سونىمەن قاتار باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ 22,6%-ى عانا ىستىق تاماقپەن قامتىلعان. ال الەۋمەتتىك وسال وتباسىلاردان شىققان مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردەگى بالالار اتا-انالارىنىڭ ەسەبىنەن تاماقتانادى. سونداي-اق 328 مەكتەپتە تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەردىڭ بولماۋىنان ينتەرنەت جىلدامدىعى تومەن, 16 مەكتەپتە دارەتحانا تەك سىرتتا ورنالاسقان. كوللەدجدەردىڭ زەرتحانالارى مەن شەبەرحانالارىنىڭ 40%-ىن جاڭارتۋ قاجەت.
الەۋمەتتىك جاعدايى ارقىلى قاي ءوڭىردىڭ بولسىن بەت-بەينەسىن كورۋگە بولادى. اتالعان ماسەلەلەردى وبلىس اكىمدىگى بىلەدى, ۇكىمەت حاباردار. پارلامەنتتىڭ تومەنگى پالاتاسىندا دا دەپۋتاتتار ءوڭىردىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەگە قاتىستى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى التاي كولگىنوۆكە ساۋال جولدادى.
دەپۋتاتتىق ساۋالدا اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەردىڭ سانىن ازايتۋ ءۇشىن 50 جىل, 40 جىل جانە 30 جىل بۇرىن پايدالانۋعا بەرىلىپ, كۇردەلى جوندەۋ كورمەگەن ورتا ءبىلىم بەرۋ ورىندارىنىڭ ماتەريالدى-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ وزەكتى ەكەنى ايتىلدى. «ەلىمىزدە تۇركىستان وبلىسى – دەموگرافيالىق ءوسىمى جوعارى ءوڭىر. 2023 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا وبلىس حالقىنىڭ سانى 2 ملن 119 مىڭنان استى, ونىڭ ىشىندە قالادا – 519 مىڭ, اۋىلدىق جەرلەردە 1 ملن 599 مىڭنان اسا ادام تۇرادى. وتكەن جىلعى 1 قاڭتارمەن سالىستىرعاندا حالىق سانى بيىل 30 مىڭ ادامعا نەمەسە 1,5%-عا وسكەن. 2022 جىلعى قاڭتار-جەلتوقساندا وبلىس بويىنشا 58 117 نارەستە دۇنيەگە كەلگەن. بۇگىندە تۇركىستان وبلىسىندا 515 مىڭ 079 وقۋشى ءبىلىم الىپ جاتىر. 2022-2023 جىلعى وقۋ جىلىندا 50 مىڭ بالا مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعان. وبلىستاعى 998 مەكتەپتىڭ 907-ءى – مەملەكەتتىك, ولاردىڭ 121-ءى كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. ونىڭ ىشىندە 51 مەكتەپتىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى دايىن, 70 مەكتەپكە جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتار دايىنداۋ قاجەت. وبلىستىق ءبىلىم بەرۋ باسقارماسى مەن وبلىس اكىمدىگى كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەتىن 121 مەكتەپكە وبلىستىق بيۋدجەتتەن قارجى بولۋگە مۇمكىندىگى جوق ەكەنىن ايتۋدا», دەلىنگەن دەپۋتاتتاردىڭ ساۋالىندا. بۇل ورايدا «Amanat» پارتياسى فراكتسياسى تۇركىستان وبلىسىنداعى جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى دايىن 51 مەكتەپتى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋگە جانە 70 مەكتەپتى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجى قاراستىرۋدى ۇسىنىپ وتىر. ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا ۇكىمەتتىڭ قانداي شەشىم قابىلدايتىنى ازىرگە بەلگىسىز.
جالپى, وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك احۋالىن جاقسارتا ءتۇسۋ باعىتىندا وبلىستا تاعى قانداي جۇمىستار اتقارىلماق؟ وڭىردە «اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن جاڭعىرتۋ» جوباسى بويىنشا الداعى ءۇش جىلدا 49 مەديتسينالىق نىسان قۇرىلىسى, سونداي-اق 4 اۋدانارالىق, 2 كوپ سالالى اۋرۋحانانى جوندەۋ جانە زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىقتاۋ جوسپارلانعان. وقۋشى سانى كوپ جانە اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەر ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن الداعى ءۇش جىل ىشىندە 96 ءبىلىم نىسانىن سالۋ جوسپارلانعان. «جايلى مەكتەپ» باعدارلاماسى اياسىندا 63 مەكتەپ, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 33 مەكتەپ سالىنادى. سونىمەن قاتار ءبىلىم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىن قولداۋ قورى ەسەبىنەن رەسپۋبليكا بويىنشا 72 مەكتەپ قۇرىلىسى جوسپارلانسا, ونىڭ 11-ءى تۇركىستان وبلىسىندا بوي كوتەرەدى. جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, بيىل 33 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسىنا 22,6 ملرد تەڭگە قارالعان. جىل سوڭىنا دەيىن 20 مەكتەپتى پايدالانۋعا بەرۋ كوزدەلىپ وتىر. ال قالعان 13 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى 2024 جىلعا جوسپارلانعان. ەكى اپاتتى, سونداي-اق 5 ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتىڭ ماسەلەسىن شەشۋ ماقساتىنداعى قۇرىلىس مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2023-2025 جىل ارالىعىندا 1000 مەكتەپ سالۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جۇرگىزىلىپ جاتىر. قۇرىلىس جۇمىستارىن جىل سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانعان. ال قالعان 7 ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەرگە قاتىستى قۇرىلىس جۇمىستارى «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە 2023-2025 جىلدار ارالىعىندا شەشىمىن تاپسا, 3 ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپ ماسەلەسىن جەكەمەنشىك مەكتەپ سالۋ ارقىلى شەشۋ كوزدەلىپ وتىر.
اۋداندارداعى بىرقاتار مەكتەپ كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. مىسالى, سارىاعاش اۋدانىنداعى پايدالانۋعا 1984 جىلى بەرىلگەن م.لومونوسوۆ اتىنداعى №3 ورتا مەكتەبىندە ەكى اۋىسىمدا 2 076 وقۋشى ءبىلىم الىپ جاتىر. وقۋ عيماراتىندا ەلەكتر جۇيەسىنىڭ توزىعى جەتكەن, عيماراتتىڭ ىشكى قابىرعالارى, ەدەندەرى كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. وسىعان بايلانىستى جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتى ازىرلەنگەنىمەن قۇرىلىسقا قارجى بولىنبەگەن. ال اۋداننىڭ ادامي الەۋەتتى دامىتۋ ءبولىمىنىڭ عيماراتى 1958 جىلى مەكتەپ-ينتەرنات رەتىندە پايدالانۋعا بەرىلگەن ەكەن. جيىرما جىل بۇرىن بولىمگە تاپسىرىلعان. اتالعان عيماراتتىڭ توزىعى جەتىپ, اپاتتى دەپ تانىلعان. بولىمدە 80-گە جۋىق ادام جۇمىس ىستەيدى. سوندىقتان بىلىمگە جاۋاپتى بولىمگە تالاپقا ساي عيمارات قاجەت. اۋداندا «جايلى مەكتەپ» جوباسى اياسىندا 10 مەكتەپ سالىنباق. ال كەلەس اۋدانىندا اتالعان جوبا اياسىندا 5 مەكتەپ سالىنادى. بيىل 600 ورىندىق مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى باستالىپ, جالپى 3 مەكتەپتىڭ ىرگەتاسى قالانباق. قالعان 2 ءبىلىم عيماراتىنىڭ قۇرىلىسى 2024 جىلى جۇرگىزىلەدى. جالپى, وبلىستاعى دەموگرافيالىق وسىمگە ساي سۇرانىستى قامتاماسىز ەتۋ جانە ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىنداعى مەكتەپ سالۋ ماسەلەسىندە «جايلى مەكتەپ» جوباسىنا ۇلكەن ءۇمىت ارتىلىپ وتىر.
«بۇل – ەرەكشە جوبا. باعىت – ايقىن. زاماناۋي مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسىن بارىنشا تەزدەتۋ ءۇشىن جىل سوڭىنا دەيىن جەر, ينفراقۇرىلىم ماسەلەسى تولىق شەشىلۋگە ءتيىس. بۇل جوبا ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا مول مۇمكىندىك بەرەدى. جايلى مەكتەپتەردە بالالارعا بارىنشا قولايلى جاعداي جاسالادى. وڭىردە دەموگرافيالىق ءوسىم جوعارى. سوندىقتان ساپالى ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارىنىڭ سانىن ارتتىرۋ اسا ماڭىزدى», دەدى وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدى.
وڭىردە بۇل جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 2023-2025 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 400 ملرد تەڭگەدەن اسا قاراجات بولىنبەك. جالپى, وڭىردە 10 جىل ىشىندە سالىنعان 292 مەكتەپتىڭ 134-ءى تۇركىستان وبلىسى قۇرىلعالى بوي كوتەرگەن. جاڭا مودەل ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى ءبىلىم بەرۋ سالاسىن باسقارۋ, بيۋدجەتتى ءبولۋ فۋنكتسيالارى اۋداندىق دەڭگەيدەن وبلىستىق دەڭگەيگە بەرىلگەن ەدى. وسىعان بايلانىستى 2021 جىلدان باستاپ مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسىنا وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسى تاپسىرىس بەرۋشى بولىپ بەكىتىلدى. وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, وتپەلى كەزەڭدە سالىنىپ جاتقان مەكتەپتەردى اۋدان جانە قالا اكىمدىكتەرىنەن قابىلداۋ بارىسىنىڭ بىرقاتار سەبەپپەن سوزىلۋى قۇرىلىستى ۋاقتىلى قارجىلاندىرۋعا كەدەرگىسىن تيگىزگەن. بۇعان قوسا پاندەميا سالدارىنان جانە قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ باعاسى وسۋىنە بايلانىستى قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماعا قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس قايتا تۇزەتۋدەن وتكىزۋ تۋرالى وتىنىشتەر ءتۇسىپ, قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ باسەڭدەۋىنە اكەلىپ سوقتى. دەگەنمەن قيىندىقتارعا قاراماستان, قۇرىلىس جۇمىستارىن توقتاتپاۋ ارقىلى بەكىتىلگەن مەجە 2021-2022 جىلدارى ورىندالعان.
بۇگىندە وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدىنىڭ تاپسىرماسىمەن قۇرىلىسى توقتاپ تۇرعان ءبىلىم ۇيالارىنىڭ ماسەلەلەرى قاتاڭ باقىلاۋعا الىنعان. جوسىقسىز مەردىگەرلەر ءتىزىمى جاساقتالدى. بيىلعا وتپەلى 33 مەكتەپتىڭ 17-ءسى بويىنشا مەردىگەر كومپانيالار تاراپىنان 2017, 2018, 2019 جىلى ازىرلەنگەن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماعا قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس قايتا تۇزەتۋدەن وتكىزۋ تۋرالى وتىنىشتەرى كەلىپ تۇسكەن. جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامالارداعى باعانى 2023 جىلعى باعامەن سالىستىرعاندا 2017 جىلعى جوبالار 130 پايىزعا, 2018 جىلعى جوبالار – 80 پايىزعا, 2019 جىلعى جوبالار 50 پايىزعا وسكەنى انىقتالىپ وتىر. بۇگىندە پروبلەمالىق 17 مەكتەپتىڭ ۇشەۋى, بۇعان قوسا ورداباسى اۋدانىنداعى 600 ورىندىق جانە 300 ورىندىق, ماقتاارال اۋدانىنداعى 200 ورىندىق 2 مەكتەپ بويىنشا كەلىسىمشارت تالاپتارى ساقتالماۋىنا بايلانىستى مەردىگەر مەكەمەلەرىمەن كەلىسىمشارت بۇزىلىپ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا جوسىقسىز قاتىسۋشى دەپ تانۋ تۋرالى سوتقا بەرىلگەن. قالعان 10 مەكتەپ بويىنشا قۇرىلىس جۇمىستارى باسەڭدەگەن نەمەسە كەلىسىمشارت تالاپتارى ساقتالماعان جاعدايدا زاڭ اياسىندا ءتيىستى ءىس-شارا قولدانىلادى.
تۇركىستان وبلىسى
