يساتاي مەن ماحامبەت تۋرالى دا قالام تارتىپ ەدى
ورال شاھارىنىڭ قاق ورتاسىنداعى ءوزىنىڭ اتىنداعى كوشەدە ورنالاسقان گۇلزاردا (بۇل دا ءوزىنىڭ اتىمەن اتالادى) نيكيتا ساۆيچەۆكە ەسكەرتكىش قويىلدى. بۇل ونەر تۋىندىسىنىڭ اۆتورى جەرگىلىكتى ءمۇسىنشى دميتري بايمۇقاشەۆ. وعان ارنالعان كەۋدەمۇسىن حالىقتار دوستىعىنىڭ دانەكەرى, ءداستۇر ساباقتاستىعىنىڭ بەلگىسى رەتىندە اشىلدى دەسەك, ارتىق بولمايدى.
ورالدىقتار توبەسىنە كوتەرىپ, قالانىڭ قاق ورتاسىنا ەسكەرتكىشىن ورناتقان نيكيتا ساۆيچەۆ كىم ەدى؟ ول وسى ورالدا 1820 جىلى كازاك وفيتسەرىنىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلىپتى. 19 جاسىندا ورالدىڭ اسكەري ۋچيليششەسىن ءتامامداپ, سودان 50 جاسقا تولىپ, دوعارىسقا شىققانعا دەيىنگى ءومىرىن اسكەرگە ارناعان ازامات.
نيكيتا فەدوروۆيچ اسكەري قىزمەتتەگى جىلدارىندا تالاي جەردىڭ ءدامىن تاتىپ, سۋىن ىشكەن. ۋكراينا, ماسكەۋ قالالارىنىڭ اسكەري كازارمالارىندا دا تالاي جىلدارى وتسە كەرەك. اسكەردە جۇرسە دە ءسوز سيقىرىنا ەرتە شالدىعىپ, جۋرناليست رەتىندە تالاي جاۋھار تامسىلدەر قالدىرعان. نيكيتا ساۆيچەۆ جۋرناليستىك قابىلەتى ءوز الدىنا, پروزا مەن پوەزيادا دا ورال وڭىرىندە جەكە جورتىپ, 100-دەن استام كوركەم دۇنيە قالدىرعان. قىلقالامنىڭ قۇدىرەتىن دە قوسا ۇعىپ يگەرگەن ول تالاي سۋرەتتەر سالسا, بۇگىندە تۋىندىلارى قۇندى دۇنيەلەر قاتارىندا.
ەكى عاسىرعا جۋىق ۋاقىت بۇرىن ءوزىنىڭ ءتۇپ اتاسى كازاكتار جونىندە جازا بەرمەي, اراسىندا قىردى جايلاعان قازاقتار جايلى دا تالاي جىلى لەبىزدەر, اڭگىمەلەر قالدىرىپتى, قىسقاسى, قازاققا دەگەن ارعى جاعى اق ايدىن ازامات ەكەنى ايقىن اڭعارىلادى. اسىرەسە, نيكيتا فەدوروۆيچتىڭ ءبىر كۇنى قىزمەت بابىندا وسى كۇنگى جاڭاقالانىڭ فوكەيىنە بارا قالعانىن تاريحي وقيعا دەمەسكە امالىڭ جوق. سوندا ونەردە قازاقتىڭ اسىپ تۋعان اسىلى قۇرمانعازىنى كورىپ, تانىسىپ, ديدارلاسىپ, ساعاتتاپ وتىرىپ كۇيىن تىڭدايدى. قۇر تىڭداپ كەتپەيدى: «اتتەڭ, قۇرمانعازىنىڭ ەۋروپالىق ءبىلىمى بولعاندا, وعان مۋزىكا الەمىندە تەڭ كەلەتىن ەشكىم بولماس ەدى-اۋ», دەگەن ءارى تاڭدانىسقا, ءارى وكىنىشكە تولى كەيىن قازاق بالاسى بىتكەن ماقتانىپ, ايتىپ ءجۇرەتىن ەسكىرمەيتىن ەستەلىك جازىپ قالدىرعان دا وسى ساۆيچەۆ. ماحامبەت پەن يساتاي تۋرالى توگىلدىرىپ جازعان زەرتتەۋ وچەركى دە حالقىمىزدىڭ كوڭىل تورىندە ءاماندا قالا بەرەتىن باعا جەتپەس دۇنيە.
ەندەشە, قازاققا ءتۇزۋ كوڭىلمەن قاراپ, ول جايلى تالاي تاريحي دۇنيەلەر جازىپ قالدىرعان نيكيتا ساۆيچەۆتىڭ ەسكەرتكىشىنىڭ قالانىڭ قاق ورتاسىنان ەڭسەلەنىپ تۇرعانى ورىندى بولدى دەپ تارقاستى سالتاناتقا جينالعاندار.
ەسەنجول قىستاۋباەۆ, جۋرناليست.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
ورال.
ورال شاھارىنىڭ قاق ورتاسىنداعى ءوزىنىڭ اتىنداعى كوشەدە ورنالاسقان گۇلزاردا (بۇل دا ءوزىنىڭ اتىمەن اتالادى) نيكيتا ساۆيچەۆكە ەسكەرتكىش قويىلدى. بۇل ونەر تۋىندىسىنىڭ اۆتورى جەرگىلىكتى ءمۇسىنشى دميتري بايمۇقاشەۆ. وعان ارنالعان كەۋدەمۇسىن حالىقتار دوستىعىنىڭ دانەكەرى, ءداستۇر ساباقتاستىعىنىڭ بەلگىسى رەتىندە اشىلدى دەسەك, ارتىق بولمايدى.
ورالدىقتار توبەسىنە كوتەرىپ, قالانىڭ قاق ورتاسىنا ەسكەرتكىشىن ورناتقان نيكيتا ساۆيچەۆ كىم ەدى؟ ول وسى ورالدا 1820 جىلى كازاك وفيتسەرىنىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلىپتى. 19 جاسىندا ورالدىڭ اسكەري ۋچيليششەسىن ءتامامداپ, سودان 50 جاسقا تولىپ, دوعارىسقا شىققانعا دەيىنگى ءومىرىن اسكەرگە ارناعان ازامات.
نيكيتا فەدوروۆيچ اسكەري قىزمەتتەگى جىلدارىندا تالاي جەردىڭ ءدامىن تاتىپ, سۋىن ىشكەن. ۋكراينا, ماسكەۋ قالالارىنىڭ اسكەري كازارمالارىندا دا تالاي جىلدارى وتسە كەرەك. اسكەردە جۇرسە دە ءسوز سيقىرىنا ەرتە شالدىعىپ, جۋرناليست رەتىندە تالاي جاۋھار تامسىلدەر قالدىرعان. نيكيتا ساۆيچەۆ جۋرناليستىك قابىلەتى ءوز الدىنا, پروزا مەن پوەزيادا دا ورال وڭىرىندە جەكە جورتىپ, 100-دەن استام كوركەم دۇنيە قالدىرعان. قىلقالامنىڭ قۇدىرەتىن دە قوسا ۇعىپ يگەرگەن ول تالاي سۋرەتتەر سالسا, بۇگىندە تۋىندىلارى قۇندى دۇنيەلەر قاتارىندا.
ەكى عاسىرعا جۋىق ۋاقىت بۇرىن ءوزىنىڭ ءتۇپ اتاسى كازاكتار جونىندە جازا بەرمەي, اراسىندا قىردى جايلاعان قازاقتار جايلى دا تالاي جىلى لەبىزدەر, اڭگىمەلەر قالدىرىپتى, قىسقاسى, قازاققا دەگەن ارعى جاعى اق ايدىن ازامات ەكەنى ايقىن اڭعارىلادى. اسىرەسە, نيكيتا فەدوروۆيچتىڭ ءبىر كۇنى قىزمەت بابىندا وسى كۇنگى جاڭاقالانىڭ فوكەيىنە بارا قالعانىن تاريحي وقيعا دەمەسكە امالىڭ جوق. سوندا ونەردە قازاقتىڭ اسىپ تۋعان اسىلى قۇرمانعازىنى كورىپ, تانىسىپ, ديدارلاسىپ, ساعاتتاپ وتىرىپ كۇيىن تىڭدايدى. قۇر تىڭداپ كەتپەيدى: «اتتەڭ, قۇرمانعازىنىڭ ەۋروپالىق ءبىلىمى بولعاندا, وعان مۋزىكا الەمىندە تەڭ كەلەتىن ەشكىم بولماس ەدى-اۋ», دەگەن ءارى تاڭدانىسقا, ءارى وكىنىشكە تولى كەيىن قازاق بالاسى بىتكەن ماقتانىپ, ايتىپ ءجۇرەتىن ەسكىرمەيتىن ەستەلىك جازىپ قالدىرعان دا وسى ساۆيچەۆ. ماحامبەت پەن يساتاي تۋرالى توگىلدىرىپ جازعان زەرتتەۋ وچەركى دە حالقىمىزدىڭ كوڭىل تورىندە ءاماندا قالا بەرەتىن باعا جەتپەس دۇنيە.
ەندەشە, قازاققا ءتۇزۋ كوڭىلمەن قاراپ, ول جايلى تالاي تاريحي دۇنيەلەر جازىپ قالدىرعان نيكيتا ساۆيچەۆتىڭ ەسكەرتكىشىنىڭ قالانىڭ قاق ورتاسىنان ەڭسەلەنىپ تۇرعانى ورىندى بولدى دەپ تارقاستى سالتاناتقا جينالعاندار.
ەسەنجول قىستاۋباەۆ, جۋرناليست.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
ورال.
