اسكەر قاتارىنا 1940 جىلى 20 جاسىندا ورال قالاسىنان شاقىرىلعان بولات ناۋكەشەۆ – قان مايدانعا باسىنان-اياق وفيتسەر رەتىندە قاتىناسقان قازاق ساردارىنىڭ ءبىرى. رابفاك بىتىرگەن جاس جىگىت اسكەردە اۋەلى لەيتەنانت, كەيىن گۆارديا اعا لەيتەنانتى شەنىندە مينومەت ۆزۆودىنىڭ كومانديرى بولعان ەكەن.
قازاق سولداتى قان مايداندا قاھارماندىقپەن شايقاسقان. 1942-1944 جىلدارى ۇرىستا كورسەتكەن ەرلىگى ءۇشىن بولات ناۋكەشەۆ ەكى مارتە «قىزىل جۇلدىز» وردەنىمەن جانە ءىى دارەجەلى وتان سوعىسى وردەنىمەن ماراپاتتالعان.
«جولداس ناۋكەشەۆ 1942 جىلدىڭ 25 قاراشاسىنان باستاپ ءوزىن وتاننىڭ ادال ۇلى, جاۋعا مەيىرىمسىز باتىر رەتىندە كورسەتتى. ول باسقارعان ۆزۆود مينومەتتەرى نيكۋلينو سوۆحوزىنا, ودان ءارى رىبيكي دەرەۆنياسىنا شابۋىل كەزىندە ءبىزدىڭ بولىمدەردىڭ العا جىلجۋىنا كومەكتەستى. ۇرىس كەزىندە ونىڭ ۆزۆودى 4 بلينداج بەن 3 پۋلەمەت وشاعىن تالقاندادى, جاۋدىڭ 40 شاقتى جاۋىنگەرى مەن وفيتسەرىن جويدى. ۆەليكيە لۋكي قالاسى ءۇشىن بولعان شابۋىل كەزىندە ناۋكەشەۆ ءدال كوزدەپ اتىپ, ءفاشيستىڭ ادام كۇشى مەن تەحنيكاسىنا ەلەۋلى شىعىن كەلتىردى. وسىنداي ەرلىگى ءۇشىن ۇكىمەتتىك ماراپات – «قىزىل جۇلدىز» وردەنىنە لايىق» دەپ جازىلعان ەكەن 953-اتقىشتار پولكىنىڭ كومانديرى, مايور چەسنوكوۆ پەن شتاب باستىعى, مايور نوگين 1942 جىلى جەلتوقساندا قول قويعان قۇجاتتا. بۇل كەزدە بولات ناۋكەشەۆ 257-اتقىشتار ديۆيزياسى 953-اتقىشتار پولكى 3-اتقىشتار باتالونى 82 مم مينومەت ۆزۆودىنىڭ كومانديرى ەكەن.
1943 جىلى 14 قىركۇيەكتەن باستاپ دۋحوۆششينا قالاسىن الۋ ءۇشىن بولعان ۇرىستا اعا لەيتەنانت بولات ناۋكەشەۆ باسقارعان باتارەيا جاۋدىڭ شاعىن كاليبرلى 11 وشاعىن, 8 دزوت-ى مەن بلينداجىن ءدال اتىپ جويىپ, 100-گە جۋىق فاشيست سولداتى مەن وفيتسەرىن ءولى جانە جارالى كۇيىندە ساپتان شىعارعان. كليپيكي جانە كوماروۆو ماڭىندا نەمىستەردىڭ ەكى مارتە قارسى شابۋىلىن تويتارۋعا قاتىسقان. ال 1944 جىلعى 1-3 ناۋرىز ارالىعىندا ۆيتەبسك-سمولەنسك ماڭىنداعى ۆورونى جانە بولشاك دەرەۆنيالارى ءۇشىن بولعان ۇرىستا جاۋدىڭ 6 پۋلەمەتىن جانە 50-گە جۋىق ادامىن ءدال اتىپ جويعان ەكەن. وسى ەرلىكتەرى ءۇشىن ءىى دارەجەلى «وتان سوعىسى» وردەنىمەن جانە ءبىر مارتە «قىزىل جۇلدىز» وردەنىمەن ماراپاتتالعان.
1945 جىلى 12 اقپان كۇنى كالينينگراد وبلىسىندا بولات ناۋكەشەۆ قارۋلاستارىمەن بىرگە جاۋ قورشاۋىندا قالادى. كەسكىلەسكەن شايقاستا ديۆيزيانى قۇتقارۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز قىزمەت ەتكەن باتالون توسقاۋىلعا تۇرادى. ءوزى سول ۇرىستا اياعىنان جاراقات الادى. ءسويتىپ, باتالونمەن بىرگە تۇتقىنعا تۇسكەن. ەكى ايدان كەيىن ارنايى وپەراتسيانىڭ ناتيجەسىندە ازات بولعان.
«اكەم كوممۋنيستىك پارتيا قاتارىندا بولعان عوي. ال فاشيستەر تۇتقىنعا تۇسكەن كوممۋنيستى بىردەن اتىپ تاستايدى ەكەن. سوندىقتان قورشاۋدا قالىپ, قولعا تۇسەتىنىن بىلگەن كەزدە اكەم ءوزىنىڭ جانە قاراۋىنداعى جاۋىنگەرلەردىڭ پارتيا بيلەتتەرىن, وردەن-مەدالدارىن جيناپ الىپ, ۇلكەن ەمەن اعاشىنىڭ تۇبىنە كومگەن كورىنەدى. بۇل اڭگىمەنى اكەمىز بىزگە كەيدە ايتىپ وتىراتىن. ءتىپتى 1970 جىلداردىڭ ورتاسىندا سول باياعى ۇرىس وتكەن جەرگە ارنايى بارىپ, وتىز جىل بۇرىن كومىلگەن وردەن-مەدالدارىن ىزدەپ تابا الماي قايتقان ەدى», دەيدى مايدانگەردىڭ ۇلى, بۇگىندە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قازتالوۆ اۋدانىندا تۇراتىن زەينەتكەر مارات ناۋكەشوۆ.
مىنا قىزىقتى قاراڭىز! 2022 جىلى رەسەي فەدەراتسياسىنداعى ۋستيۋجنا قالاسىنىڭ ازاماتتارى, ارحەولوگتەر ميحايل سميرنوۆ جانە سەرگەي الەكسەەۆ كالينينگراد وبلىسىندا قازبا جۇمىسىن جۇرگىزىپ ءجۇرىپ ورمان ىشىنەن «قىزىل جۇلدىز» وردەنىن تاۋىپ العان. وردەننىڭ ءنومىرى ارقىلى ونىڭ 1943 جىلى قاڭتاردا لەيتەنانت ناۋكەشەۆكە بەرىلگەنىن انىقتايدى. ءسويتىپ, ءبىراز ىزدەۋ جۇمىسىنان كەيىن باتىردىڭ قازاقستاندا تۇراتىن ۇلدارىن تاۋىپ, حابارلاسادى.
«اكەمىز سوعىستان كەيىن ستالينگراد قالاسىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىسىندا بولىپ, 1946 جىلى عانا ورالعان. ول كەزدە ءبىز ستالينگراد وبلىسى پاللاسوۆكا اۋدانىنىڭ ەلتون اۋىلىندا تۇرعانبىز. 1947 جىلى ۇيلەنىپ, 4 بالالى بولعان. مەن 1954 جىلى سول ەلتوندا دۇنيەگە كەلدىم. 1959 جىلى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ جانىبەك اۋدانىندا جاڭادان كالينين سوۆحوزى قۇرىلىپ, اكەم باس بۋحگالتەر بولىپ كوشىپ كەلدى. كەيىن وردانىڭ قۇرمانعازى, قازتالوۆتىڭ ءاجىباي اۋىلدارىندا باس ەسەپشى بولدى. زەينەت دەمالىسىنا شىعىپ, 1984 جىلى دۇنيەدەن ءوتتى. ءتىرى كەزىندە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس ارداگەرى رەتىندە مەرەيتويلىق وردەن-مەدالدارمەن ماراپاتتالىپ ءجۇردى عوي. بىراق اكەمنىڭ قان مايداندا وسىنداي ەرلىك كورسەتىپ, ناعىز جاۋىنگەرلىك وردەندەرمەن ناگرادتالعانىن بىلگەن جوقپىز», دەيدى مارات بولات ۇلى.
جاقىندا رەسەيلىك ىزشىلەردىڭ تاپقان ولجاسى – تالاي جىل توپىراق استىندا جاتىپ, سىرى كەتسە دە سىنى كەتپەگەن «قىزىل جۇلدىز» وردەنى ءوزىنىڭ زاڭدى يەسىنە – ناۋكەشەۆتەردىڭ شاڭىراعىنا ورالدى. ارنايى باندەرولمەن جەتكەن قۇندى جادىگەردى قازتالوۆ اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءزايلىم ماجيتوۆا ارداگەردىڭ ۇلدارى مارات پەن سەرىك ناۋكەشوۆكە سالتاناتتى جيىندا تابىس ەتكەن.
«ايتپاقشى, اكەمنىڭ وردەنىن تاپقان رەسەيلىك ارحەولوگتەرمەن تەلەفون ارقىلى سويلەسىپ, راحمەتىمدى ايتتىم. ولارعا اكەمنىڭ اڭگىمەسىن ايتىپ بەردىم. ءبىر قىزىعى, وسى «قىزىل جۇلدىز» وردەنى تابىلعان ماڭدا ۇلكەن ەمەن اعاشى ءالى ءوسىپ تۇر ەكەن. ورىس ىزشىلەرى كەلەر جىلعى ماۋسىمدا بۇل ماڭدى تاعى دا ىندەتىپ قازۋعا ىقىلاس تانىتىپ وتىر», دەيدى مارات ناۋكەشوۆ. ەندەشە, باتىردىڭ قالعان وردەندەرى دە تابىلىپ قالۋى عاجاپ ەمەس.
باتىس قازاقستان وبلىسى
