كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
«بەس عاسىر جىرلايدى» اتتى جيناققا توپتاسقان اتاقتى بالۋان, اقىن, سازگەر جىرلارى از دا ساز. كەبەجە تۇبىندەگى قۇرت دامىندەي قۇنارلى شۋماقتار ەلىتەدى, ەلىكتىرەدى. اسىرەسە سونداعى عالياعا ارنالعان شۋماقتاردىڭ سارىنى بولەك.
«ايىم دا سەن, عاليا-اۋ, كۇنىم دە سەن,
وڭ قاباعىم تارتادى ك ۇلىمدەسەڭ.
مەنىڭ كوڭىلىم, عاليا, داۋالانسىن,
اۋعان تۇيە سەكىلدى بەيىمدەسەڭ.
ايدىڭ كوزىن, عاليا, ب ۇلىت السىن,
بۇيتە بەرسەڭ, جۇيكەمدى قۇرىتارسىڭ.
قارشىعا ءتوس, قاز مويىن عالياجان,
قاي قىلىعىن قالقانىڭ ۇمىتارسىڭ؟»
بالۋان شولاق ەسىمى اتالعاندا عاليا اتى قوسارلانا جۇرەدى. عاليا جايىندا اكادەميك-زەرتتەۋشى احمەت جۇبانوۆ دەرەكتەر جيناپ, بالۋان مەن عاليا اراسىنداعى وقيعا تۋراسىندا الماتىلىق ماكۋرا ەسىلباەۆا دەگەن ادامنان وتە ەرتەرەكتە ءبىرشاما تولىق مالىمەت جازىپ الىپتى. وسىندا باياندالعانداي عاليا قارا سۇرلاۋ كەلگەن, ات جاقتى, ۇزىن بويلى, بەتىندە ازداعان شەشەك داعى بار, وتكىر, سوزگە شەشەن, ون ساۋساعىنان ونەر تامعان شەبەر ەكەن. اسىرەسە تاماعىندا شەشەك داعى كوپ قالعاندىقتان, ورامالىمەن القىمىن قىمتاپ بايلايتىن ادەتى بولعانى تۋرالى دا ەل ىشىندە اڭگىمە بار. بۇنى ونىڭ بىزگە جەتكەن سۋرەتىنەن دە بايقاۋعا بولادى.
قازاقتىڭ سالت-جورالعىسى بويىنشا عاليانى جاستاي ءبىرجان دەگەنگە اتاستىرىپ, بويجەتكەن سوڭ ۇزاتىلىپ كەتە بارادى. بىراق كوڭىلى سۇيمەگەننىڭ كوزى قايدان جايناپ تۇرسىن؟ بىرجانمەن ۇزاق تۇرماي, ءبىر-ەكى جىلدان سوڭ عاليا قاراوتكەلگە قايتا كەلەدى. ساعى سىنباعان سالتاناتتى سىلقىم كەربەز, تالشىبىقتاي بۇرالىپ كورگەن جاننىڭ ەسىمىن ۇمىتتىرادى. اقىرى بالۋان شولاقتىڭ نازارىنا ىلىگىپ, قوس عاشىق ايىرىلماسقا سەرت ەتەدى. ارعىسىن احمەت جۇبانوۆتىڭ جازباسىنا جۇگىنىپ, زەر سالالىق. «بارعان جەرىندە ەكى جىلداي تۇرىپ, قاراوتكەلگە توركىن جۇرتىنا كوشىپ كەلەدى. شوكەڭمەن كوڭىل بايلاساتىن تۇسى وسى كەز. عاشىعىنا ارناپ سەگىز قالتا جيات كەستەلەپ, وعان ورنەكتەپ اتىن جازادى. ونىسىن قۇپ كورمەگەن كۇيەۋى ۇيىنەن قۋادى. عاليا قاشىپ اكەسىنىڭ ۇيىنە كەلەدى. اتا-اناسى قىزىمەن اقىلداسا كەلىپ, كۇيەۋىنەن اجىراسۋىن قۇپ كورەدى. بىراق كۇيەۋى قالىڭ مالىن داۋلايدى. ونى تولەۋگە عاليانىڭ اكەسى تىلەۋدىڭ جاعدايى بولمايدى. ءىس بيلەر سوتىندا قارالاتىن بولادى. وقيعادان حاباردار بالۋان شولاق نە دە بولسا مال تاۋىپ كەلۋ ءۇشىن كوكشەتاۋعا ءجۇرىپ كەتەدى. وندا بالۋاندى باسقا تاعدىر كۇتىپ تۇرعان ەدى. ونى ۇستاپ, تۇرمەگە جابادى. عاليا بولسا, بيلەر سوتىندا ءوز داۋىن ءوزى ۇستاپ, ءبىرجاندى جەڭىپ شىعىپ, باسىنا تولىق ازاتتىق الادى. ال شوكەڭە جوعالعان سەكسەن وگىزدىڭ جالاسىنا سەمەيدەن ۇرلانعان ءبىر توپ جىلقى قوسىلىپ, ءىسى قالىڭدايدى. عاليا كۇتۋمەن كۇندەرىن وتكىزەدى. ونىڭ ۇستىنە سوتتا جەڭىلگەن جاقتىڭ قىسپاعىنان نە ىستەرىن بىلمەي قينالىپ جۇرگەندە «شولاق پالەن جىلعا سوتتالىپ, جەر اۋدارىلىپتى» دەگەن حاباردى ەستيدى. بۇل قارسى جاقتىڭ تاراتقان جالعان جالاسى ەدى».
سونىمەن ەر بالۋان تۇرمەگە توعىتىلىپ كەتە بارادى. اباقتىدا ايدان-كۇننەن جاڭىلعان سارا تالانت عالياسىن ساعىنعاندا ق ۇلىن داۋسى كوككە جەتىپ شىعارعان اڭسارلى ءانىن ورىندايدى. مىنە, اقكەربەز قالقاعا ارنالعان جىرلار وسىلايشا كەڭ دالانىڭ جەلى مەن جەلەگىنە ىلەسىپ, جازيرالى بەتكەيدى جۇپارعا بولەيدى.
ءسابيت مۇقانوۆتىڭ «بالۋان شولاق» حيكاياتىندا عاشىعىن كۇتكەن عاليانىڭ ىنتىزار بەينەسى سومدالادى. «عاليا «كەلە جاتىر ما» دەپ ۇيىنەن تىسقا ءالسىن-ءالسىن شىعىپ قاراي بەرەتىن بولدى. بالۋان شولاق پەن سەرىكتەرى ءتۇسىپ جاتقاندا, عاليانىڭ ۇيىنەن شىعا بەرۋى, وسى كوپ شىعۋدىڭ ءبىرى ەدى. بالۋاندى عاليانىڭ تەز تانۋىنا بۇرىنعىدان تولۋى, نۇرلانۋى بوگەت بولعان جوق. بالۋانعا قاراعان سايىن جۇرەگىندە بۇرىن بىقسىپ جانعان قۇمارلىق وتى قىزىنا ءتۇستى...»
مىنە, اڭىزعا اينالعان «عاليا» ءانىنىڭ قىسقاشا تاريحى, قوس عاشىقتىڭ ماحاببات كۇيى وسىلاي ورىلەدى.
