– كامالجان تالعات ۇلى, مەديتسينا ماماندارىن دايارلاۋ ىسىندەگى وزگەرىستەر جايىندا تارقاتىپ ايتىپ بەرسەڭىز.
– كەلەر جىلى ۋنيۆەرسيتەت ءوزىنىڭ 60 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتەدى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن وسى وقۋ ورنىندا عۇمىرىن مەديتسيناعا ارناعان ءبىلىمدى, بىلىكتى وقىتۋشىلار, عالىمدار ەڭبەك ەتتى. ولاردىڭ ارقايسىسى وزات شاكىرت تاربيەلەپ, ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا ۇلەس قوستى. قازىر ۋنيۆەرسيتەتتە 10,5 مىڭ ستۋدەنت وقيدى, ونىڭ ەكى مىڭنان استامى – شەتەلدىكتەر. تۇلەكتەرىمىز ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە, الىس-جاقىن شەت ەلدەردە جەمىستى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ءبىز وسىعان قۋانامىز. ويتكەنى, ۋنيۆەرسيتەت – ءوزىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى تۇلەكتەرىمەن ماقتانادى. ەستەرىڭىزدە بولسا, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا «دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى ءۇشىن دارىگەرلەر دايىنداۋ جۇيەسىن جەتىلدىرگەن ءجون», دەدى. سوندىقتان ءبىز باسەكەلەستىكتى نىعايتۋعا باعىتتالعان جۇمىستان قول ۇزگەمىز جوق. وسىعان بايلانىستى جۇمىس بارىسىندا كەزدەسەتىن كەدەرگىلەرگە, وزگە دە ءتۇيىندى ماسەلەلەرگە ەگجەي-تەگجەيلى تالداۋ جۇرگىزىلدى. ناتيجەسىندە, ءبىز 2026 جىلعا دەيىنگى جوبا-جوسپارىمىزدى ءتۇزىپ, دامۋ ستراتەگيامىزدى ازىرلەپ, بەكىتتىك. ستراتەگيالىق دامۋدىڭ نەگىزگى باسىم باعىتى رەتىندە سالالىق كادرلار دايارلاۋ, جوعارى وقۋ ورنىنىڭ زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنە ترانسفورماتسيالاۋ, ونى ينتەگراتسيالانعان اكادەميالىق مەديتسينالىق ورتالىق رەتىندە دامىتۋ, كادرلىق الەۋەتتى كۇشەيتۋ, ينفراقۇرىلىمدى, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى, باسقارۋ جانە قارجىلاندىرۋ جۇيەسىن نىعايتۋ باعىتتارى ايقىندالدى.
ۋنيۆەرسيتەت الدىندا تۇرعان ماسەلەلەردىڭ, ونىڭ ىشىندە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانىڭ ەسكىرۋى, الاڭداردىڭ تاپشىلىعىن, ءبىلىم بەرۋ گرانتى قۇنىنىڭ تومەندىگىنە بايلانىستى تابىس دەڭگەيىنىڭ تومەندىگى سياقتى ماسەلەلەردى جويۋ ماقساتىندا ءبىز جوبالىق باسقارۋ جۇيەسىن ەنگىزدىك.
– وقۋ ورنى ءوزىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى تۇلەكتەرىمەن ماقتانادى دەدىڭىز. ولاي بولسا, ستۋدەنتتەردىڭ الاڭسىز ءبىلىم الۋىنا قانداي جاعداي جاسالعان؟
– ءيا, بۇل ماسەلە دە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ستراتەگيالىق جوسپارىندا قامتىلعان. مۇندا ەڭ الدىمەن ستۋدەنتتەردى جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋگە كوڭىل ءبولىپ وتىرمىز. ەلوردا اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقۋ عيماراتتارىن, جاتاقحانالارىن سالۋعا قولايلى جەر تەلىمى ءبولىندى. سول ماڭدا كەلەشەكتە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كلينيكاسى بوي كوتەرمەك. قازىردىڭ وزىندە «قارجى ورتالىعى» اق-مەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىپ, ونىڭ شەڭبەرىندە قۇرىلىستى سۋبسيديالاۋ جولعا قويىلدى. جالپى اۋدانى 33,9 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايتىن بۇرىنعى «Ramada Plaza» قوناق ءۇيىنىڭ 22 قاباتتى عيماراتىن ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ بالانسىنا بەرۋ ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى شەشىم سانالادى. سەبەبى وندا ستۋدەنتتەردىڭ تۇرۋىنا جايلى جاعداي جاسالادى. بۇل ماسەلەنى شەشۋدە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى جانە قالا اكىمدىگى كوپتەن-كوپ قولداۋ كورسەتكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك.
– مەديتسينادا وقىپ, بىلىكتى دارىگەر بولسام دەيتىن وزىق ويلى وقۋشىلار كوپ-اق. سىزدىڭشە, وسىنداي تالابى تاۋداي بالالاردى ماماندىققا باۋلۋدا نەگە باسىمدىق بەرگەن دۇرىس؟
– ءبىز مامان دايارلاۋدا جاستاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ, كاسىبي مامان بولىپ قالىپتاسۋىنا, مەديتسيناداعى جاڭاشىلدىقتاردى مەيلىنشە مەڭگەرۋگە باۋليمىز. قۋانتارلىعى, ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان جۇمىستىڭ ناتيجەسى جوعارى. مۇنى استانا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا تۇسۋگە نيەتتى جاستاردىڭ شوعىرىنا قاراپ بىلۋگە بولادى. مىسالى, كەيىنگى ەكى جىلدا مەملەكەتتىك گرانت نەگىزىندە وقۋعا تۇسكەن تۇلەكتەردىڭ سانى 654-تەن 998-گە دەيىن كوبەيدى. ناتيجەسىندە, كەيىنگى ءۇش جىلدا عانا ۋنيۆەرسيتەتتە ستۋدەنتتەر كونتينگەنتى 19%-عا ءوستى. بۇل وسى وقۋ جىلىندا بولىنگەن ءبىلىم بەرۋ گرانتتارىنىڭ جالپى كولەمىنىڭ 45%-ىن قۇرايدى. وسى تۇستا ۋنيۆەرسيتەتتە گرانت باعاسىنىڭ تومەندىگىن ايتقىم كەلەدى. مىسالى, سالىستىرمالى تۇردە ايتار بولساق, شەت ەلدەردە دارىگەردىڭ وقۋى بىزدەگى باعامەن سالىستىرعاندا 5-7 ەسە قىمبات. بۇل ماسەلەگە ءجىتى نازار اۋدارۋ كەرەك. ۋنيۆەرسيتەت 59 ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرادى. ونىڭ ىشىندە 8 باكالاۆريات, 6 ماگيستراتۋرا, 5 دوكتورانتۋرا جانە 2 ينتەرناتۋرا, رەزيدەنتۋرا باعدارلامالارى قامتىلعان. سونداي-اق 56 مەديتسينالىق ماماندىق بويىنشا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى بار.
سونىمەن قاتار دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى IT ماماندار مەن زاڭگەرلەردى دايارلاۋ باعدارلامالارى ازىرلەنىپ جاتىر. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بارلىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى دۇنيەجۇزىلىك مەديتسينالىق ءبىلىم بەرۋ فەدەراتسياسى تاراپىنان حالىقارالىق اگەنتتىكتەردە اككرەديتتەۋدەن وتكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اشىق جانە القالى باسقارۋ قاعيداتتارىن, وقۋ ناتيجەلەرىن وبەكتيۆتى باعالاۋ تەتىكتەرىن ەنگىزىپ, ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلاردىڭ بارلىق جازباشا جۇمىستارىندا زاڭسىزدىق (پلاگيات) فاكتىلەرىن بولدىرماۋ بويىنشا مىندەتتەمەلەردى قابىلداي وتىرىپ, اكادەميالىق ادالدىق ليگاسىنا قوسىلۋى وتە ماڭىزدى.
ۋنيۆەرسيتەتتە مامان دايارلاۋ ساپاسىنىڭ جوعارى ەكەنىنە تاعى ءبىر دالەل, «اتامەكەن» ۇكپ رەيتينگىندە ء(ىس جۇزىندە ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ بارلىق رەيتينگتەرىنىڭ ىشىندەگى ەڭ وبەكتيۆتىسى سانالادى) ءبىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامامىزدىڭ جەتەكشى ورىنعا يە بولۋى دەسەك ارتىق ايتقاندىق بولماس.
– ۋنيۆەرسيتەتتە ساپالى ءبىلىم الۋمەن قاتار, عىلىممەن اينالىسىپ, مەديتسينانىڭ وركەندەۋىنە ۇلەس قوسامىن دەيتىن جاستار كوپ پە؟
– ءيا, بارشىلىق. ەڭ الدىمەن وقىتۋشىلاردىڭ عىلىمي قىزمەتپەن اينالىسۋعا ىنتاسىن وياتىپ, وسى سالاداعى قۇزىرەتىن نىعايتۋ ارقىلى كادرلىق الەۋەتتى كۇشەيتۋگە باسا نازار اۋداردىق. عىلىم قورى قۇرىلدى. ونىڭ بيۋدجەتى بىلتىر 100 ميلليون تەڭگەدەن استى. بۇل قاراجات عىلىمي بەلسەندىلىكتى ىنتالاندىرۋ جانە قولداۋ ءۇشىن جۇمسالادى. جۇمىسىمىزدىڭ تاعى ءبىر باعىتى وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەردىڭ الاڭسىز عىلىممەن اينالىسۋىنا ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋعا نەگىزدەلدى. ۋنيۆەرسيتەتتە ءۇش سىناق زەرتحاناسىمەن قوسا راديوبيولوگيا جانە رادياتسيالىق قورعاۋ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى, ەلوردانىڭ 90-نان استام جەتەكشى كلينيكاسىنىڭ بازاسىندا ورنالاسقان 64 كافەدراسى بار. عىلىمي قىزمەت ءۇشىن مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتۋ ماقساتىندا ۋنيۆەرسيتەت كافەدرالارىندا قالىپتاسقان عىلىمي مەكتەپتى عىلىمي ينستيتۋتتارعا ترانسفورماتسيالاۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىستى باستادىق. وسى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا سالتاناتتى تۇردە اكادەميك ە.دالەنوۆ اتىنداعى پروفيلاكتيكالىق مەديتسينا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى اشىلدى. ينستيتۋت پرەۆەنتيۆتى مەديتسينا, اۋرۋلاردى دياگنوستيكالاۋ جانە اۋرۋدىڭ الدىن الۋ سالاسىنداعى زەرتتەۋلەرمەن جانە ازىرلەمەلەرمەن اينالىسادى. قازىر اكادەميك ج.حامزاباەۆ اتىنداعى راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىن اشۋ جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر. ەندى مۇنداعى ماماندار ساۋلەلىك دياگنوستيكا, ساۋلەلىك تەراپيا جانە يادرولىق مەديتسينا سالاسىندا جاڭا تەحنولوگيالاردى ازىرلەيدى, عىلىمي نەگىزدەمەلەردى قولدانىسقا ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتەدى. بۇگىندە Kazakh National H-index Ranking 2023 تاۋەلسىز رەيتينگىسىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا ۋنيۆەرسيتەتىمىز عىلىمي الەۋەتى جوعارى ۇيىمداردىڭ قاتارىندا.
– ستۋدەنتتەردىڭ تەوريالىق ءبىلىمىن جەتىلدىرەتىن ادىستەمەلەردەن بولەك, پراكتيكالىق ماشىقتاردى مەڭگەرگەنى ابزال. وسى باعىتتا نەندەي جۇمىستار ىسكە استى؟
– تەوريا مەن پراكتيكا ءبىر اعاشتىڭ ەكى بۇتاعى سەكىلدى. سوندىقتان جەتەكشى الەمدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ تاجىريبەسى بويىنشا ءبىز مودەرنيزاتسيالانعان سيمۋلياتسيالىق ورتالىقتا پراكتيكالىق داعدىلاردى پىسىقتاۋ ارقىلى تەوريالىق ءبىلىمدى نىعايتۋعا مۇمكىندىك جاسادىق. سيمۋلياتسيالىق ورتالىقتى جاڭعىرتۋعا كىرىسپەس بۇرىن ءبىز يزرايل, سينگاپۋر, تۇركيا, رەسەي سياقتى ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەدىك. الەمدىك ستاندارتتارعا سايكەس وزىق تەحنولوگيالار بويىنشا سيمۋلياتسيالىق ورتالىقتى جابدىقتادىق. قازىر ول زاماناۋي فانتومداردىڭ, ترەناجەرلەر مەن سيمۋلياتورلاردىڭ, جابدىقتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردىڭ كەڭ ارسەنالىمەن قامتىلعان. داعدىلاردى پىسىقتاۋعا جانە كەز كەلگەن كلينيكالىق جاعدايدى مودەلدەۋگە قاجەتتى 500-دەن استام جاڭا تەحنيكا ساتىپ الىندى. ءسىزدىڭ سۇراعىڭىزعا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, قيمىل-قوزعالىس فۋنكتسياسى بۇزىلعان پاتسيەنتتەردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا كونسورتسيۋم قۇرىلعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. كونسورتسيۋم اياسىندا ۋنيۆەرسيتەت Mbıonıcs كومپانياسىمەن بىرلەسىپ جاراقات سالدارىنان قيمىل-قوزعالىس فۋنكتسياسى, تىرەك-قيمىل اپپاراتى بۇزىلعان نەمەسە نەرۆ جۇيەسى اۋرۋلارىنا شالدىققان پاتسيەنتتەردى وڭالتۋعا ارنالعان «ەكزوسكەلەت» جابدىعىن ازىرلەدى.
– مەديتسينا ماماندارىن دايارلاۋ ىسىندە جاڭاشىلدىق كوپ ەكەنىنەن حاباردار بولدىق. بيىلعى جوبا-جوسپارلارىڭىز قانداي؟
– ءبىز جوعارى وقۋ ورنىندا زەرتتەۋ جۇمىستارىنا باسىمدىق بەرە وتىرىپ, ءبىلىم, عىلىم مەن پراكتيكانىڭ ۇشتۇعىرلىعى نەگىزىندە جۇمىس ىستەيتىن ينتەگراتسيالانعان اكادەميالىق مەديتسينالىق ورتالىق رەتىندە جۇمىسىمىزدى ۇيلەسىمدى جالعاستىرامىز. ۇكىمەتتىڭ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 800 توسەك-ورىندىق كلينيكاسىن سالۋ جايى پىسىقتالىپ جاتىر. ول جەردە تمد ەلدەرىندەگى ەڭ ءىرى سيمۋلياتسيالىق ورتالىق سالىنباق. پرەزيدەنت اكىمشىلىگى جوبالىق كەڭسەسى (President Delivery unit) جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بازاسىندا اكسەلەراتسيا ورتالىعىن قۇرۋدى باستادىق. اكسەلەراتسيا ورتالىعى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى كەز كەلگەن ستارتاپتاردى جانە جالپى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن دامىتۋعا قاتىستى ۇسىنىستى تالقىلايتىن الاڭ بولماق. سونداي-اق تەلەمەديتسينانى دامىتۋ جونىندەگى قۇزىرەتتىلىك ورتالىعىن قۇرۋدى قولعا الدىق. بۇل ورتالىق ەلىمىزدە (شالعاي ايماقتاردى قوسا الاعاندا) مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسى مەن قولجەتىمدىگىن دامىتۋعا ىقپال ەتەدى دەپ ويلايمىز.
ءبىز ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ سانىن ۇلعايتۋ ارقىلى وقۋ ۇدەرىسىن جەتىلدىرۋدى جالعاستىرامىز. سونداي-اق وتاندىق جانە شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىمەن بىرلەسكەن قوس ديپلومدىق باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋدى, ۇجىمدىق پايدالانۋ زەرتحاناسىن قۇرىپ, عىلىمي ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدى جانە باسقا دا مەجەلى مىندەتتەردى جوسپارلاپ وتىرمىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن ساندىبەك ءاسانالى,
«Egemen Qazaqstan»
