تەرەنتەۆتەر وتباسى بايقاۋدىڭ ءبىرىنشى بايگەسىن الدى
ەنەرگەتيكتەر اۋلەتى
اقسۋداعى «ەۋرازيالىق ەنەرگەتيكالىق كورپوراتسيا» اق-قا قاراس-تى اقسۋ جىلۋ-ەلەكتر ستانساسىندا تەرەنتەۆتەر اۋلەتىنىڭ 6-شى ۇرپاقتارى ەڭبەك ەتۋدە. ۆيكتور تەرەنتەۆ پەن ونىڭ ەت جاقىندارىن وسى زاۋىت ىشىنەن كەزدەستىرۋگە بولادى. ماسەلەن, ونىڭ ۇلى الەكساندر ەنەرگوبلوك ءماشينيسى بولسا, ءىنىسى الەكساندر مەن ونىڭ ايەلى گالينا كيسلورودتىق ستانسادا جۇيەلەۋشى. ال ولاردىڭ ۇلدارى ەۆگەني مەن كەلىندەرى مارينا دا وسىندا جۇمىس جاسايدى. ستانسادا ەڭبەك ەتەتىن 6-شى ۇرپاقتىڭ ەڭبەك وتىلدەرى 130 جىلعا جەتىپتى. – ءبىزدىڭ اكە-شەشەمىز يۆان ۆاسيلەۆيچ پەن اننا نەستەروۆنالار 1958 جىلى اقسۋعا كەلدى. ولار وسى ستانسانىڭ قۇرىلىسىنا قاتىسىپ, العاشقى قازىعىن قاققاندار. سودان زەينەت جاسىنا شىققانشا ستانساعا ەڭبەكتەرىن ارنادى. مەنىڭ زايىبىم گالينا ۆاسيلەۆنا دا 40 جىل وسى ستانسادا ەڭبەك ەتتى. قازىر زەينەتكە شىقتى. مەن دە 40 جىل بويى ەڭبەك ەتىپ كەلەمىن, – دەيدى ۆيكتور تەرەنتەۆ. – 70-جىلداردىڭ باسىندا سول كەزدىڭ جاستارى ەلەكترونيكاعا قۇمار بولىپ وستىك قوي. قولدان تەمىر-تەرسەك سىمدارىن جيناپ, ايتەۋىر, ءبىر عاجايىپ قۇراستىرىپ شىعاتىنبىز. سودان كەيىن تەلەديدار جوندەۋدى ۇيرەندىك, ول كەزدە بۇل وتە قات ماماندىق ەدى عوي. ءىنىم الەكساندر ەكەۋمىزدىڭ ستانساعا كەلۋىمىزگە جول اشىلعانداي بولدى, – دەپ جالعاستىردى اڭگىمەسىن ۆيكتور وتكەندى ەسكە الىپ. بۇگىندە ۆيكتور مەن الەكساندردىڭ ۇلدارى الەكساندر مەن ەۆگەني دە وزدەرىنىڭ ءومىر جولدارىن ەنەرگەتيكا سالاسىنا ارناۋدا. اتالارى باستاعان جولدى اكەلەرى, بالالارى, نەمەرەلەرى جالعاستىرۋدا دەگەن ءسوز. – ءبىزدىڭ ستانسادا جاستار كوپ. ءبارى دە بىزدەرمەن بىرگە ەلىمىزدىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ سالاسىندا ەڭبەك ەتۋدە. سوندىقتان ءبىزدىڭ ەڭبەك ورنىمىز جاسارىپ, جاڭارۋدا. ەلگە ايگىلى الىپ ستانسادا جۇمىس جاساۋ – بىزدەر ءۇشىن ماقتانىش. ونىڭ ۇستىنە ەڭبەكاقىمىز دا جوعارى, الەۋمەتتىك جاعدايىمىز دا جاقسى, – دەيدى گالينا. ستانسادا جۇمىس جاساۋدىڭ قيىندىعى مەن قىزىقشىلىعى قاتار جۇرەدى. قازىرگى كەزدە ەنەرگوبلوكتاردى جاڭعىرتۋ, جاڭارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇل جۇمىس الداعى ۋاقىتتا ستانسا قۋاتىن ارتتىرادى, ەكولوگيالىق جاعىنان تازا. بۇل جۇمىستار ءوندىرىستى توقتاتپاي-اق جۇرگىزىلۋدە. بۇرىن ەنەرگوبلوكتاردى كىلتتەرمەن بۇراپ جۇرگىزەتىن, قازىر ءبارىن كومپيۋتەر باسقارادى, –دەيدى ۆيكتوردىڭ ۇلى الەكساندر. اعايىندى ۆيكتور مەن الەكساندر ناعىز بالىقشىلار كورىنەدى. سۋ جاعاسىندا تىنىعىپ, ەرتەسىنە ستانسالارىنا قاراي اسىعادى. بۇل كۇندەرى تەرەنتەۆتەردىڭ نەمەرەلەرى – بولاشاق ەنەرگەتيكتەر ءوسىپ كەلەدى.
اقسۋ قالاسى.
قاپپاسوۆتار – ەكىنشى ورىن يەگەرى
ومىرلىك مۇراتى ونەرمەن ۇندەسكەن
بۇل كۇندەرى ەلگە بەلگىلى ونەرلى وتباسى قاپپاسوۆتاردىڭ اكەلەرى باستەمي مارقۇمنىڭ دا قولىنان دومبىراسى تۇسپەگەن كورىنەدى. «اۋىلداعى جيىن-تويدىڭ كوركى ەدى», – دەپ ەسكە الادى اۋىلدىڭ بايىرعى تۇرعىندارى. ول ەرتىس اۋىلىنىڭ قىزى كوكەنمەن وتاۋ قۇرىپ, دۇنيەگە 11 بالا كەلەدى. وسى 11 بالانىڭ ۇلكەنى جاستىلەك مارقۇمنىڭ سوڭىندا ءتورت ۇلى, ءبىر قىزى قالادى. جاستىلەكتىڭ توعىز نەمەرەسى ءوسىپ كەلەدى. ودان كەيىنگى ناعيما استانادا تۇرادى, بەس نەمەرەسى بار. قايرات پەن اسىلبەك تەرەڭكول اۋىلىندا تۇرادى. ءبىرى – مال دارىگەرى, ءبىرى – مۇعالىم. ەكەۋى دە بالالى-شاعالى, ايسۇلۋ دا تەرەڭكول اۋىلىندا تۇرادى, اۋرۋحانادا مەدبيكە, ءبىر ۇل, ءبىر قىزدىڭ اناسى. كۇنسۇلۋ مۇعالىم, ۇلى بار. قايىرتاس جاسقايرات اۋىلىندا تۇرادى, مۋزىكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى. نەمەرەلى. نۇرسۇلۋ دا مۇعالىم, ەكى ۇلى بار. ەربولات ءورت ءسوندىرۋشى قىزمەتىندە, ەكى بالانىڭ اكەسى. جانبولات مۋزىكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى, بالالى-شاعالى. ءبىرى ءانشى, ءبىرى دومبىراشى, كۇيشى, جىرشى قاپپاسوۆتار تەرەڭكول اۋىلىندا 1988 جىلى وتباسىلىق انسامبل قۇرادى. انسامبل قۇرىلعان كۇننەن باستاپ ءتۇرلى ءىس-شارالارعا – مايرا ۋاليقىزىنىڭ 95 جىلدىعىنا وراي رەسپۋبليكالىق انشىلەر بايقاۋىنا, سۇلتانماحمۇتتىڭ – 100, ەستاي اقىننىڭ – 120, بايعابىل اقىننىڭ 100 جىلدىق تويلارىنا شاقىرىلادى. ەڭ ءبىر ومىرلىك ەستەلىك بولىپ قالعانى – سەمەي دالاسىندا وتكەن ابايدىڭ 150 جىلدىق عاسىرلىق تويىنا قاتىسىپ, ءان سالعاندارى. مىنە, سودان بەرى اۋىل-ەل اراسىندا «جاراسىمدى جانۇيا» اتالعان قاپپاسوۆتار وتباسىلىق ءانسامبلى 30 جىلداي ونەر جولىندا, ءان قۇشاعىندا كەلە جاتىر. اۋدان, وبلىستاعى بارلىق مادەني شارالارعا قاتىسادى. ءانسامبلدى قۇرعان جاستىلەك – ءانشى, تەرمەشى, سۋىرىپ-سالما اقىن, «شاڭىراق» ۇلتتىق مادەني شىعارماشىلىق ورتالىعىنىڭ جانىنان قۇرىلعان «جاس تولقىن» جاس اقىندار مەن تەرمەشىلەر ۇيىرمەسىنىڭ جەتەكشىسى بولدى. ء«ومىر كۇرەس», «اعالار», «ەرتىس ەركەسى», «تۋعان جەرگە دەگەن ساعىنىش», «اسىل انا», ت.ب. كوپتەگەن ولەڭدەرى بار. جاستىلەكتىڭ بىرنەشە ولەڭىنە ءان جازىلىپ, ەل اراسىنا تارادى. ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارى ءانسامبلدىڭ جەتەكشىسى بولدى, وكىنىشكە قاراي, ۇلت ونەرىن سۇيگەن اسىل اعا 2001 جىلى تامىز ايىندا كەنەتتەن قايتىس بولدى. اعالارىنىڭ ورنىن باسىپ ءانشى اسىلبەك ءجۇر. ول اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە «جىگىتتەر» توبىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى. ال, قايىرتاس اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ ديرەكتورى. 2003 جىلى تاراز قالاسىندا وتكەن كەنەن ازىرباەۆتىڭ «شىرقا داۋىسىم» اتتى 4-رەسپۋبليكالىق جىرشى-تەرمەشىلەر بايقاۋىنا قاتىستى. ەربولات دومبىراشى, جانبولات وبلىستىق «شاڭىراق» حالىق شىعارماشىلىعىنىڭ ورتالىعىندا «شاڭىراق سازى» ءانسامبلىنىڭ باس دومبىراشىسى, ء«ال – اكي» حالىقتىق فولكلورلىق ءانسامبلىنىڭ مۇشەسى. قاپپاسوۆتار ءۇشىن ونەر جولى – قاسيەتتى جول. ول جولمەن اتا دا, اكە مەن بالا دا ءجۇردى. ونى ءارى قاراي جالعاستىرۋ ەندى نەمەرەلەر ءۇشىن پارىز دەپ سانايدى.
قاشىر اۋدانى.
باحريدەنوۆتەر وتباسى ەكىنشى جۇلدەگە يە بولدى
اكەنىڭ ءىسى – بالاعا ۇلگى
اقسۋ قالاسىندا تۇراتىن قىدىرباي مەن عاليبا – ءۇش بالا تاربيەلەپ وسىرگەن, ۇلدارىن ۇياعا, قىزىن قياعا قوندىرىپ, ولاردان نەمەرە-جيەن ءسۇيىپ وتىرعان باقىتتى جاندار. – ءوندىرىس ورىندارى قاپتاعان قالادا تۇرعان سوڭ, ارالاساتىن ورتام, دوستارىم تۇگەلىمەن مەتاللۋرگتەر, كەنشىلەر, ەنەرگەتيكتەر. ماعان دا كەيىننەن «نەگە ءۇيدىڭ قاسىنداعى وندىرىستە جۇمىس جاساماسقا» دەگەن وي كەلدى. سودان رەسەيدىڭ نوۆوكۋزنەتسك مەتاللۋرگيالىق ينستيتۋتىنا سىرتتاي وقۋعا ءتۇستىم, – دەيدى قىدىرباي اعا. تاعدىر دەنەشىنىقتىرۋ ءپانىنىڭ مۇعالىمىن 1976 جىلدىڭ اقپان ايىنان 2013 جىلدىڭ اقپان ايىنا دەيىن ءبىر عانا ءوندىرىس ورنى – اقسۋ فەرروقورىتپا زاۋىتىندا ەڭبەك ەتۋگە بۇيىرتىپتى. بۇل كۇندەرى قىدىرباي باحريدەنوۆ زەينەتكە شىققان, زاۋىتتىڭ بەلسەندى ارداگەر مەتاللۋرگى دەگەن ابىروي-اتاققا جەتكەن جان. ەڭبەك ماراپاتتارىنىڭ ءوزى ءبىر توبە. ستۋدەنت كەزىندە تانىسىپ, ءۇي بولعان سۇيىكتى جارى عاليبا دا ءومىر بويى مەكتەپتە قىزمەت ەتتى, جۇزدەگەن شاكىرتتەرگە ءبىلىم بەردى. قىزدارى گۇلميرا اكە جولىن قۋىپ, ءبىر كەزدە اكەسى ساباق بەرگەن دەنەشىنىقتىرۋ تەحنيكۋمىندا وقىپ, «دەنەشىنىقتىرۋ ءپانىنىڭ مۇعالىمى» دەگەن ماماندىق الىپ شىققان. 2007 جىلى ول دا اكەسىنىڭ سوقپاعىن باسىپ, بىراق رەسەيدە ەمەس, تەمىرتاۋداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ «قارا جانە ءتۇستى مەتاللۋرگيا» كافەدراسىندا وقىپ, «ينجەنەر-مەتاللۋرگ» دەگەن ماماندىق الىپ شىعادى. بۇل كۇندەرى گۇلميرا مەتاللۋرگيا سالاسى بويىنشا اقسۋداعى كوللەدجدە ساباق بەرەدى. ۇلدارى رۇستەم ينجەنەر-مەتاللۋرگ, قاراعاندىداعى حيميا-مەتاللۋرگيا ينستيتۋتىن بىتىرگەن. ماسكەۋدە مەتاللۋرگيا سالاسى بويىنشا جوعارى مەكتەپتە وقىعان. اكە جولىن قۋىپ فەرروقورىتپا زاۋىتىنا كەلدى, قاراپايىم جۇمىسشى باسپالداعىنان ءوتىپ, تسەح باسقاردى. قازىر زاۋىتتاعى №2 تسەحتى باسقارادى. اكەلەرى سياقتى رۇستەم دە سپورتشى, زاۋىتتاعى باسكەتبول كومانداسىنىڭ كاپيتانى. ەكىنشى ۇلى دامير دا وبلىس ورتالىعىنداعى سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ مەتاللۋرگيا كافەدراسىن ءبىتىرىپ شىقتى. 2006 جىلدان بەرى فەرروقورىتپا زاۋىتىندا جۇمىس ىستەيدى. كەلىندەرى يرينا پەتروۆنا زاۋىتتا جۇمىس جاسايدى, سپورتتىڭ شاڭعى تەبۋ تۇرىنەن سپورت شەبەرى. – ءبىزدىڭ مەتاللۋرگتەر اۋلەتىنىڭ جولىن بولاشاقتا نەمەرەلەرىم جالعاستىرادى, زاۋىت, ءوندىرىستىڭ اتالارى جۇرگەن تابالدىرىعى ولاردى شاقىرىپ تۇراتىنداي, –دەيدى قىدىرباي اعا.
اقسۋ قالاسى.
تاشىموۆتەرگە ءۇشىنشى جۇلدە بەرىلدى
ونەگەلى وتباسى
ءتاشىم اتا ەسىمى ەكىباستۇزدىڭ اقكول-جايىلما وڭىرىنە ەجەلدەن بەلگىلى. اتاقتى تۇيتە اۋليەنىڭ ۇرپاقتارى. ءتاشىم اتا ۋفاداعى ايگىلى عاليا مەدرەسەسىندە ءبىلىم العان. ءتاشىمنىڭ ۇلى زاكەن 41-ءدىڭ سوعىسىن كورگەن. ونىڭ جارى زيكەن اپا ەستاي اقىندى كوزى كورگەن, بالۋان قاجىمۇقان بابامىزعا ءوز قولىمەن شاي قۇيىپ, ۇلكەن شاڭىراقتا قوناق ەتىپ, سىي-قۇرمەت كورسەتكەن ەكەن. سوعىس كەزىندە تىلدا ەڭبەك ەتكەن, 6 بالانى دۇنيەگە اكەلگەن زيكەن اپا 2010 جىلى 103 جاسىندا ومىردەن وزدى. بيىل وتكەن «مەرەيلى وتباسى» سايىسىنا قاتىسقان قابدوللا – وسى زاكەن اتا مەن زيكەن اپانىڭ وتباسىندا ومىرگە كەلگەن كەنجە بالا. كورشى قىز قىمباتپەن وتباسىن قۇرعان. قابدوللا ءبىر كوزى كورمەسە دە, ەڭبەكتەن قول ۇزبەگەن جان. كۇنى بۇگىنگە دەيىن «زيل» كولىگىنەن تۇسكەن ەمەس. ۇلكەن قىزى سامال ءتاشىموۆا وبلىس ورتالىعىنداعى ىبىراي التىنسارين اتىنداعى گيمنازيا-ينتەرناتىندا وقىپ جۇرگەن كەزىنىڭ وزىندە «بالاۋسا», «حرۋستالنىي زۆون», «اينالايىن, ەرتىس-97» بايقاۋلارىنا قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىندارعا يە بولعان. قازىر سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا ءسابيت مۇقانوۆ اتىنداعى دراما تەاترىنىڭ اكتريساسى. قابدوللانىڭ ەكىنشى قىزى قارلىعاش ەكىباستۇز ءىىب اقپاراتتىق-ساراپتامالىق توبىنىڭ اعا ينسپەكتورى قىزمەتىن اتقارادى. 25 جاسىندا «پوليتسيا كاپيتانى» شەنىنە يە بولعان. شىمكەنت قالاسىنداعى باۋىرجان مومىش ۇلى اتىنداعى زاڭ كوللەدجىندە, الماتىداعى زاڭ اكادەمياسىندا ءبىلىم العان. جۇبايى ازامات جول پوليتسياسىندا قىزمەت ەتەدى. ەكەۋىنىڭ تەمىرلان اتتى ۇلدارى ءوسىپ كەلەدى. قابدوللا مەن قىمباتتىڭ شاڭىراعىنا يە بولعان ۇلدارى ازامات پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتى دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت ءپانىنىڭ مۇعالىمى ماماندىعى بويىنشا ءبىتىردى. جاس كەزىنەن سپورتتى ءسۇيىپ وسكەن ول سامبودان, قازاقشا كۇرەستەن, بوكستان تالاي چەمپيوناتتارعا قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىندارعا يە بولدى. بۇگىنگى تاڭدا تەمىرجول اۋىلىنداعى مايقايىڭ ورتا مەكتەبىندە دەنەشىنىقتىرۋ ءپانىنىڭ ءى دارەجەلى مۇعالىمى. جارى گۇلجاھان ەكەۋىنىڭ اسىلجان مەن ارنۇرى اتا-اجەسىنىڭ دە كوز قۋانىشى. گۇلجاھان قۇلاكول اۋىلدىق كلۋبىندا مادەنيەت قىزمەتكەرى. قابدوللا مەن قىمبات تاشىموۆتەر تاربيەلەگەن ءۇش بالا ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن ەڭبەك ەتۋدە.
قۇلاكول اۋىلى.
سماعۇلوۆتار دا ءۇشىنشى ورىندى يەلەندى
اتا جولىن قۋىپ...
سوعىس جانە ىشكى ىستەر سالاسىنىڭ ارداگەرى قالياقپار سماعۇلوۆتىڭ ۇلكەن ءومىر جولى بۇگىنگى ۇرپاقتارىنا ۇلگى. ميليتسيونەر قالياقپار اتا 40 جىلداي قاۋىپسىزدىق قىزمەتىندە, ىشكى ىستەر سالاسىندا ەڭبەك ەتتى. سۇيگەن جارى رايسا ەكەۋى 5 ۇل, ەكى قىز ءوسىردى. اكە-شەشەلەرىنىڭ سوڭىندا قالعان قالي, مۇحتار, مايدان جانە ولاردىڭ بالالارى اكە جولىن قۋىپ ىشكى ىستەر سالاسىندا ەڭبەك ەتۋدە. – ارقاشاندا ءادىل بولىڭدار.الدارىڭا قويعان ماقساتتى ورىنداي بىلىڭدەر دەيتىن اكەمىز. مەن دە, مەنىڭ ىنىلەرىم دە ءومىر بويى اكەمىز اماناتتاپ كەتكەن ءتارتىپ ۋادەسىنەن شىققان جوقپىز. بۇل بىزگە بەرىلگەن بۇيرىق, – دەيدى قالي سماعۇلوۆ. قالي 1967 جىلى ومبىداعى جوعارى ميليتسيا مەكتەبىن ءبىتىرىپ پاۆلودارعا ورالادى. ءدال سول كەزدە وبلىستاعى ەرتىس اۋدانىنىڭ ءبىر سوۆحوزىندا ديرەكتوردى ءولتىرىپ كەتەدى. ارىپتەستەرىمەن جەتە جەدەل جۇرگىزىلگەن قىم-قۋىت وقيعادا قىلمىسكەر تابىلىپ سوتتالدى. قالي سماعۇلوۆ تا قىلمىستى ىزدەستىرۋ جۇمىستارىنا قاتىسادى. قالي سماعۇلوۆ قازىر زەينەت دەمالىسىندا, ىشكى ىستەر سالاسىنداعى قىزمەتىن ۇلى رۇستەم مەن قىزى ايگۇل جالعاستىرۋدا. اتادان اكەگە, بالاعا, نەمەرەگە جالعاسقان سماعۇلوۆتار اۋلەتىنىڭ ىشكى ىستەر سالاسىنداعى قىزمەتتەرىنە 163 جىل تولىپ وتىر.
پاۆلودار.
ماقالالار توپتاماسىن ازىرلەگەن «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ پاۆلودار وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى فاريدا بىقاي.
