ۇشقالاق

«شايتان, ءسوز جوق, ادامدى ازعىرۋشى». (قۇران كارىم. فۋرحان سۇرەسى, 29-ايات) اۋىلدى جەردە جاڭالىق جاتا ما؟! مۇڭلىقتىڭ الماتىدان كەلىنشەك اكەلگەنى ىنتا اۋىلىنا تەگىس تارادى. – وقۋىن تاستاپ بۇزىق توپقا قوسىلدى دەپ ەدى-ءى؟! ە-ە, ءجون بولدى مۇنىسى. – سونىڭ وقۋ وقىعانى وتىرىك پە دەيمىن. باراحولكاداعى بازاردىڭ رەكەتى ەكەن! جۇرتتى قان قاقساتىپ, وزدەرى بەلگىلەگەن «ستاپكىلارىن» كۇندە كەشكە سىپىرىپ-سيىرىپ جينايدى دەيدى. – وسىنداي وسەك-اياڭدى قايدان ەستيسىڭدەر؟! كوزبەن كورىپ, قولمەن ۇستاماعان سوڭ كۇناعا جاتادى بىلە بىلسەڭدەر! – قالاي دەگەنمەن اياعى تۇسالىپ, شاڭىراق كوتەرگەنى ءجون بولدى! جاسى كەلدى ەمەس پە؟ – ءبىزدىڭ قابىلانمەن تۇيدەي قۇرداس, وتىزدان استى جاڭىلماسام. – سەنىڭ قابىلانىڭ ءتورت بالانىڭ اكەسى. – ەشتەن كەش جاقسى! وتىز جاس وردا بۇزار شاق ەمەس پە؟! ازىق-ت ۇلىك دۇكەنىنىڭ الدىندا وسەك ساپىرىپ تۇرعان ءۇش-ءتورت ايەل, انانداي جەردە كەلە جاتقان ىقىلاس كاريانى كورە قالىپ, اڭگىمە اۋانىن وزگە ارناعا بۇرىپ جىبەردى. بيىل بۇل اۋىلدا بيداي بىتىك شىعىپ, ءۇش ۇلكەن شارۋا قوجالىعىن بىرىكتىرگەن ىنتالىلىقتار اۋدان ورتالىعىنان كەلگەن ساتىپ الۋشىلارعا استىقتارىن ارتىقتاۋ باعاعا وتكىزىپ, ەر-ازا­ماتتاردى بىلاي قويعاندا, زەينەتكەرلىك جاسىن­داعى شال-شاۋقاندار مەن مەكتەپ وقۋشىلارىنا دەيىن قىرمانداعى جۇمىسقا جابىلىپ, ءبىر اپتا بۇرىن جۇمىستارىن اياقتاپ ەدى. اۋىل ادامدارىنىڭ ەندى جازعا دەيىن قولدارى بوس. * * * ىقىلاس وتاعاسىنىڭ ۇيىنە تاڭەرتەڭگى ءشايدان سوڭ بەس-التى كورشى كەمپىر قۇتتى بولسىن ايتا كەلدى. تۇندە جايىلعان داستارقاندارى ءالى جينالماپتى. بالعانىم شەشەي قوناقتارىنا ءوزى ءشاي قۇيىپ, ارا-اراسىندا ءۇيدىڭ ۇساق-تۇيەك شارۋالارىن تىندىرىپ, قولى تيەر ەمەس. اندا-ساندا تورگى بولمە جاققا جالتاقتاي قاراپ قويادى. تىم-تىرىس. ەش بەلگى جوق. «اپىرىم-اي, ابدەن جولسوقتى بولعان عوي! ءجا, جاتا تۇرسىن, تىنىقسىن!..». تۇسكە تاقاعاندا تورگى بولمەدەن ەسىنەپ-قۇسىناپ مۇڭلىق شىقتى. ۇستىندە قىسقا جەڭ قىزىل فۋتبولكا, بۇتىندا تار شيبارقىت شالبار. – بالام-اۋ, ۇيقىڭ قاندى ما؟ – دەدى ىدىس-اياق جۋىپ جاتقان اناسى قولىن الجاپقىشىنىڭ ەتەگىنە ءسۇرتىپ. – قاتىپ قالىپپىن! – ادەمىشە قىر مۇرىندى جىگىت ەسىك الدىنا شىعىپ, دەنە شىنىقتىرۋ قيمىلدارىن جاساي باستادى. سودان سوڭ بىلتىرعى جازعى دەمالىسىندا ءوزى ورناتقان بەلتەمىرگە تارتىلدى. اناسى اڭ-تاڭ. «ۇيلەنەتىن ۇلدىڭ ءتۇرىن قارا! توركىندەپ كەلگەندەي, كەلىننىڭ جاتىسى اناۋ؟!. قاي بەتىمدى ايتايىن؟!.». قاپەلىمدە كەمپىردىڭ ەسىنە شالىنىڭ تاپسىرماسى تۇسە كەتتى دە: – ءشايىڭدى ءىش! كەلىن وياندى ما؟ – دەدى. – مارجان جاتا تۇرسىن. – بالاسى بۇرىلدى. – مەن شايعا قازىر بارامىن. «جاتا تۇرسىنى قالاي؟!. وسى كۇنگى جاستار دا قىزىق! سابىر ساقتايىن! ويانار! تۇرار!..». بالعانىم شەشەي شاۋگىمگە ەسەلەي سۋ قۇيىپ, گاز پليتاعا اپارىپ قويدى. مۇڭلىقتىڭ قارنى اشقان ەكەن. – ءۇيدىڭ تاماعىن ساعىنىپپىن, – دەدى تاباق­تاعى ەتتى قالايى قاسىقپەن قاربىتا اساپ جاتىپ. اق شۇبەرەكتەي ءوڭى وڭعان ۇلدىڭ بەتىنە قان جۇگىرگەنىن اڭداعان انا بايعۇس شىر-پىر: – ال, الا عوي, – دەيدى بايەك بولا. – تاعى دا ىسىتايىن با قۋىرداقتى؟ – تويدىم اپا, راحمەت! – دەدى بالاسى تەرشى­گەن ماڭدايىن ءسۇرتىپ. – اكەم قايدا؟ ءبىر جاققا كەتكەن بە؟ – قازىر كەلەدى. ورنىنان تۇرا بەرگەن بالاسىن بالعانىم شەشەي: – ءسال ايالداشى, – دەدى. – ال, وتىردىم, – دەدى بالاسى قايىرا قۇيرىق باسىپ. – بالام-اۋ, حابار-وشارسىز كەلۋىڭە جول بولسىن! وتكەندە ۇيلەنەم دەپ ايتپاپ ەدىڭ. قالاي بۇل؟ – سولاي بولدى, اپا, – دەدى مۇڭلىق. – وتپۋسكى الدىڭ با؟ – ەلدە قالۋدى ۇيعاردىق. اسحاتتىڭ ءۇش بالاسىن قوسقاندا جەتى جان ەكەنسىزدەر. ءۇيدىڭ كەنجەسى بولعان سوڭ ولاردىڭ قاراشاڭىراقتا تۇرعانى ءجون. اۋىلدا بوس ءۇي بولسا, ساتىپ الارمىز. – اۋدان ورتالىعىنا كوشەتىن ەكى-ءۇش وتباسى بار. اقشا بولسا ءۇي تابىلار. – قاراجاتتان قىسىلمايمىز. – ەكى كەلىنىمدى جۇمساپ, نەمەرەلەرىمدى اينا­لىپ-تولعانىپ وتىرۋعا مەن دە قارسى ەمەسپىن. – اپا-اۋ, ءسىزدىڭ كوڭىلىڭىزدى بىلەمىن عوي! اعايىن تاتۋ بولعانمەن, ابىسىنداردىڭ الىستان سىيلاسقانى ءجون. ەلدى قاتتى ساعىندىم! ءبىر-ەكى جىل تۇرساق, ار جاعىن ۋاقىت كورسەتەر. – بۇل شەشىمىڭ ماعان ۇناپ وتىر. تويدى قاشان جاسايمىز؟ كەلىننىڭ اكە-شەشەسىنىڭ الدىنان وتپەيمىز بە؟ – تويعا اسىقپاڭىزدار. قۇدالاردىڭ الدىنان ءوتۋ ماسەلەسىن كەيىن شەشەرمىز. – بۇلارىڭ قىزىق ەكەن! ەل-جۇرتقا نە ايتامىز؟ ويلادىڭ با؟! – جۇرتتىڭ نە شارۋاسى بار؟ «ەل نە دەمەيدى, ەسەك نە جەمەيدى» دەيتىن بە ەدى؟! – قوي بالام, ويلان! – ويلاناتىن تۇگى جوق, اپا! توي قايدا قاشار دەيسىز! * * * مۇڭلىقتىڭ اياق استىنان ۇيلەنۋىنە نە سەبەپ بولدى؟ مارجان قانداي قىز؟ سول وقيعانى باياندايىق. ءتورت ۇلدىڭ ورتاسىنداعى جالعىز قىز بۇلا بولىپ بويجەتتى. وتباسىنداعى ەركە-توتايلىق, مەكتەپ قابىرعاسىنداعى اسىرا ماقتاۋلار جاس قىزعا باق ەمەس, سور بولارىن قايدان ءبىلسىن بايعۇس اتا-انا. الماتىعا وقۋعا تۇسۋگە كەلگەن جىلى ويناقتاپ ءجۇرىپ وت باستى. كورسەقىزارلىعى مەن جەڭىلتەكتىگىنىڭ كەسىرىنەن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءۇشىنشى كۋرسىنان شىعىپ قالدى. قىز وعان اسا ۋايىمداعان جوق. پىسىقتىعىنىڭ, ادەمى اجارىنىڭ ارقاسىندا ۇلكەن مەگاپوليستەگى ايتۋلى مەيرامحاناعا داياشى بولىپ جۇمىسقا تۇردى. سۇلۋعا كىمنىڭ سۇعى قادالماس. بىردەن مەيرامحانا قوجايىنىنىڭ كوزىنە ءتۇسىپ اشىناسىنا اينالدى. وزىنەن ون بەس جاس ۇلكەن ماكەڭ جاس قىزعا اسەم شاھاردان ەكى بولمەلى پاتەر الىپ بەردى. جوعارى وقۋ ورنىنا قايىرا قابىلدانىپ, ءبىر جىلدان سوڭ ديپلومىن الدى. ماكەڭمەن تانىسقانىنا ءتورتىنشى جىلعا اياق باسقاندا ەسىن جيعانداي بولدى. اۋەلگى جىلدارى اسەم شاھاردىڭ ورتاسىنداعى پاتەرىنە, ايەلىمدى تاستاپ ساعان ۇيلەنەم دەگەن ماكەڭنىڭ ۋادەسىنە سەنىپ, ۋاقىت وتكىزىپ العانىن ءبىلدى. ءبىر جاققا شىعۋى كەرەك! بەتتىڭ قىزىلى وڭار, جاس ءتاننىڭ قىزۋى دا قايتار! سول ما جەتكەن ۇشپاعى! بولماس بۇلاي جۇرگەنى! نە نارسەنىڭ شەگى بار! – ماكە, – دەدى قىز ءبىر كۇنى. – وتباسىڭمەن اجىراس دەپ ايتپايمىن. ەكى بالاڭنىڭ كوز جاسىنا قالمايىن. – نەگە ولاي دەيسىڭ, مارا؟! – مەن ساعان بالا تاۋىپ بەرە المايمىن! – الگىندە عانا كوڭىلدى وتىرعان مارجاننىڭ كەمسەڭدەپ جىلاعانىن كورگەن ماكەڭ قىزدى ايادى. قۇشاقتاپ باۋىرىنا تارتتى. – اياعىڭ اۋىر ەدى عوي؟! – تالاي ابورت جاساتتىم! سونىڭ ناتيجەسى... قۇرساق كوتەرمەيمىن! – مۇمكىن ەمەس, ما-را-ا! مەديتسينا دامىعان مىناداي زاماندا, مۇمكىن ەمەس! – ءبارى مۇمكىن! بەس شارانانى جاتىردا ءولتىردىم! ەشكىمگە كىنا ارتپايمىن! ساعان سەنگەننەن, ءارى ءوزىمنىڭ اقىماقتىعىمنان ايىقپاس دەرتكە شالدىقتىم! – تاۋسىلما ولاي. – كەشە وقىدىم, ادام بالاسى جاقسىلىقتى دا, جامانشىلىقتى دا اللادان ءوزى تىلەپ الادى ەكەن! – ابسۋرد! ادامنىڭ قولىنان كەلمەيتىنى جوق! ءبىزدىڭ مەديكتەر قاۋقارسىز بولسا, بار عوي انا شەتەل – يزرايل, گەرمانيا تاعى باسقالارى. – سەن ايتقان شەتەلگە دە بارارمىن, قارا­لارمىن, كوتەرەرمىن ءبىر شيكى وكپەنى. – وسىلاي جونىڭە كەل! زارەمدى ۇشىردىڭ عوي, جانىم! – جارايدى, ماكە! تاقىرىپتى اۋىستىرايىق. ۋاقىت ءوتىپ بارادى. داياشى بولىپ جۇرە بەرەمىن بە؟! جالىقتىم. اقشاسى كوپ, جۇمىسى از قىزمەت ىستەگىم كەلەدى. – جۇمىس دەيسىڭ بە؟! كوپتەن ويىمدا ءجۇر ەدى. ايتۋعا ىڭعايسىزدانىپ ەدىم. بىلاي نەلەۋ... لاس دەيمىز بە, حارام دەيمىز بە؟! – اقشا جۇرگەن جەردە ادالدىق بولۋشى ما ەدى؟! اۋەلى ايتساڭشى؟!. – جەزوكشەلەر ءۇيىن اشىپ بەرەيىن. كرىشاڭ – قىزىل جاعالىلار! سەنىڭ ميسسياڭ – جەڭگەتايلىق! * * * بىرەر جىلدىڭ ىشىندە ماكەڭ اشقان جەزوكشەلەر ءۇيى قىلمىس الەمىنە كەڭىنەن تانىلا باستادى. اۋەلدە ءتورت بولمەلى پاتەر جالداسا, كەيىنىرەك الاتاۋ باۋرايىنان ءۇش قاباتتى كوتتەدج ساتىپ الدى. جەڭگەتاي مارجان الداپ-ارباۋدىڭ سان ءتۇرىن مەڭگەردى. اۋەلدە قىزدار ساۋداسىمەن ءوزى اينالىستى. ەكى جىل بۇرىن ديسپەتچەرلىك ۆاكانسيا اشىپ, وعان ءوزىنىڭ قۇربىسىن وتىرعىزدى. بۇرىن جولاۋشىلار پويىزىندا جولسەرىك بولىپ ىستەگەن پىسىق قىز بارلىق شارۋانى تاس-ءتۇيىن قىلادى. مارجاننىڭ مىندەتى – كۇندە تاڭەرتەڭ اقشا جيناۋ. باسقا ۋاقىتتا قولى بوس. ءوزى بي, ءوزى قوجا. ۇلكەن باستىعىمەن ءۇش رەت قانا جولىقتى. وندا دا مەيرامحانانىڭ الاكولەڭكە, وڭاشا بولمەسىندە. قاسقا باس, ءتۇسى سۋىق جىگىت اعاسىن كورگەندە ءىش جيىپ قالدى. ارتىق اۋىز سوزگە جوق شەفىنىڭ ىسكەر ادام ەكەندىگىن سەزدى. قورىقپا دەدى مارجانعا. كليەنتتەرىڭنەن شي شىقپاسا, ءبىزدىڭ بيكەشتەر سەنىمدى. ەڭبەك اقىلارىن اپتا سوڭىندا الاتىن بولسىن. اقشادان جىمقىرۋعا جول بەرسەڭدەر, رەنجىمە دەدى شەگەلەپ. اتى-ءجونىن ايتقان جوق. بىلەتىنى, لاقاپ ەسىمى – شەف! – ساعان ءبىر كىسى كەلەدى. كەرەك ادام. تاپسىرىسىن ورىندا, – دەدى قوشتاساردا. – ءتۇسىندىم, – دەدى جەڭگەتاي. ەرتەڭىندە شەفى سىرتتاي تانىستىرعان جىگىتپەن وفيستە جولىقتى. – كليەنتتەرىڭ ريزا ما؟ – دەدى ءوزىن ماكس اتاعان قىسىق كوز جىگىت بىردەن سەنگە كوشىپ. – رازى بولماي! كەيىنگى ءبىر ايدا «كونتين­گەنت­تى» جاڭارتتىق. قازىرگىلەرى جاس قىزدار. – ۇزىن سانى؟ – ون بەس. – ءاسىلى «قۋىرشاقتارىڭدى» كوپ ۇستاما؟! التى اي سايىن اۋىستىرىپ وتىرعانىڭ ءجون. ءبىر زاكاز. ون التى جاستاعى قىز كەرەك. – ونداي «قۋىرشاقتىڭ» تابىلۋى قيىن! دەفيتسيت! نارقى ۋداي! – جىگىتتەردى قۇلاققاعىس قىلايىن. – كەلىستىك. – مىناۋ اۆانس, – قىسىق كوز جىگىت قوماقتى كونۆەرتتى ستول ۇستىنە قويدى. – سىزگە سەنەمىز. «توۆار» تابىلعان سوڭ بەرمە­دىڭىز بە؟ – جەڭگەتايدىڭ جانارى جارق ەتتى. – ازىرقانساڭ, تاعى قوسامىن. – ءسىزدىڭ مارتتىگىڭىزدى ەستىگەنمىن. – جەتى مىڭ باكس! – كوپ ەمەس پە؟! ۋادە بەرىپ, ورىنداي الماي... ءارى پاكتىگى ساقتالعان قىزدى تابۋ قيىن! – سول ءۇشىن تولەپ وتىرمىن. – ىزدەيمىز! * * * اناشا ساتۋشىلارمەن بايلانىسى بار دەگەن جەلەۋمەن قىلمىستى توپقا ىلىككەن جاس قىز پوليتسيا قولىنا ءتۇستى. شىنداپ كەلگەندە بوساتىپ جىبەرۋگە دە بولادى. بىراق, ۇلكەن باستىعىنىڭ تاپسىرىسى بار. پاكتىگىن ساقتاعان قىزدى تابۋى ءتيىس. ونى انىقتاۋعا «وزدەرىنىڭ ادامى» ۆەرونيكانى اپارسا بولعانى. ايدانىڭ كامەراسىندا ءبىر كۇن تۇنەگەن ۆەرونيكا تاپسىرمانى تاس-ءتۇيىن ورىنداپ شىقتى. ءۇش جىلدان جەتى جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىڭنان ايىرىلاسىڭ دەگەن قوقان-لوققىدان قورىققان بويجەتكەن تەرگەۋشىنىڭ تالابىن ورىنداۋعا كەلىستى. قىسىق كوز جىگىت ءناپسى قالاۋىن ىسكە اسىردى. قىزدىڭ كوز جاسىنا قاراعان جوق. ويتكەنى اقشاسىن تولەدى! ساتىپ الدى! ەركەك ورنىنان تۇرىپ, شىلىم شەگۋگە دالىزگە شىققاندا ايدا حالاتىن كيىپ بالكونعا كەلدى. سۇيگەن جىگىتىنە قاي بەتىمەن قارايدى؟ ءومىر نەگە قيىن؟!تاعدىرىڭنىڭ تابان استىندا تالقان بولۋى وزىڭە بايلانىستى ەمەس-اۋ؟! شەرىن تارقاتا جىلاعىسى كەلگەن. كوزىنەن جاس شىعار ەمەس. ار-ۇيات, جىگەر-نامىس اتتى سەزىم باس كوتەردى. ايالاپ وسىرگەن اتا-اناسى الدىندا جەر بولدى اۋ؟! الگىنىڭ قىسىق كوزى, تۇرپايى قيمىلى, ۇزدىگە ايتقان سوزدەرى ويىنا ورالىپ كوزدەرى قاراۋىتتى. «قورلىق!.. ءولىم!.. جەر باسىپ ءجۇرۋدىڭ كەرەگى بار ما, ءوزى؟!». – ايدا! – دەگەن داۋىس ەستىلدى. قىز بالكوننان ءبىر-اق سەكىردى. ودان كەيىن­گىسى بۇلدىر. ەسىن اۋرۋحانادا جيدى. سىنباعان جەرى از. ... بۇل توتەنشە جاعداي ىشكى ىستەر قىزمەت­­­كەرلەرىنىڭ اياعىنان تىك تۇرعىزدى. قالا ورتاسىن­­داعى جەزوكشەلەر ۇيىنە تىقىر تاياندى. جەڭگەتاي مارجانعا قاۋىپ ءتوندى. شەفى بۇنىڭ ەكى تاۋلىك ىشىندە الماتىدان كوزىن جوعالتۋىن كەسىپ ايتتى. * * * «ەكى تاۋلىك ىشىندە قاراڭدى باتىر! كەت الماتىدان؟!.». ءتۇسى سۋىق قاسقا باس وسىلاي دەدى. وعان دا تىقىر تاياندى! انا قىزدى ايتام! بەيشارا! ار-ۇيات نە تەڭى ەكەن؟! ءوزىن-ءوزى بالكوننان تاستاعانى اقىماقتىق! جامباس سۇيەگى بىت-شىت دەيدى. ءجا, قايداعى ءبىر اقىماق قىزدى ۋايىمداپ. مارجاننىڭ ەسىنە جەرلەسى مۇڭلىقتىڭ تۇسە كەتكەنى. ەكەۋى ءبىر مەكتەپتە وقىدى. ءۇش-ءتورت جاس ۇلكەندىگى بار. اقىلدى جىگىت. ينستيتۋتتى سىرتتاي وقىپ ءبىتىرىپ, وسىندا جۇمىس ىستەيتىنىن ەستىگەن. بالا كەزدەن مارجانعا عاشىق. ءوزى ادەمى. قىر مۇرىن. قارا تورى. بۇل اۋىلداس جىگىتتەردىڭ بىرىنە دە پىسقىرىپ قاراعان جوق كەزىندە. جاستىعى, سۇلۋ اجارى جىگىت اتاۋلىنىڭ مىسىن باسىپ, ىنتىقتىرىپ تۇرارىن سەزگەن قىز باعاسىن جاقسى بىلەتىن. كەنەت قىزدىڭ كوزى تاس توبەسىنە شىقتى. الگىندە ەسىنە العان مۇڭلىق قارسى الدىندا تۇر. قۋانعاننان قۇشاقتاي الدى. مۇڭىن شاعىپ, كوز جاسىن كولدەتكەن مارجاندى اياعان مۇڭلىق قىزدى جالداپ تۇراتىن پاتەرىنە الىپ باردى. سول ءتۇنى ەكەۋى وتاۋ تىگۋگە ۋادەلەستى. ەرتەڭىندە پويىزعا وتىرىپ جىگىتتىڭ اۋىلىنا جول تارتتى. * * * باسى بوس, سىباي-سالتاڭ بويجەتكەن كوڭىلى قۇلاعان, وزىنە ۇناعان جىگىتتەرمەن اسەم قالانىڭ نەبىر مەيرامحانالارىندا ساۋىق-سايران سالىپ ءتۇن ورتاسىنا دەيىن بولاتىن دا, ونىڭ سوڭى ءوز ەركىمەن قۇمار تارقاتۋعا جالعاساتىن. ىردۋ-دىردۋعا داعدىلانعان ك ۇلىمكوز كەلىنشەكتىڭ جالعىز كۇيەۋگە باسىبايلى تاڭىلۋى, ءبىر ەركەكپەن شەكتەلۋى مۇلدەم جالىقتىردى. ءجۇز تۇتىنگە جەتىڭكىرەمەيتىن اۋىلدا كىممەن سويلەسكەنىڭ, كىممەن ءجۇرىپ-تۇرعانىڭ الاقانداعى اجىمدەي اپ-ايقىن. كەلىن بولىپ تۇسكەنىنە جەتى اي بولسا دا, سول ازعانا ۋاقىت ساۋىققۇمار جانعا سۇمدىق ۇزا-ا-ا-ق كورىندى. قۇداي-اۋ, بارساكەلمەس ارال عوي دەپ ەلەگىزىپ, ۇيگە سىيمايتىن بولدى كەيىنگى كەزدە. بۇلان كەزدەسپەگەندە قايتەر ەدى؟! كۇيەۋىنىڭ دوسى بۇلان كۇندىز ويىنان, تۇندە تۇسىنەن شىعار ەمەس. كورگەننەن كوركەم جىگىتتى ءسۇيىپ قالدى. ەرتە ۇيلەنىپ, اتا-اناسىنا قارايلاپ اۋىلدا قالىپتى. قاتارداعى شوفەر بولعانىمەن, كوزى اشىق. تاريح, ادەبيەت, ساياسات, جاھاندانۋ دەيمىسىز, بىلمەيتىنى جوق. «ينتەللەكت! – دەدى مارجان تاڭعالىپ. – مىنانداي تالانتپەن, جوعارى ءبىلىم الماي ەلدە قالعانى وبال-اق!..». ەركەك اتاۋلىنىڭ مىسىن باسىپ, كوزىمەن ارباپ وزىنە ىنتىقتىراتىن اككى ايەل بىردەن سەزدى. جىگىت تە كەت ءارى ەمەس. ك ۇلىمكوز كەلىنشەكتى كورگەن ساتتەن كوزسىز كوبەلەكشە قالبالاقتاپ, قايتا-قايتا قاراعىشتايدى. «ءا-ءا, قارماققا ءتۇستىڭ بە؟!.». سەزىمى الداماپتى. سونىڭ ناتيجەسى – ەكەۋ­دەن-ەكەۋ وزەن جاعاسىندا جاتىر. – سەن جاقسى جىگىتسىڭ؟! – دەدى جالاڭاش ءتانىنىڭ ەكى جەرى عانا قىمتاۋلى ءمۇسىندى اق سازانداي كەلىنشەك. سۇلۋدىڭ مىسى باستى ما, بۇلاننىڭ باسى اينالىپ, كوزى قاراۋىتتى. ءون بويى ءبىر ىسىپ, ءبىر سۋىندى. جۇرەگى ءدۇرس-ءدۇرس. «شىنىندا كامپيت! مۇڭلىقتىڭ قىزعاناتىنداي ءجونى بار. يا, ءسات!..». – شىن ايتام, سەن جاقسى جىگىتسىڭ, – دەدى كامپيت-كەلىنشەك اۋدارىلىپ ءتۇسىپ. قاراقات كوزدەرى تۇڭعيىعىنا تارتىپ بارادى. جىگىت: «ارباپ جاتىر قانشىق؟!». – ءات-تە-ەڭ, مەنىڭ مۇڭلىعىم سەن سياقتى بولسا عوي! جال! ونىڭ ادامگەرشىلىگىن قايتەيىن, توسەكتە وسال بولعان سوڭ. جال-جال! جىگىت: «باسە-باسە, قالاي دۇرىس توپشى­لاعانمىن. تەمىردى قىزعان كەزدە سوعۋىم كەرەك!..». – كەشىر جانىم! – جىگىتتىڭ جۇرەگى قاتتى-قاتتى سوعىپ «كامپيتكە» تونە ءتۇستى. «يا, ءسات!..». – سەن... بىلاي بوتەن ويلاما!.. كەلىنشەك: «مالعۇن, بۇل قاي ساسقانى؟!». – مۇڭلىق مەنىڭ دوسىم. ايايمىن ونى, – دەدى جىگىت. – يا, ايايمىن! شىنىن ايتسام, سەنى قىزعانام... كەلىنشەك: «تفۋ, دەرەۆنيا!.. مۇڭلىقتى ايتقانشا, قۇشىپ سۇيمەي مە؟!». جىگىت: «نە ىستەسەم ەكەن! باس سالسام, ۇركىتىپ الامىن با؟!.». كەلىنشەك: «بولساڭشى ەندى! ورتەمەشى! نە بولدى ماعان؟!.». جىگىت: «يا, ءسات!». ەركەكتىڭ ەمەشەسى ءۇزىلىپ ەڭكەيە بەرگەنى سول ەدى, جاۋدىرەگەن جانارى جالت ەتكەن كامپيت-كەلىنشەك اۋناپ كەتتى: «جوق, بىردەن بەرىلمەۋىم كەرەك! ونىم السىزدىگىم! ىنتىعا ءتۇسسىن ءالى دە؟!.». – مۇنىڭ نە, بۇلان-اۋ؟! سەنى ادال جىگىت پە دەسەم؟!. جىگىت: «سايقال, ۇتىپ كەتتى. ابدىراعانىمدى سەزىپ قالدى. باتىلدىق قاجەت, باتىلدىق! مۇنداي ءسات ەندى ورالماس!..». كەلىنشەك: «ءبىراز بۇلدانا تۇسەيىن!..». جىگىت: «دانەڭە شىعارا المايمىن با؟! جو-جوق!..». – مارجان, بەرى قاراشى ءبىر مينوتكە؟! كوزدەرى شوقتاي جايناعان كەلىنشەك شالقاسىنان جاتتى. جىگىت اڭداماي قالدى. ەڭكەيە بەرە «كامپيتتىڭ» ەرنىنە ەرنى ءتيىپ, ەرىپ جۇرە بەردى. * * * ماشينا رولىندەگى قاراتورى جىگىت اۋىل كوشەلەرىنىڭ بىرىنە بۇرىلىپ, قىزىل قاقپالى ءۇيدىڭ الدىنا كەپ توقتاعان سوڭ كابينادان شىقپاي, ۇزا-ا-ا-اق وتىردى. اراق ۋىتى ميىنا شاۋىپ, ىڭقى-تىڭقىسىن شىعارعانىمەن, مۇڭ تورلاعان ويى سەتىنەپ كوڭىلى كوتەرىلدى. انشەيىندە سوزگە شورقاق جىگىتتىڭ ىڭىلداپ ءان سالعىسى كەلدى مە-اۋ؟ قاسىڭ قانداي, قاراقات كوزىڭ قانداي, كۇلكىڭ قانداي, شاراپات سەزىم قانداي. قۋاناتىن بالاشا كەزىڭ قانداي, ءوزىڭ قانداي, جانىما جاعاتىن, ءسوزىڭ بالداي-ي! ا-ا-ا-ا-ا-ا-اي-ي! مارجان ۇيىندە مە؟! مۇڭلىق شە؟ ءاي, مۇڭلىق! ەسكى دوس!.. باعى جانباعان سورلى! وبا­لىڭا قالدىم با؟ قاتتى ءىشىپ ءجۇر دەيدى. قازىر دە ماس بولىپ جاتۋى! مارجا-ان! مار-جا-ان! كورگىسى كەلدى. قازىر! ءسىرا, اقىلدان اداسقان بولار­مىن. ايتپەسە, نە بولدى ەلۋ شاقىرىمنان ەش­ جۇمىسى جوق جەلىگىپ جەتكەنى. بىراق-بىراق... مارجاننىڭ جالت ەتكەن جانارى, لاپىلداپ-ورتەگەن وت قۇشاعى, ۋا جالعان, تويمايدى-اۋ! «سوڭىنان ۋايىم-قايعى اكەلەتىن ءلاززاتتان قاش!..». قايدان وقىپ ەدى؟ ەسىندە جوق. ايتسە دە تەرىس ءپالساپا! دۇرىس ەمەس-س! ال مەنىكى ءجون بە؟! قاراڭعىلىق قويۋلانىپ كەلەدى. وعان كەرەگى سول. ەشكىمنىڭ كوزىنە تۇسپەگەنى ءجون. جولى ءتۇسىپ جولىقسا, قوشتاسپاق. بۇلاي جالعاسا بەرسە وپىنارى حاق! كورشى اۋدانعا قونىس اۋدارۋ تۋرالى نەسىپبالادان وزگە ەشكىم بىلمەيدى. – وسىنىم دۇرىس-س! جۇرەگى قارماققا تۇسكەن بالىقتاي. ...ىدىس-اياق جۋايىن دەپ اس ۇيگە ەنگەن مارجاندى بولماشى قاعىلعان دىبىس ەلەڭ ەتكىز­دى. قۇلاعىن توستى. تىم-تىرىس. «قورىققانعا قوس كورىنەر». اياق-تاباق جۋعا زاۋقى سوقپادى. تاعى دا تەرەزە قاعىلعانداي. جۇرەگى اۋزىنا تى­عىلدى. «كىم دە بولسا كورەيىن؟!». ەسىك اشسا بۇلان. – بارسىڭ با جانىم-اۋ؟ – دەگەن ول كەلىنشەكتى قۇشاقتادى. – قايدا باراسىڭ؟ – ۇيدە مە؟ – ۇيىقتاپ جاتىر. – سىبىرعا كوشتى. – باعانا كەلگەن تالتىرەكتەپ. – قاتتى ماس پا؟ – ۋداي. – ويانا قويماس. – ويانىپ كەتسە شە؟ – بەس مينوتكە مۇرسات بەر. – زارەم ۇشىپ تۇرعانى. – وتىنەم, جانىم! – بولمادىڭ-اۋ! تۇسىنەن شوشىعانداي مۇڭلىق باسىن وقىس كوتەردى. ايەلىمەن بوتەن بىرەۋدىڭ ەرىپ ۇيگە كىرگەنىن دە, تورگى بولمەگە ەنىپ قۇشاقتاسا كەتكەنىن دە, ۇزدىگە ۇز-ا-ا-ق سۇيىسكەندەرىن دە سەزدى, ءبىلدى, ەستىدى. ياپىر-اي, مىناۋ بۇلاننىڭ داۋىسى عوي! قالايشا؟! جۇرتتىڭ وسەگى شىن بولدى ما؟!. بۇگىنگە شەيىن ەلەمەي كەلىپ ەدى. ونداعى ويى, دوسىنا سەنگەندىكتەن! بۇلان-اي, قايتەيىن! سايتان ازعىرعان قاتىن-ن! سەزىپ ەدىم. جو-جوق-ق, مۇمكىن ەمەس! مۇمكىن ەمەس؟! تورگى ۇيدەگىلەر ەستەرىن جيدى. جىگىت قوشتاسىپ تابالدىرىقتان ارى اتتادى. دالا قاراڭعى. تۇنگى سۋىقتان دەنەسى تىتىركەندى. جۇرت جاتا باستاعان. دۇكەننىڭ قاسىنا قالدىرعان ماشينەسىنە وت الدىرىپ ءجۇرىپ كەتتى. لايساڭ جولعا قاراماي ىزعىتىپ كەلەدى. ەكى-ءۇش شاقىرىم اۋىلدان ۇزاعان سوڭ ماشينا موتورى ءسوندى. كىلتتى قوسىپ ەدى, وت المادى. بۇعان نە بولدى دەپ جانار-جاعارماي شكالاسىنا قاراسا ءنولدى كورسەتىپ تۇر. ول كابينانى جاۋىپ اۋىلعا تارتتى. كۇنى بويى قار سۋى ەرىگەن جولدىڭ بالشىعى ەزىلىپ جاتىر. وكپەك جەل تۇردى. ... ۇيگە ەنە بەرگەن مارجان كۇيەۋىنىڭ جوتەلگەنىن ەستىپ تۇرا قالدى. ەسىن جيىپ العان با؟! ءبىزدىڭ ءىسىمىزدى سەزگەن-اۋ! قولىنا تۇسسەم اياماس! ونسىز دا قانىنا قارايىپ ءجۇر؟! اياق دىبىسىن بىلدىرمەي ۇيدەن شىقتى. قوينى-قونىشىن اياز كەۋلەدى. قاراڭعى ءتۇن ۇرەي شاقىرادى. جۇگىرە باسىپ اۋىل شەتىندەگى باعيلانىڭ ۇيىنە جەتتى. – كىم بۇل؟ – جالعىزباستى كەلىنشەك بەيمەزگىل شاقتاعى تارسىلدان زارە-قۇتى قالمادى. – مارجانمىن-ن! – تىنىشتىق پا؟! – قازىر ءبارىن دە ايتام. – كۇيەۋىنىڭ كۇپايكەسىن كيگەن, جالاڭ باس ايەلدىڭ توڭىپ-جاۋراعاننان ءتىسى-تىسىنە تيمەيدى. * * * مۇڭلىق كەرەۋەتتەن اتىپ تۇردى. مارجان نەگە كەشىگىپ جاتىر؟ الدە اناۋمەن ەرىپ كەتتى مە؟! – افەريست قاتىن-ن! وسىدان ۇيگە كەلسىن! ءوز قولىممەن ولتىرەم! توڭازىتقىشتان ءبىر شولمەك اراق الدى. تىعىنىن اشىپ ءشاي كەسەگە قۇيدى دا, وڭەشىنە اقتارا سالدى. نان يىسكەپ, دالىزگە شىقسا بۇلان كىرىپ كەلە جاتىر. – قايدان ءجۇرسىڭ؟ – ماشينامنىڭ بەنزينى تاۋسىلىپ... – نەگە كەلدىڭ؟! – رۇقسات بەر, قونىپ شىعايىن. – ءاي, بۇلان-اي؟! قايداعىلاردى ەسكە ءتۇسىرىپ... – نە ايتىپ تۇرسىڭ؟! – كىرمەشى ۇيگە. – باراتىن جەرىم جوق. – وتىنەم, قايتشى؟! – كەۋدەمنەن يتەرسەڭ دە كەتپەيمىن! سەن دەپ كەلدىم! وسىندا قونام! دوسى قاننەن-قاپەرسىز جانداي, سۋ ءسىڭىپ اۋىر تارتقان ەتىگىن شەشۋگە ىڭعايلاندى. مۇڭلىقتىڭ كوزى قاراۋىتتى. اشۋ-ىزاسىن اۋىزدىقتاي الار ەمەس. «بۇل باسىنعاندىق! بولدى! جەتتى! وسىمەن ءتامام!..». ءازازىل وي وسىپ-وسىپ ءوتتى ميىن. دالىزبەن جاپسارلاس كىلەتتەن ەت مۇشەلەيتىن وتكىر پىشاقتى الدى دا, ەڭكەيىپ ەتىگىن شەشىپ جاتقان جىگىتتىڭ وڭ جاق ءبۇيىرىن تۇسپالداپ قاتتى سىلتەپ قالدى. تولىمبەك ابدىرايىم.