كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
- مەدياداعى جاڭالىقتارعا سۇرانىس ازايىپ كەلەدى. الەۋمەتتىك داعدارىس پەن قوعامدىق كۇيزەلىس جاعدايىندا كەز كەلگەن ادامنىڭ جاڭالىقتارعا جانە جالپى مەديا قۇرالدارىنا دەگەن سەنىمى تومەندەۋى ىقتيمال. مۇنى قالىپتى قۇبىلىس رەتىندە باعالاۋعا بولادى. زەرتتەۋگە سايكەس, قيىنشىلىق قىسقان كەزەڭدە ادامدار كۇن تارتىبىندەگى جاڭالىقتار اعىنىنان حاباردار بولۋعا ۇمتىلمايدى. بۇل قۇبىلىس «جاڭالىقتان قاجۋ» («news fatigue») دەپ اتالىپ ءجۇر. وتكەن جىلى مەدياكومپانيا باسشىلارىنىڭ 72 پايىزى وسى ترەندتى اڭعارىپ, ونى سوڭعى گەوساياسي احۋال توڭىرەگىندەگى جانە قورشاعان ورتا ماسەلەلەرىمەن دە بايلانىستىرعان.
وقىرمانداردىڭ جاڭالىق وقۋعا دەگەن قۇلقىنىڭ تومەندەۋىن باعامداعان باق باسشىلارى جاڭالىق تاراتۋدىڭ فورماتى مەن باعىتىن وزگەرتۋدى جوسپارلاپ وتىر. مىسالى, مەدياكومپانيا باسشىلارىنىڭ 48 پايىزى ءپوزيتيۆتى جاڭالىقتارعا باسىمدىق بەرۋدى ءجون كورەتىنىن ايتقان. زەرتتەۋگە سۇيەنسەك, ادەتتە اۋديتوريا ەرەكشە شابىت سىيلايتىن جانە كوڭىل كۇيدى كوتەرەتىن جاڭالىقتاردى جاقسى قابىلدايدى. دەسە دە «BBC» مەن «The Guardian»-نىڭ وسى باعىتتاعى جاڭالىقتار ايدارى وقىرمان قاۋىمىنىڭ جۇرەگىنە جول تابا الماي كەلەدى.
- جۋرناليستيكا سالاسى TikTok-قا باسىمدىق بەرە باستادى. Facebook جانە Twitter سياقتى الەۋمەتتىك مەديانىڭ «اعا بۋىنى» كوپشىلىكتى جالىقتىرا باستاعانىن مويىنداۋ قاجەت. باق باسشىلارى ولاردىڭ ورنىنا TikTok, Instagram مەن YouTube-قا كوبىرەك كوڭىل بولگەندى ءجون دەپ سانايدى. ويتكەنى سوڭعى جىلدارى ەگدە جاستاعى ادامداردىڭ دا كوپشىلىگى TikTok-تا كوپ ۋاقىت وتكىزە باستاعان.
- جاساندى ينتەللەكتىنىڭ مۇمكىندىگى مەن سىن-قاتەرى قاتار ارتىپ وتىر. باق-تىڭ ءوز جۇمىسىندا جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋى قالىپتى قۇبىلىسقا اينالىپ كەلەدى. وتكەن جىلى مەدياكومپانيالاردىڭ 28%-ى جاساندى ينتەللەكتىنى كۇندەلىكتى دەڭگەيدە پايدالاناتىنىن ايتقان. «ChatGPT», «DALL-E2» مەن «Midjourney» سىندى مودەلدەر مەديا جۇمىسىن جارتىلاي اۆتوماتتاندىرۋعا كومەكتەسەدى. مۇنداي قولدانبالار باق-تىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرادى ءارى كونتەنتتىڭ جاڭا ءتۇرىن جاساۋعا جول اشادى. ماشينالىق وقىتۋ نەگىزىندەگى جاساندى ينتەللەكت ونىمدەرى كەڭ تاراعانى سونشالىق, وسى سالا ماماندارىنىڭ جۇمىستان قىسقارتىلۋىنا سەبەپ بولۋى مۇمكىن. جي-ءدىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن سارقىلماس مۇمكىندىكتەرى ادامي فاكتوردىڭ, مەديا ەتيكانىڭ ماڭىزىن جوققا شىعارماۋى كەرەك.
- مەديابيزنەس باعىتتارىنداعى وزگەرىستەر. The Washington Post سياقتى باتىستاعى كەيبىر ەلەۋلى گازەت-جۋرنالدار قاعاز كۇيىندە باسىپ شىعارىلمايتىن بولدى. مەدياكومپانيا باسشىلارىنىڭ 80%-ى جاڭالىقتارعا ونلاين جازىلىم ارقىلى قول جەتكىزۋگە بولاتىنىن ەسكەرىپ وتىر. مەديابيزنەس ءۇشىن ونلاين جازىلىم ناعىز تابىس كوزى بولا الادى. گازەت-جۋرنالداردى ونلاين جاريالاۋ ارقىلى جارنامادان كوبىرەك تابىس تۇسەتىنى انىقتالعان.
مەدياكومپانيالار اۋديتوريامەن بايلانىسىن ۇزبەۋ ءۇشىن پودكاست (ينتەرنەتتەن جۇكتەپ الۋعا بولاتىن اۋديوباعدارلاما) مەن ەلەكتروندىق پوشتانى بەلسەندى قولدانىپ ءجۇر. باق قۇرالدارىنىڭ 72 پايىزى وقىرماندى قىزىقتىرۋ ماقساتىندا پودكاست جۇرگىزۋگە دەن قويعان. ال 69 پايىزى وقىرماندارعا ەلەكتروندىق پوشتا ارقىلى تۇراقتى تۇردە اقپارات تاراتادى.
جۋرناليستيكانىڭ الەمدىك تەحنولوگيانىڭ قارقىنىنا, بۇگىنگى الەۋمەتتىك, ساياسي جانە ەكونوميكالىق بەت-بەينەسىنە بەيىمدەلۋگە تۋرا كەلەدى. ال مەدياداعى جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ىقپالىمەن بىرگە وسى سالاداعى ەتيكالىق ماسەلەلەر دە جەتىلە ءتۇسۋى مۇمكىن.
ايدانا امالبەكوۆا,
قازاقستان قوعامدىق دامۋ
ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى
