احمەت مامەتوۆ 1938 جىلى 31 قاڭتاردا الماتى قالاسىنداعى تەرى-ۆەنەرولوگيالىق ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىندە جۇرگەندە تۇتقىنعا الىنىپتى. سول جىلى 11 قاراشا كۇنى «حالىق جاۋى» اتانىپ, اتۋ جازاسىنا كەسىلگەن. ارينە, حح عاسىردىڭ باسىندا ماعجان جۇماباەۆپەن بىرگە عاليا مەدرەسەسىندە وقىعان, ۇلتىنىڭ ازاتتىعى, ۇرپاق تاربيەسى جولىندا بىرنەشە كىتاپ شىعارىپ, ءباسپاسوز سالاسىندا بەلسەندى قىزمەت ەتكەن, الاش قوزعالىسى قاتارىندا ءجۇرىپ, 1918 جىلى ويىل ءۋالاياتى ۇكىمەتىنىڭ «ەركىن قازاق» گازەتىن شىعارعان احمەت مامىت ۇلىنىڭ كەڭەستىك رەپرەسسيا تىرناعىنان امان قالۋى مۇمكىن ەمەس ەدى. 20-جىلداردىڭ ورتاسىنان-اق قۋدالانا باستاعان احمەت ورال گۋبەرنالىق «قىزىل تۋ» گازەتىندەگى جاۋاپتى حاتشى قىزمەتىن تاستاپ, مۇلدەم جاڭا سالاعا كەتەدى. ساراتوۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەديتسينا فاكۋلتەتىنە ءتۇسىپ, دارىگەر ماماندىعىن الىپ شىعادى. ءسويتىپ, وسى قىزمەتىندە دە ۇلتى ءۇشىن قىرۋار جۇمىس اتقارادى. قازاقستاندا تەرى-ۆەنەرولوگيالىق اۋرۋلارمەن كۇرەس جۇيەسىن قالىپتاستىرادى.
كوپشىلىك جۇرتقا احمەت مامەتوۆ كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, قازاقتىڭ قاھارمان قىزى مانشۇك مامەتوۆانىڭ اكەسى رەتىندە دە تانىمال. قارشاداي مانشۇك اكەسىنىڭ جازىقسىز قۋدالانعانىنا قاتتى قاپالانىپ, «مايدانعا ءوز ەركىممەن سۇرانىپ بارسام, ەرلىك كورسەتىپ, اكەمدى اقتاسام, ونىڭ جازىقسىز ەكەنىن دالەلدەپ, قۇتقارسام» دەگەن ويدا بولعانىن كەيىنگى زەرتتەۋشىلەر جازىپ ءجۇر. بۇل شىندىققا سايادى. ويتكەنى رەپرەسسياعا ۇشىراعان ارىستاردىڭ تۋىستارى ولاردىڭ اتۋ جازاسىنا كەسىلگەنىن بىلگەن جوق, ول اقپارات قۇپيا بولاتىن. 50-جىلداردىڭ ورتاسىنا دەيىن نكۆد, گپۋ ورگاندارى رەپرەسسياعا ۇشىراعاندار تۋرالى جالعان انىقتاما بەرىپ كەلگەن. اياۋلى جاندارىنىڭ ءولى-ءتىرىسىن بىلمەۋ, ەڭ بولماسا ولاردىڭ قاي جەردە كومىلگەنىنەن حابارسىز بولۋ تۋعان-تۋىستارى ءۇشىن ۇلكەن قاسىرەت بولاتىن.
قازىرگى قاراعاندى وبلىسىنىڭ اقتوعاي اۋدانى اۋماعىندا ءاليحان بوكەيحاننىڭ اتا-اناسى مەن ەت جاقىن تۋىستارى جەرلەنگەن تالدىبەيىت زيراتى بار. ءاليحاننىڭ ءىنىسى سماحان تورە اعاسىن جوقتاپ, وسى قورىمعا ءاليحاننىڭ باس كيىمىن كومىپ, قۇلپىتاس ورناتقان ەكەن. ءدال وسىنداي جان تەبىرەنتەرلىك وقيعا باتىس قازاقستان وبلىسىندا دا بولعان. الاشتىڭ تاعى ءبىر ايبوز ارىسى جاھانشا دوسمۇحامەد ۇلىنىڭ نەمەرە ءىنىسى قۇدەس قۋانىشاليەۆ 70-جىلدارى اۋلەتتىڭ اتاقونىسى قاراقۇدىق جايلاۋىندا جاھانشاعا بەلگى ورناتىپ, «وسى جەرگە كەلگەن جان مارقۇمنىڭ ارۋاعىنا دۇعا ەتسە, ساۋاپ بولار» دەپ جازعان ەدى.
ءتۇرلى سەبەپپەن دەنەسى جەرلەنبەگەن نەمەسە قابىرى بەلگىسىز جانعا ارناپ سيمۆوليكالىق ماندە بەلگى ورناتۋ – دۇنيەجۇزى حالىقتارىنىڭ كوپشىلىگىندە بار عۇرىپ. ول كەنوتاف دەپ اتالادى. باقيلىق بولعان جاننىڭ جەر بەتىندە قالعان ء«ۇيى», كەيىنگى ۇرپاقتارى ىزدەپ بارىپ زيارات ەتەتىن كيەلى ورىن قازاق ءۇشىن دە ەرەكشە قاستەرلى عوي.
بەلگىلى دەموگراف عالىم ماقاش ءتاتىموۆتىڭ دەرەگىنشە, 1937-1938 جىلدارى الماتى قالاسىندا جانە الماتى ماڭىنداعى اباقتىلاردا ولتىرىلگەن ەكى مىڭداي ادامنىڭ ءمايىتى قازىرگى الماتى وبلىسىنىڭ تالعار اۋدانىنا قاراستى جاڭالىق اۋىلىنىڭ ىرگەسىنە ۇيىندە رەتىندە كومىلگەن. ءدال وسى جەردە 1997 جىلى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنا ارنالعان ەسكەرتكىش بوي كوتەردى. ال 2018 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىندا قۇرباندارعا ارنالعان مۋزەي ءوز جۇمىسىن باستادى. وسى مۋزەيدە الماتى وبلىسىندا كەڭەستىك ساياسي جۇيەنىڭ قۇربانى بولعان 4125 ادامنىڭ اتى-ءجونى, ءومىر سۇرگەن جىلدارى جازىلعان. سول تىزىمدەگى تۇلعانىڭ ءبىرى جوعارىدا ايتىلعان احمەت مامەتوۆ بولاتىن.
جاقىندا وسى مۋزەي كەشەنىنىڭ اۋماعىندا احمەت مامەتوۆكە ەسكەرتكىش بەلگى قويىلدى. وعان مۇرىندىق بولعان – احاڭنىڭ تۋعان ءىنىسى قاناتتىڭ قىزى شولپان اپاي مەن جۇبايى, اسكەري مەديتسينا قىزمەتىنىڭ قۇرمەتتى ارداگەرى, پولكوۆنيك كەڭەس يسانوۆ. وسى ءىس-شاراعا قاتىسىپ, بىزگە اقپارات بەرگەن الاشتانۋشى عالىم, ەسسەيست جازۋشى ماقسات ءتاج-مۇراتتىڭ ايتۋىنشا, جاڭالىق مۋزەي-كەشەنىندە وسىمەن ونىنشى كەنوتاف ورناتىلعان ەكەن.
باتىس قازاقستان وبلىسى
