ەل ەگىستەن ءۇمىتتى

اقمولالىق ديقاندار بيىل 5,2 ميلليون گەكتار القاپتا دالا جۇمىستارىن جۇرگىزبەك. ونىڭ ىشىندە 4,7 ميلليون گەكتار جەرگە ءداندى جانە بۇرشاقتى داقىلدار ەگى­لەدى دەپ مەجەلەنۋدە. سوڭعى جىلدارى سۇرا­نىس وسە تۇسكەن كارتوپ القاپتارى دا مەي­لىنشە كە­ڭەيتىلمەك. بۇل قادام اسىرەسە, كوك­تەمدە كۇرت قىمباتتاپ كەتەتىن كارتوپ باعا­سىن تۇ­را­ق­تاندىرۋعا سەپتىگىن تيگىزۋى مۇم­كىن. كو­كونىستەر دە 2,5 مىڭ گەكتار جەرگە وتىرعىزىلماق.

كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن قاجەتتى تۇقىممەن ءوڭىر ديقاندارى تولىق قامتاماسىز ەتىلگەن. بۇل ارادا ايتا كەتەتىن ءبىر جاي, اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ باسشىلارى سوڭعى جىلدارى قۇرعاقشىلىققا شىدامدى استىق تۇقىمىن كوبىرەك وتىرعىزۋعا دەن قويا باس­تادى. ءارى ەرتە پىسەتىنىن دە ەسكەرۋدە.

قاس-قاعىم ءساتى قىمبات كوكتەمگى ناۋ­قان كەزىندە جۇمىستىڭ ءونىمدى بولۋى ما­شينا-تراكتور پاركىنىڭ زامان تالابى­نا ساي جاڭارتىلۋىنا بايلانىستى. سوڭ­عى جىلدارى مەملەكەتتىڭ تىكەلەي قام­قور­لىعىنىڭ ارقاسىندا ديقاندار بۇل تاراپ­تاعى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتى­رىپ, جاڭا زامانعى, ءونىمدى جۇمىس ىستەيتىن تەحنيكالارمەن قارۋلانا باستادى. اعىمداعى جىلدىڭ ەگىس ناۋقانىنا 15,1 مىڭ تراكتور, 16,6 مىڭ ءدان سەپكىش, 1,5 مىڭ بىرلىك جوعارى ءونىمدى ەگىس كەشەنى قاتىستىرىلادى. شىنتۋايتىندا بۇل جۇمىستى جاپىرىپ جىبەرەتىن زور كۇش. ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى نىعايتۋ ءالى دە جالعاسۋدا. جىل باسىنان بەرى ءوڭىر ديقاندارى جالپى قۇنى 16,7 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 366 اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ الدى. ونىڭ ىشىندە 83 تراكتور, 33 ەگىس كەشەنى, 41 ءدان سەپكىش جانە 209 وزگە دە اۋىل شارۋا­شىلىعى تەحنيكاسى بار. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ بولجامىنا قاراعاندا, الداعى ۋاقىتتا بۇل تاراپتاعى جۇمىس ءۇزىلىسسىز جالعاسا تۇسەتىن بولادى. دەمەك, ديقاندار بۇرىنعىداي كونەتوز تەحنيكانى جاماپ-جاسقاپ, ۋاقىت شىعىنداماي, تۇقىمدى دەر كەزىندە سىڭىرە الادى.

ەندىگى ءبىر ماسەلە – ديزەل وتىنى. بيىلعى جىلعا قازاقستان رەسپۋبلي­كاسى­نىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى وڭىرگە 74,3 مىڭ توننا كولەمىندە كەپىلدەندىرىلگەن ديزەل وتىنىن ءبولىپ وتىر. بولىنگەن كولەمنىڭ 77 پايىزى جەتكىزىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا قالعان كولەمدى تيەۋ جانە جەتكىزۋ جۇمىستارى ۇيىمداستىرىلۋدا.

ديقانداردىڭ ءونىمدى جۇمىس ىستەۋىنە مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كولەمى جىل سايىن ارتىپ كەلە جاتقاندىعىن ءارى ءتيىمدى بولىپ وتىرعاندىعىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. اعىمداعى جىلى ءوڭىردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنا 46,6 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە قولداۋ كورسە­تىل­مەك. بۇل قارجى وسىمدىك شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاۋعا, تۇقىم شارۋاشىلىعىن قولداۋعا, تىڭايتقىشتار الۋعا باعىتتالماق. بيىل اقمولالىق ديقاندار قارجىدان قىسىلىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن دەگەن جورامال دا ايتىلعان. وعان سەبەپ, وتكەن كۇزدەگى زور ەڭبەكپەن جينالىپ الىنعان استىق باعاسىنىڭ تومەندەۋى ءارى ۋاقىتىندا ساتىلماۋى. شىنىندا دا بيداي باعاسى كۇرت ءتۇسىپ كەتتى. سەبەبى دە بەلگىلى, قايتالاۋدىڭ رەتى جوق. جاعداي وسىلاي قالىپتاسقان كەزدە تاجىريبەلى ديقانداردىڭ كوڭىلىنە الاڭ كىرگەن. قارجىسىز قارىس قادام العا باسا الارسىڭ با؟ قارجى تاپشىلىعى ەڭ الدىمەن القاپتاردىڭ توزۋىنا دا اكەلۋى مۇمكىن. سەبەبى, تىڭايتقىشتارعا قول جەتىمسىز بولىپ قالادى ەمەس پە؟ داتكە قۋاتى كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن نەسيەلەندىرۋ «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى» ۇك اق ارقىلى فورۆاردتىق ساتىپ الۋ باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلا باستادى. ءسال تاراتىپ ايتاتىن بولساق, وسى باعدارلاما بويىنشا ءوڭىر ديقاندارى 4 ميلليارد تەڭگەگە نەسيەلەندىرىلدى. تاۋارلى نەسيە بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا 56,2 مىڭ توننا استىق بەرىلدى. كوكتەمگى ەگىس جۇمىسىن نەسيەلەندىرۋگە «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» دا ۇلەس قوسىپ, بارلىعى 39,4 ميلليارد تەڭگەگە 428 ءوتىنىمدى قارجىلاندىرىپ وتىر.

ەگىس جۇمىستارى الدىندا 1,2 ميلليون گەكتار القاپتىڭ توپىراعى وڭدەلدى. قازىر اقمولالىق ديقاندار كوكتەمگى ەگىستى باس­تاپ كەتتى. ازىرگە 406 مىڭ گەكتار القاپقا ءدان سەبىلدى. كۇن اشىق بولسا, جۇمىس قار­قىندى جۇرگىزىلمەك. شالعايداعى جاقسى اۋدانىنىڭ ديقاندارى دا وزگە وڭىرلەردەگىدەي جاۋاپتى ناۋقانعا جۇمىلا كىرىسكەن. بيىل بۇل اۋداندا 492,5 مىڭ گەكتار القاپقا ءداندى داقىلدار ەگىلمەك. ونىڭ ىشىندە بيداي-ارپامەن بىرگە, مايلى داقىلدار دا بار. اۋدان ديقاندارى ءداندى داقىلدارمەن بىرگە مال ازىعىن مولىنان قامتۋعا مەيلىنشە ءمان بەرىپ وتىر.

اقمولا وبلىسى