوشى-قون ەسەبىنەن بولدى. سونىمەن بىرگە سىرتقى كوشى-قون بويىنشا تەرىس ايىرىم بار. كوشى-قون ەسەبىنەن قالا حالقى سانىنىڭ كوبەيۋىندە قازاقتىڭ ۇلەسى – 87,7 پايىز, ورىس – 5,8 پايىز, ۋكراين – 0,8 پايىز, وزبەك – 0,8 پايىز جانە باسقا ۇلت وكىلدەرى 3,4 پايىزدى قۇرادى. جوعارىدا ايتىلعانداردان استانا حالقىنىڭ تابيعي ءوسىمىن ودان ءارى ارتتىرۋعا قاجەتتى مۇمكىندىكتەردىڭ بارىنشا مول ەكەندىگىن بايقاۋعا بولادى. ەلوردادا ەڭبەك نارىعى, كاسىبي ءوسۋ مۇمكىندىكتەرى, جوعارى جالاقى, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ قاۋىرت دامۋى سياقتى, ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە كەرەك وڭ ءمان-جايلار جەتەرلىك.
حالىق سانىنىڭ قارقىندى ءوسۋى تۇرعىن ءۇي, كولىك, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋى سياقتى قالا ينفراقۇرىلىمىنىڭ قالىپتى تۇردە دامۋىن تالاپ ەتەدى. سونداي-اق جارىق, جىلۋ جانە سۋ رەسۋرستارىنا, كولىكتىك تاسىمال مەن تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق قىزمەتتەرىنە دەگەن سۇرانىس تا اناعۇرلىم ارتتى. سول تۇرعىدا قالانىڭ بەت-بەينەسى, كەسكىن-كەلبەتى كوبىنە ونىڭ قۇرىلىسى, ءساندى ساۋلەتى, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى, ساياسي بەدەلى, ادامي الەۋەت جانە جەر رەسۋرستارىنا يەلىك ەتۋىمەن عانا ەمەس, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق سالاسىنىڭ, ەكوجۇيەسىنىڭ قولايلى جاعدايىمەن دە انىقتالادى.
الدىن-الا بولجامدار بويىنشا, 2030 جىلى ەلوردا حالقى 2 ميلليون ادامعا جەتۋى مۇمكىن. استانا حالقىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى شەشىلۋى كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلەلەر دە بارشىلىق. بۇل تۋرالى جىل باسىندا وتكەن, قالانى دامىتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەستە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ارنايى اتاپ وتكەن بولاتىن.
«بۇگىندە قالا قارقىندى دامىپ كەلەدى. استانانىڭ ينفراقۇرىلىمىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن دامىتۋ قاجەت. قازىرگى ۋربانيزاتسيا قارقىنى ساقتالا بەرسە, قالا حالقىنىڭ سانى 2030 جىلى 2 ميلليون ادامعا جەتۋى مۇمكىن. سونىڭ سالدارىنان باس جوسپاردىڭ كوپتەگەن تالابى جۇيەلى تۇردە بۇزىلادى. سوندىقتان ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى كەشەندى دامىتۋ ماسەلەسى باستى مىندەت بولۋى كەرەك», دەدى ق.توقاەۆ.
استانا حالقىنىڭ ءوسۋ دەڭگەيى قالالىق اۋداندار سانىنىڭ كوبەيۋىنەن دە بايقالادى. ايتالىق, استانا اۋەلىدە قالالىق ەكى اۋدانعا (الماتى, سارىارقا) عانا بولىنگەن بولسا, بۇگىندە بەس اۋدان (الماتى, سارىارقا, ەسىل, نۇرا, بايقوڭىر) بار. اۋەلدە ەسىل وزەنىنىڭ وڭ جاعاسىنداعى جازىق جەردە ورنالاسقان بولسا, بۇگىندە سول جاعالاۋداعى جاڭا قالا جىل ساناپ قاناتىن كەڭگە جايىپ بارادى.
