قورجىنى توق قارجى سەكتورى

قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, وتىمدىلىگى جوعارى اكتيۆ­تەر 13,5 ترلن تەڭگە نەمەسە اكتيۆ­تەردىڭ 30,2%-ى, بۇل بانكتەرگە كليەنتتەر الدىنداعى ءوز مىندەتتەمەلەرىنە تولىق كولەمدە قىزمەت كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. 2023 جىلعى ساۋىردە ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردەن ەكونوميكاعا بەرىلگەن كرەديت 2,5%-عا, 23,7 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوستى (جىل باسىنان بەرى 4,1%-عا ءوسۋ). ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى كرەديتتەر 2,6%-عا, 22 ترلن تەڭگەگە دەيىن ارتتى, شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى كرەديتتەر 1,35%-عا, 1,7 ترلن تەڭگەگە دەيىن, ونىڭ ىشىندە قايتا باعالاۋ ەسەبىنەن 0,4%-عا ارتىپتى.

ء«ساۋىر ايىندا كورپوراتيۆتىك نەسيەلەردىڭ ءوسىمى جەكە تۇلعالارعا بەرىلگەن نەسيەلەردىڭ وسىمىنەن اسىپ ءتۇستى. وسىلايشا, زاڭدى تۇل­عا­لارعا بەرىلگەن كرەديتتەر 2023 جىلعى ساۋىردە 3,3%-عا, 8,8 ترلن تەڭگەگە دەيىن ارتتى (جىل باسىنان بەرى 1,7%-عا ءوسۋ). جەكە كاسىپكەرلەردى قوسا العاندا, بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە بەرىلگەن جيىنتىق كرەديت 2023 جىلعى ساۋىردە 3,4%-عا, 9,9 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوستى (2023 جىلدىڭ باسىنان بەرى 2,9%-عا ءوسۋ). شاعىن جانە ورتا بيزنەس (شوب) سۋبەكتىلەرىنە قارىزدار 5,1%-عا, 6,3 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوستى (2023 جىلدىڭ باسىنان بەرى 5,2%-عا ءوسۋ), ءىرى بيزنەسكە بەرىلگەن قارىزدار 0,5%-عا, 3,6 ترلن تەڭگەگە دەيىن ارتتى (2023 جىلدىڭ باسىنان بەرى 0,9%-عا كەمۋ)», دەلىنگەن اگەنتتىك دەرەگىندە.

بيىل ساۋىردە بيزنەس سۋبەكتى­لەرىنە 1,3 ترلن تەڭگە سوماسىنا جاڭا قارىزدار بەرىلگەن, بۇل 2023 جىلعى ناۋرىزبەن (1 143 ملرد تەڭگە) سالىستىرعاندا 16,1%-عا ارتىق. جەكە تۇلعالارعا بەرىل­گەن كرەديتتەر تۇتىنۋشىلىق قا­رىز­دار­دىڭ 2,0%-عا, 8,1 ترلن تەڭ­گەگە دەيىن جانە يپوتەكالىق قارىز­داردىڭ 1,3%-عا, 4,9 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوسۋى ەسەبىنەن 2023 جىلعى ساۋىردە 14,9 ترلن تەڭگە بولىپ, 2,1%-عا ارتىپتى (2023 جىلدىڭ باسىنان بەرى 5,5%-عا ءوسۋ).

نەسيە پورتفەلىنىڭ ساپاسى تۇراق­تى ەكەنىن دە ايتا كەتەيىك. بەرە­شەك مەرزىمىنىڭ ءوتۋى 90 كۇننەن اسقان قارىزدار دەڭگەيى (NPL 90+) نەسيە پورتفەلىنىڭ 3,5%-ى نەمەسە 889 ملرد تەڭگە (2023 جىلعى 1 قاڭ­­تاردا – 3,4% نەمەسە 815 ملرد تەڭ­­گە). شوب ەسەپكە العان­دا زاڭدى تۇل­عالار پورتفە­لىندە NPL90+ دەڭگەيى – 3,1% نەمە­سە 341 ملرد تەڭگە, جەكە تۇلعالار پورت­فەلىندە – 4,0% نەمەسە 549 ملرد تەڭگە.

«ساۋىردە بانكتەردىڭ مەنشىك كاپيتالى 3,6%-عا, 5,9 ترلن تەڭ­گەگە دەيىن ءوستى (2023 جىلدىڭ باسى­نان بەرى 12,7%-عا ءوستى). نەگىزگى كاپي­تالدىڭ جەتكىلىكتىلىك كوەف­في­تسيەنتى (ك1) 19,8%, مەنشىك­تى كاپي­تالدىڭ جەتكىلىكتىلىك كوەف­في­تسيەنتى (ك2) 22,7%, بۇل زاڭنامادا بەلگىلەنگەن نورما­تيۆ­­­تەردەن ەداۋىر اسىپ تۇسەدى جا­نە بانك سەكتورىنداعى الەۋەتتى تاۋە­­كەل­دەردى وتەۋدى قامتاماسىز ەتەدى. ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى دەپوزيت­تەر 2023 جىلعى ساۋىردە 0,7%-عا, 21,4 ترلن تەڭگەگە دەيىن, شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى دەپوزيتتەر 2,9%-عا, 8,9 ترلن تەڭگەگە دەيىن ازايدى. ناتيجەسىندە دوللارلانۋ دەڭگەيى تومەندەدى جانە 2023 جىلعى 1 مامىردا 29,3% بولدى (2023 جىلدىڭ باسىندا – 31,6%), بۇل 2007 جىلدان بەرگى ەڭ تومەن ءمان», دەپ تۇسىندىرەدى اگەنتتىك.

ميكروقارجىلىق قىزمەتتى جۇزەگە اسىراتىن ۇيىمداردىڭ (مققجۇ) اكتيۆتەرى 2023 جىلعى I توقساندا 7,1%-عا نەمەسە 149 ملرد تەڭگەگە (2022 جىلعى ءوسۋ – 34,4%) ءوسىپ, 2023 جىلعى 1 ساۋىر­دە 2,3 ترلن تەڭگە بولدى. اك­­تيۆ­­­تەردىڭ ارتۋى ميكروقارجى ۇيىم­­­دارى كرە­­ديت­تىك پورتفەلدىڭ وسۋىنە باي­لا­نىستى. مققجۇ قۇرىلى­مىن­دا اكتيۆتەردىڭ ەڭ كوپ بولىگى ميكرو­قارجى ۇيىمدارىنا – 1 194 ملرد تەڭگە نەمەسە 52,8%, كرەديتتىك سە­رىك­­تەستىكتەر – 792 ملرد تەڭگە نە­­مەسە 35,0%, لومباردتار – 274 ملرد تەڭگە نەمەسە 12,1% تيەسىلى.

«مققجۇ-نىڭ نەسيە پورتفەلى I توقساندا 4,2%-عا 2,2 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوستى (2022 جىلعى ءوسۋ – 50,9%). زاڭدى تۇلعالارعا بەرىلگەن قا­رىزدار 2023 جىلعى I توقساندا 1,2%-عا, 741 ملرد تەڭگەگە دەيىن ارتتى (2022 جىلعى ءوسۋ – 112,8%). جەكە تۇلعالارعا بەرىلگەن قارىز­داردىڭ كولەمى I توقساندا 4,6%-عا ارتىپ, 2023 جىلعى 1 ساۋىر­دە 1,2 ترلن تەڭگە بولدى (2022 جىلعى ءوسۋ – 30,8%). جەكە كاسىپكەرلەرگە بەرىلگەن قارىزدار 12,1%-عا, 256 ملرد تەڭگەگە دەيىن ءوستى (2022 جىلعى ءوسۋ – 30,4%)», دەلىنەدى اگەنتتىك ۇسىنعان شولۋدا.

نارىقتىڭ بۇل سەگمەنتىندە دە پورتفەل ساپاسىنىڭ جاقسارۋى ايقىن بايقالادى. 90 كۇننەن استام مەرزىمى وتكەن (NPL90+) قارىز­داردىڭ دەڭگەيى 2023 جىلعى 1 ساۋىردە 3,2% بولدى (01.01.2023ج. – 3,6%). جەكە تۇلعالاردىڭ پورتفە­­لىندە بۇل كورسەتكىش – 4,6% (01.01.2023ج. – 6,2%). مققجۇ-نىڭ مىن­دەتتەمەلەرى 8,4%-عا, 1,6 ترلن تەڭ­گەگە دەيىن ءوستى (2022 جىل­عى ءوسۋ – 47,3%). قورلاندىرۋ قۇرى­لى­مىنداعى نەگىزگى ۇلەس الىن­عان قارىزدارعا تيەسىلى بولادى, ولار­دىڭ ۇلەسى جيىنتىق مىندەتتە­مەلەر­دىڭ 82,8%-ى نەمەسە 1,3 ترلن تەڭگە.

ەرەكشە بەدەل مەن سۇرانىسقا يە بولىپ كەلە جاتقان سەكتور – باعالى قاعازدار نارىعى. اگەنتتىك ۇسىنعان اقپارعا سۇيەنسەك, قور نارىعىن كاپيتالداندىرۋ ءساۋىر ايىن­دا 1,4 ترلن تەڭگەگە نەمەسە 3,9%-عا ارتىپ, 36,2 ترلن تەڭگە بولدى (2023 جىلدىڭ باسىنان باستاپ – 1,7%-عا ءوسۋ). اكتسيالار نارىعىن كاپيتالداندىرۋ 5,7%-عا نەمەسە 1,2 ترلن تەڭگەگە, 22,8 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوستى (2023 جىلدىڭ باسىنان باستاپ – 7,7%-عا ءوسۋ). 2023 جىلعى ساۋىردە KASE يندەكسى 3 559,9 تارماققا دەيىن 6,2%-عا ءوسىپتى.

2023 جىلعى 1 مامىرداعى جاعداي بويىنشا «قازاقستان قور بيرجاسى» اق (KASE) ساۋدا تىزىم­دەرىندە 88 ەميتەنتتىڭ 102 اكتسياسى بولدى. بيىلعى ساۋىردە اكتسيالارمەن ساۋدا-ساتتىق كولەمى ءبىر ايدا 166,3%-عا نەمەسە 26,3 ملرد تەڭگەگە ارتىپ, 42,1 ملرد تەڭگە بولدى. كورپوراتيۆتىك وبليگاتسيا­لار نارىعى 2023 جىلعى ساۋىردە 0,9%-عا نەمەسە 122,5 ملرد تەڭگەگە, 13,4 ترلن تەڭگەگە دەيىن ارتىپتى (2023 جىلدىڭ باسىنان باستاپ – 7,2%-عا كەمۋ).

«KASE ساۋدا-ساتتىق تىزىمدە­رىندە 89 ەميتەنتتىڭ كورپوراتيۆتىك وبليگاتسيالا­رىنىڭ 363 شىعارى­لىمى بولدى. «KASE Global» سەك­تورىندا 44 اكتسيا اتاۋى مەن شەتەلدىك ەميتەنتتەردىڭ 12 ETF بولدى. 2023 جىلعى ساۋىردە «KASE Global» سەكتورىنداعى ساۋدا-­ساتتىق كولەمى وتكەن ايمەن سالىس­تىرعاندا 30,0%-عا نەمەسە 0,5 ملرد تەڭگەگە ازايىپ, 1,2 ملرد تەڭگە بولدى. KASE-دە ساۋدالاناتىن مەملەكەتتىك بورىش 2023 جىلعى ساۋىردە 2%-عا نەمەسە 0,4 ترلن تەڭگەگە 23,2 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوستى», دەيدى اگەنتتىك.

2023 جىلعى 1 مامىرداعى جاع­­داي بويىنشا ۇجىمدىق ين­­ۆەس­­تيتسيالار نارىعىندا 45 ينۆەس­­تي­تسيا­لىق پاي قورى جۇمىس ىستە­دى, ونىڭ ىشىندە 24 ارالىق, 20 جابىق جانە 1 اشىق پاي قورى. ۇجىمدىق ينۆەستيتسيالار نارى­عىندا باسقا­رۋداعى اكتيۆتەر نە­گىزىنەن قازاقستان ەميتەنتتەرىنىڭ مەملە­كەتتىك ەمەس باعالى قاعازدار پورتفە­لىنىڭ كەمۋى ەسەبىنەن اعىم­داعى جىلدىڭ ساۋىرىندە 2,3 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 0,8%-عا ازايىپ, 2023 جىلعى 1 مامىرداعى جاعداي بويىنشا 284,7 ملرد تەڭگە.

باعالى قاعازدار نارىعىنىڭ ينستيتۋ­تسيونالدىق قۇرىلىمىندا 39 بروكەر مەن ديلەر (16 بانك جانە 23 بانكتىك ەمەس ۇيىم), 10 كاستوديان بانك, 20 ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋشى, 3 ترانس­فەر-اگەنت, سونداي-اق 2 ينفرا­قۇرىلىمدىق ۇيىم: KASE جانە بىرىڭعاي تىركەۋشى جانە ساۋدا رەپوزيتوريى فۋنكتسيالارىن ورىندايتىن باعالى قاعازداردىڭ ورتالىق دەپوزيتاريى جۇمىس ىس­تەي­دى. بۇدان باسقا, كASE نەگىزىندە ورتالىق كونتراگەنت جۇمىس ىستەيدى.

«ساۋىردە ينۆەستورلار سانى­نىڭ ءوسۋى جالعاستى. دەپونەنتتەر كليەنتتەرىنىڭ قوسالقى شوتتارى­نىڭ سانى 682 778 قوسالقى شوتقا دەيىن 3 266-عا نەمەسە 0,5%-عا ءوستى (2023 جىلدىڭ باسىنان بەرى 24,1%-عا نەمەسە 132,6 مىڭ قوسالقى شوتقا ءوسۋ).

باعالى قاعازدار نارىعىنا كا­سىبي قاتىسۋشىلاردىڭ اكتيۆتەرى وسى جىلعى ساۋىردە 11,4%-عا ارتىپ 668,9 ملرد تەڭگە بولدى», دەپ مالىمدەيدى اگەنتتىك.

ال وتاندىق ساقتاندىرۋ سەكتورىندا 26 ساقتاندىرۋ ۇيىمى جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ 10-ى – ءومىردى ساقتاندىرۋمەن اينالىساتىن كومپانيالار. ءساۋىردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ساقتاندىرۋ (قايتا ساق­تان­دىرۋ) ۇيىمدارىنىڭ اكتيۆ­تەرى نەگىزىنەن ساقتاندىرۋ قىزمە­تى بويىن­شا كىرىستەردىڭ ءوسۋى ناتيجە­سىندە 3%-عا, 2,3 ترلن تەڭگەگە دەيىن ارتتى (2023 جىلدىڭ باسىنان بەرى 9,7%-عا ءوسۋ). اكتيۆتەر قۇرى­لىمىندا ەڭ كوپ ۇلەس باعالى قاعاز­دارعا – 70,2% (1,6 ترلن تەڭگە), ەكىن­شى دەڭگەيدەگى بانكتەردەگى اقشا­­لاي قاراجات پەن سالىمدارعا – 6,9% (156 ملرد تەڭگە), ساقتاندىرۋ دەبيتورلىق بەرەشەككە 5,1% (115 ملرد تەڭگە) تيەسىلى.

2023 جىلعى ساۋىردە ساقتان­دىرۋ نارىعى بويىنشا تازا پايدا 21,3 ملرد تەڭگە بولدى (2023 جىلدىڭ باسىنان بەرى – 67,1 ملرد تەڭگە). جەكە جانە زاڭدى تۇلعالار بويىنشا جاسالعان ساقتاندىرۋ شارتتارىنىڭ سانى 1 342 مىڭ بولدى, بۇل 2023 جىلعى ناۋرىزبەن سالىستىرعاندا 8,2%-عا كوپ. جىل باسىنان بەرى جەكە جانە زاڭدى تۇلعالار بويىنشا جاسالعان ساقتاندىرۋ شارتتارىنىڭ سانى 4 615 مىڭ, بۇل 2022 جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭى­مەن سالىستىرعاندا 30,6%-عا ارتىق ەكەن.

نەگىزگى ءوسىم جازاتايىم وقيعا­لاردان ساقتاندىرۋ (105,4%-عا نەمەسە 467 مىڭ شارت) جانە كولىك قۇرالى يەلەرىنىڭ ازاماتتىق-قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىگىن ساق­تاندىرۋ (22,6%-عا نەمەسە 383 مىڭ شارت) بويىنشا شارتتارعا تيەسىلى.

ساقتاندىرۋ (قايتا ساقتان­دىرۋ) شارتتارى بويىنشا قابىل­دانعان ساقتاندىرۋ سىيلىق­اقى­لارى – 84,2 ملرد تەڭگە. ساقتان­دىرۋ سىيلىقاقىلارى 2023 جىلعى 4 ايدا بارلىعى 322,5 ملرد تەڭگە, بۇل 2022 جىلعى ۇقساس كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 18,0%-عا كوپ.

«مىندەتتى ساقتاندىرۋ بويىن­شا جىلدىڭ باسىنان بەرى 59,3 ملرد تەڭگە سوماعا ساقتاندىرۋ سىيلىقاقىلارى جينالدى, بۇل وتكەن جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 31,5%-عا كوپ. ارتۋ, نەگىزىنەن, قىزمەتكەردى جا­زا­تايىم وقيعالاردان مiندەتتi ساقتاندىرۋ تۋرالى زاڭ شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلاتىن ەرىكتى جەكە اننۋيتەتتىك ساقتاندىرا وتىرىپ, ساقتاندىرۋدىڭ اتالعان سىنىبىن بىرىكتىرۋدى ەسكەرە وتىرىپ, قىزمەتكەردى جازاتايىم وقي­عالاردان مىندەتتى ساقتاندىرۋ بويىن­شا بولدى (54,9%-عا نەمەسە 8,2 ملرد تەڭگەگە ءوسۋ). ەرىكتى جەكە ساقتاندىرۋ بويىنشا ساقتان­دىرۋ سىيلىقاقىلارىنىڭ كولەمى 2023 جىلعى 4 ايدا 92,9 ملرد تەڭگە, بۇل وتكەن جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 0,5%-عا از. ازايۋ قىزمەتكەردى جازاتايىم وقيعالاردان مىندەتتى ساقتان­دى­رۋ­دى, قىزمەتكەردى جازاتايىم وقي­عالاردان مىندەتتى ساقتاندىرۋ تۋرالى زاڭ شەڭبە­رىندە جۇزەگە اسى-
رىلاتىن جەكە اننۋي­تەتتىك ساقتان­دىرۋمەن بىرى­گۋىنە بايلانىستى», دەلىنەدى اگەنتتىك اقپا­راتىندا.