ونەر • 05 ماۋسىم, 2023

التىن قولدى الدابەرگەن

490 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

اۋىل بالاسى الدابەرگەننىڭ ەسىمى ەل اراسىنا ەرتە تارادى. «جايلاۋدىڭ شەبەر بالاسى» اتانعان الدابەرگەن تۋمىسىنان بويىنا دارىعان شەبەرلىكتى كاسىبي تۇرعىدا دامىتۋ ءۇشىن مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ اقتاۋ قالاسىنداعى ونەر كوللەدجىندە «سۋرەتشى-شەبەر» ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الدى. ارناۋلى ورتا بىلىمنەن سوڭ اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىن «بەينەلەۋ ونەرى جانە سىزۋ ءپانى» ماماندىعى بويىنشا ءبىتىرىپ, تۋىپ-وسكەن بەينەۋ اۋدانىنىڭ سارعا اۋىلىنا كەلىپ ۇستازدىق قىزمەتكە كىرىستى.

التىن قولدى الدابەرگەن

الدابەرگەننىڭ سۋرەت, ءمۇسىن, قولونەرگە دەن قويۋى 2000 جىلدان باستالادى. سول جىلى 18 جاسقا تولعان جىگىت سۋرەت سالىپ, ءتۇرلى ماتەريالداردان ءمۇسىن جاساۋدىڭ قىر-سىرىن قۇ­مارتا ىزدەنىپ, ونەر, شەبەرلىك الەمىنە سۇڭگي جونەلدى. وسى شابىت جەتەگىندە ءجۇرىپ وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق سايىستار مەن كورمەلەرگە قا­تىس­تى. 2003 جىلى استانا قالا­سىندا وتكەن «شابىت» حالىق­ارالىق فەستيۆالى, 2005 جىلى مىسىرداعى حالىقارالىق كور­مە, سول جىلى الماتىدا ۇيىم­داس­­تىرىلعان ءا.قاستەەۆتىڭ 100 جىل­­دىعىنا ارنالعان كورمە, تالد­ىقورعان قالاسىنداعى «مەنىڭ قازاقستانىم» كورمەسى, ەلوردادا وتكەن «استانا باي­تە­رەك» بايقاۋى سەكىلدى نەبىر ايتۋلى جيىنداردان ماقتاۋ-ماداق­تاۋمەن ورالدى.

ۆپ

بۇگىندە ايتۋلى شەبەر, قولى­نان شىققان بۇيىمدارىمەن ەلدى تاڭعالدىرۋمەن جۇرگەن الدا­بەرگەن تىلەنباەۆ – سارعا اۋىل­ىن­داعى مەكتەپتە ەڭبەك ءپانى­نىڭ وقىتۋشىسى. قىزمەتىنە ساي جاس ۇرپاقتى ەڭبەكسۇيگىشتىككە, شەبەرلىككە باۋلىپ, ساباقتان تىس ۋاقىتىندا دا مەكتەپ شەبەرحاناسىنان تابىلادى. كوز الدىنداعى جانە قيالىنداعى كورىنىستى اينىتپاي قاعاز بەتىنە بەينەلەي قوياتىن سۋرەتشى جىگىت ماتادان كيىم تىگىپ, قۇراق قۇرايدى, اعاش پەن تەمىردى قامىرشا يلەپ قالاعان بۇيىمىڭدى قولىڭا ۇستاتسا, سوڭعى جىلدارى سۇيەكتى وڭدەپ كادەسىيلار جاساۋدى قولعا الدى. كىرەبەرىستەگى «سارعا» دەگەن ادەمى جازۋدان باستاپ اۋىل­دا­عى ۇيلەردىڭ ءبىرازىندا الدا­بەر­­­گەننىڭ قولىنان شىققان جەكە­لە­گەن بۇيىمدار تابىلاتىنى انىق.

سچمي

ول ماڭعىستاۋ ءوڭىرىنىڭ ەكولو­گيالىق ەرەكشەلىگىنە ساي اۋىل شارۋاشىلىعىنا, تۇرمىسقا قا­جەت­تى ۆاگوندار مەن وزگە دە تۇتى­نۋ بۇيىمدارىن جاساۋدى قولعا الدى. سونداي-اق بالالار­دىڭ ويلاۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ, ءتىلىن دا­­مىتۋ, وي-قيالىنىڭ جۇيرىك­­­تىگىن قالىپتاستىرۋ ماقسا­تىن­داعى ءار جاستاعى بالالارعا ار­نالعان تانىمدىق جانە دامىتۋ قۇ­رالدارى, قازاق حالقى­نىڭ ەر­تەگىلەر مەن اڭىزدارىنا قۇرال­­عان ويىنداردى اعاشپەن, سۇيەك­­پەن جاساپ كەلەدى. مىسالى, كيىز ءۇي بەينە­سىندە جا­سالعان تانىمدىق ويىنشىقتا بۇلدىرشىندەردى اياق كيىمنىڭ باۋىن بايلاۋعا ۇيرەتۋ, اسىقپەن وڭعا, سولعا, جوعارى-تومەن باعىتتاۋ ارقىلى تۇستاردى ايىرا ءبىلۋ, توك كوزدەرىنە قوسۋ جانە ايىرۋ, جارىقتى جاعىپ-ءسوندىرۋ, ساناۋىشپەن ەسەپ شىعارۋ, بەلدىك تاعىپ ۇيرەنۋ, وزگە دە ۇلكەن ومىر­گە قا­جەتتى جانە ءاربىر ادامعا كۇن­دە­لىكتى تۇرمىستا كەزدەسپەي قوي­­ماي­تىن قاراپايىم ادەتتەردى بالا تانىمىنا ءسىڭىرۋ ماقساتى بار.

– قاي حالىقتىڭ دا سان عاسىر­دان كەلە جاتقان ۇلتتىق مۇراسى مەن رۋحاني قازىناسى – ۇلتتىق ناقىشتاعى وزىندىك قولونەرى بولادى. حالىق شەبەرلەرى مەن ۇستالارى ۇلتتىق قولونەر بۇيىم­دارى ارقىلى حالقىمىزدىڭ ءداستۇرى مەن تۇرمىس-تىرشىلىگىن كورسەتە بىلگەن. الدابەرگەن تىلەنباەۆ – حالقىمىزدىڭ ويۋ, تىگۋ, قۇراستىرۋ, توقۋ, مۇسىندەۋ, بەينەلەۋ سياقتى ۇلتتىق قولونەر تۇرلەرىن زامانعا ساي جەتىلدىرە جاڭعىرتىپ جۇرگەن شەبەر. اۋدان كولەمىندە 2023 جىلى «ەڭ ۇزدىك شەبەر» اتاعىن يەلەنگەن الدابەرگەن جاي­لاۋ ۇلىنا قول­ونەردىڭ كوپ­تەگەن ءتۇرى دارىعان. تەمىردەن, اعاش­تان, سۇيەكتەن ءتۇر­لى بۇيىم­دار جاساۋى, ءارتۇرلى وي­ىن­شىق­تاردى اعاشتان ازىرلەپ ونى پۋلت ارقىلى باسقارۋى, بالالاردىڭ سانا-سەزىمىن ارتتىرۋ ءۇشىن فەتر ماتاسى مەن اعاشتان ۇلتتىق ويىنشىقتار جاساۋى وتە قى­زعىلىقتى. ول ءىس تىگۋ ماشينا­سىمەن جۇمىس ىستەۋدى دە تولىق مەڭگەرگەن. قۇراق قۇراۋ جانە ادام كەلبەتىن بيسەرمەن مونشاقتاۋعا قىزىعۋشىلىعى وتە جوعارى. ال­دابەرگەن سالعان ءار سۋرەتتە تەرەڭ ماعىنا بار. مەن «تۇتقىنعا تۇسكەن تۇرىكمەن قىز» سۋرەتىن وتە جوعارى باعالايمىن. ونىڭ شا­كىرتتەرى اۋدان, وبلىس, رەسپۋبليكا كولەمىندە جۇلدەلى ورىن­دارعا يە بولىپ ءجۇر, – دەيدى ونەر­دەگى سىرلاس-سىيلاس ارىپتەس اپ­كەسى, بەلگىلى ىسمەر جانار مەڭ­دىقۇلوۆا.

الدابەرگەن بيىل ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ن.نوعاەۆقا ءوڭىردىڭ تۇرمىسىنا قاجەتتى ەرەكشە جوباسىن ۇسىندى. ءتۋريزمدى دامىتۋدى باستى باعىتتاردىڭ ءبىرى ەتكەن ماڭ­عىس­تاۋدا ساياحاتشىلاردىڭ قاتەر-قورقىنىشسىز جانە ۇيدەگى جاعدايدى ساقتاي وتىرىپ ساياحاتتاۋىنا, سونداي-اق شال­عايداعى مالدى اۋىلدارعا قاجەتتى جۇر­مەلى ءۇي تىركەمەسى جوباسى قولداۋ تاۋىپ قولدانىسقا ەنسە, تۇتى­نۋ­­­شىنىڭ تالعامىنا تاتيتىنى انىق. قازاقتىڭ قولونەرىن زامانعا ساي دامىتۋمەن بىرگە ونەرگە ىنتىق, ەڭبەككە قۇشتار شاكىرتتەردى تاربيەلەپ جۇرگەن الدابەرگەن تىلەنباەۆتىڭ ونەرى جوعارى باعالاناتىن كۇن دە, ءوزىن جاڭا قىرىمەن تانىتاتىن كەزى دە الدا. الىستاعى اۋىلداعى بىرتوعا جىگىتتىڭ جان تۇكپىرىندە اشىلماي جاتقان ونەر ايدىنىنىڭ قاقپاعى ايقارا اشىلىپ, يگىلىگىن حالىق كورەر كۇندى كۇتىپ ءجۇرمىز.

 

ماڭعىستاۋ وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار