مۇڭعا ورانعان مەيىرىم

قۇس بولىپ ۇشسام عوي دەپ ارماندادىم. جەردىڭ بەتىن, بيىكتەن دە ءبىر قاراپ كورەر مە ەدىم. «نە دەگەن تانىمى تاياز ەدى...», «وسىلاي دا ادام ويلاي الادى ەكەن-اۋ», دەپ ءوز باعامدى اسىرىپ, وزگەنىڭ كەمشىلىگىن كورۋدەن باسقا ەشتەڭە ويلاماپپىن. تۇبىندە تىرشىلىكپەن بىردەي, تۇبىندە ادامزاتتان ارتىق ەمەس ەكەنمىن-اۋ... ءوزىمشىلمىن عوي... تەرەزەدەن جاسقانىپ كىرگەن كۇننىڭ ساۋلەسى جاستىعىما جىعىلا ءتۇسىپتى. بەتىمدى ءبىر سيپاپ توسەگىمنەن ءتۇرلى ويلاردىڭ تۇتقىنى بولىپ تۇرەگەلگەنىمدە, پەشتىڭ وتىن كوسەپ اجەم وتىر ەكەن. «تۇندە كەش كەلدىڭ, ۇيقىڭدى قاندىرمادىڭ با؟» دەدى ماعان ءجۇزىن بۇرىپ. ءبىر ءسات اجەمنىڭ كوزىندەگى مەيىرىم دە مۇڭ­عا ورانىپ, قارتايىپ كەتكەندەي كورىندى. ءاجىم اراسىنان اجەمنىڭ ورىندالماعان ارما­نىن وقىعانداي بولدىم. وشكەن ۇمىتتەرى ءاربىر ءاجىمنىڭ جولدارىنا وكىنىش بولىپ تۇ­رىپ قال­عان­داي. نە ويلاپ كەتتىم... كۇن شىققاندا كۇرسىنگەنىم نەسى... بىراق بۇل شىندىق ەدى... ...اجەم مەن اتام ەكەۋىنىڭ وسىرگەن ەكى ۇلىنىڭ ۇلكەنى مەنىڭ اكەم بولدى. اۋىلداعى كوز كورگەن كىسىلەردىڭ ايتۋى بويىنشا اجەم ءانيپا وتە اجارلى بويجەتكەن بولىپ ءوسىپتى. ماڭدايىنداعى تارىداي مەڭى تالاي جاننىڭ تاڭدايىن قاقتىرعان ەكەن. بۇرىمدى قىزدىڭ عۇمىرى اشارشىلىق ۋاقىتقا تاپ كەلگەندىكتەن, ءومىر ونى ەرتە ەسەيتكەن. اناسى وزىنەن كەيىنگى ءتورت باۋىرىنىڭ بولاشاعىن ويلاپ, ۋىزداي قىزىن, كەمپىرى و دۇنيەلىك بولىپ كەتكەن اۋقاتتى شالدىڭ قولىنا قوندىرادى. جيىرما جاستىڭ جەلكەنى كوتەرىلگەندە ءانيپانىڭ قۇداي قوسقان «ازاماتى» ومىردەن وزىپ, ەتەگى اشىلسا دا ەرى جوق «جەسىر» اتانادى. شالدىڭ «جەسىرىنە» كوز سالاتىن «كولدەنەڭ كوك اتتىلار» كوبەيە باستاعان كەزدە, الماتىدان اسقار اقساقالدىڭ توكەن دەگەن ۇلى دا وقۋىن ءتامامداپ كەلگەن ەكەن. قالا كورىپ, وقۋ وقىپ, ونىڭ ۇستىنە اناۋ-مىناۋ اۋىل بالاسىنىڭ تابانى تيە بەرمەيتىن الاتاۋ باۋرايىنان كەلگەن جىگىتكە ءاۋ, باستان-اق اۋىل قىزدارى ۇناماعان. بىردە كوكتەمنىڭ «كورىسۋ» كۇنىندە ءانيپانى كورىپ قالعانى بار-تىن. سودان بەرى ون ويلاندى, توعىز تولعاندى. اقىرى ەكەۋى شاڭىراق كوتەرەدى. ءانيپانى «ەسىك كورگەن قىز» دەپ, «كەلىن» رەتىندە قارا­ماعان ادۋىندى ەنە دە اقىرى ۇلىنىڭ تاڭداۋىنا بوي ۇسىنادى. بىراق, ءومىر وعان ءالى دە وكىنىشىن اياماعان ەكەن. ءانيپا جىلدار وتسە دە انا بولۋ باقىتىنان ءۇمىت ۇزبەدى. كوزدى اشىپ جۇمعانشا وتىز دا ويلانباي ءوتىپ كەتەدى. ەرىمەن اقىلداسقان كەلىنشەك توكەننىڭ باۋىرى ساعاتتان ءبىر ۇل, ءوز ىنىسىنەن ءبىر ۇل الىپ, ءوز بالالارىنداي باعىپ-قاعىپ ءوسىرىپتى. جىلدار وتە عابيت پەن ءسابيت ەرجەتىپ, انانىڭ مەيىرىمىن, اكەنىڭ پەيىلىن وياتادى. بىراق, ەس بىلە باستاعاندا توكەننىڭ ىنىسىنەن اسىراپ العان ءسابيت ءوزىنىڭ تۋعان اكە-شەشەسىنىڭ وشاعىنا قايتىپ كەتەدى. ەل ىشىندە قۇپيا جاتقان با؟ بالا بولسا دا, جانىنا اۋىر ءتيدى مە ەكەن, ءانيپا مەن توكەن بۇل بالانىڭ جولىن بوگەي المايدى. ءانيپانىڭ بار ءۇمىت, تىرەگى ىنىسىنەن الىپ, باۋىرىنا باسقان عابيت ەدى. عابيتتى ومىرگە الىپ كەلگەن اناسى تۇلا بويى تۇڭعىشىن ءومىر بويى اڭساپ ءوتىپتى. فاتيما ۇلىن كورۋ ءۇشىن تۇننەن تۇرىپ, جارىعى سونبەگەن تەرەزەدەن تاڭ بويى سىعالاپ شىعادى ەكەن. بالانىڭ قۇلدىراڭداپ جۇگىرگەنىن دە, جىلاعانىن دا باقىلاپ, ەكى ەمشەگى ءيىپ, ءسۇتى سورعالاپ تۇرسا دا, قايىن اپكەسى ءانيپانىڭ تابال­دى­رى­عىن اتتاۋعا باتىلى جەتپەگەن. ءبىر قۇشىرلانىپ ءسۇيۋدى انا جۇرە­گى­­نىڭ قالاي اڭساعانىن سيقىرلى ءسوز­­بەن دە جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس, ءسىرا... ءجا, عابيت تا ەرجەتىپ, شاڭى­راققا كەلىن ءتۇسىردى. اللا بەرمە­گەن جالعىزى, ادامنان امانات ەتىپ العان عابيتتىڭ كەلىن الىپ كەلگەنىن كورگەن توكەن مەن ءاني­پا قۋا­نىشتارىن ءبۇتىن اۋىلمەن بولىسەدى. اعىنان جارىلىپ انا بولىپ, توكەن اكە بولىپ ءبىر تاسىپ توي جاساعان ەكەن. سول عابيتتىڭ كوتەرگەن وتاۋىنان كوكتەپ شىققان ءوزىمىز. ەكى قىز. «جات جەر ءۇشىن راس ەكەن جارالعانىم» دەپ, ءوز ۇياما, ارقاسىنا تاڭىپ الىپ وسىرگەن اجەم­نىڭ قۇشاعىنا جىلىنا ءبىر كىرىپ ماۋقىمدى باسا الماي كەتە­مىن. توكەن اتامىزدى ۇزاق ساپارعا شىعارىپ سالعالى تىم تۇيىق بو­لىپ العان بۇل كەيۋانانىڭ قايعى­سىن وزىمشە تۇسىنگەندەي بولامىن. اكەم مەن انام دا اۋىلدىڭ لەبى مەن جەلىن جاقتىرماي, قالاعا قونىس اۋدارعالى قاشان... «قانى جىبەرمەپتى». «قانى­نا تارتپاعاننىڭ قارى سىنسىن» دەي­تىن ماتەلدەردىڭ ءمانىن ءتۇسىنۋ وڭاي بولسا دا, جۇرەگىڭدى سىزداتادى ەكەن... «ادامنىڭ ءبىر قىزىعى بالا دەگەن», دەيتىن ابايدىڭ ءسوزى اقيقات. بالا كەشەگى كەلمەسكە كەتكەن ەستەلىكتەرىڭدى تىرىلتەدى. قۇمدا قالعان سول ءبىر ەركە شاقتاردىڭ ەلەسىن كوز الدىڭا كەلتىرەدى... بۇگىن ءبىرىنشى رەت: «اجەم باقىتتى بولىپ كوردى مە ەكەن؟» دەگەن سۇراق كوكەيىمنەن كەتپەي قويدى... بىراق باقىتتى دا قولمەن ۇستاپ, ءدامىن سەزبەگەن سوڭ, جۇرەكتى ءبىر مەيىرىم مەن قۋانىش كەرنەسە باقىتقا بالاپ جاتامىز عوي... بايانسىز دەيتىنىمىز دە سوندىقتان شىعار... بۇل اۋىلداعى وسى شۇيكەدەي قارا كەمپىردىڭ قايعىسىن قاباعى قالىڭ دالا مەن قۇدىرەتى شەكسىز حاق تاعالا عانا بىلەتىنى انىق. «عابوشىما سالەم ايتۋدى ۇمىتپا. كەلسىن دە تۇقىمى كوبەيگىر», دەۋشى ەدى, كەتەرىمدە. بۇل جولى ۇندەمەدى. «...توكەن مەنى جارى ەتىپ الىپ كەلگەن ءۇيدىڭ شاڭىراعىن كۇزەتەمىن. اللا قيناماي السا بولدى دا» – دەيدى جاۋلىعىنىڭ ۇشى­مەن جاساۋراعان كوزىن ءسۇرتىپ. بار ايت­قانى وسى. ەرتەڭ كىم كۇزەتەدى, اجە سەنىڭ شاڭىراعىڭدى؟.. كول بە­تىنە سىركىرەپ وتكەن جاڭبىردىڭ تام­شىسىنا ۇقساپ تاعدىرلار وسىلاي دا جوعالىپ كەتە بەرەدى ەكەن-اۋ... «ءيا... ەندى قاشان كەلەسىڭ... ول كەزدە مەن بارمىن با, جوقپىن با...». «قويشى, اجە», دەيمىن... اجەم­دە قانداي كۇدىك تۇرسا, مەنىڭ دە ىشىمدە سول تۇرارى انىق... كەل­گەن سايىن وسى ءبىر اۋىز سوزبەن كەم­سەڭدەپ تۇرىپ شىعارىپ سالاتىن ءوزىم ءۇشىن كەمەڭگەر اجەمدى تاعى دا جالعىز تاستاپ بارامىن-اۋ... ...ارتىما بۇرىلعانىمدا اجەم­مەن بىرگە الاقانداي اۋىل دا قا­بىر­عاسى قايىسىپ بارا جاتقانداي كورىندى... دينارا مالىكوۆا. قىزىلوردا وبلىسى.