قۇلپىتاس

– جانارماي قويماسىنىڭ كۇ­زەتشىسى بەلگى بەرىپ جاتىر! گاۋبيتسانىڭ گيلزاسىنا سو­عىل­­عان قوڭىراۋ ءۇنىن ەستىپ, دەرەۋ جەرتولەدەن شىققان ماعان كۇ­­زەتتە­ تۇرعان قاراۋىلدىڭ ءۇنى تار­عىل­دانىپ جەتتى. مەن دە ونىڭ قاسى­نا كوتەرىلىپ, ءدۇربى سالدىم. قويما­لاردى جاعالاتىپ قورشالعان تىكەن سىمداردىڭ ورتاسىندا تۇرعان سارباز قولىن بۇلعاپ تۇر. وزىنە شاقىرادى. مەن دەرەۋ قاراۋىلدىڭ ورنىنا باس­قا ادامدى قويىپ, كۇزەتتەگى بوريا­نى وعان ابايلاپ بارىپ كەلۋگە جۇگىرت­تىم. – نە دەيدى؟ – كىم ەكەن, ول؟ – تىنىشتىق پا, ايتەۋىر؟ ءار جاقتان سۇراق قويىلا باستاسا دا جۇگىرىپ كەلگەن بوريانىڭ جاۋابى اسىعىس ەمەس. – سەنىڭ جەرلەسىڭ, اناربەك دەگەن جىگىت ەكەن. سۋ بەرسىن دەپ ايتىپ جىبەردى. اناربەك, كەلىسكەنىمىز بويىنشا, ءۇش ءليترلى بانكىدەگى سۋدى العاسىن زاستاۆانىڭ توبەسىنەن اۆتومات وعىن «ىسقىرتىپ» جىبەردى. بوريانىڭ امان-ەسەن ورالعانىن مەن دە وعان وسىلاي جەتكىزدىم. بۇل «ىسقىرىقتىڭ» ماعىناسى كەڭ, راحمەتى دە, اماندىعى دا, ءتىپتى ەكەۋمىزدىڭ كورىسىپ, مۇڭداسۋىمىز دا كەيىنىرەك وسىلاي جۇزەگە اساتىن بولدى. بۇدان كەيىن دە اناربەك قاراۋىلعا تۇرعاندا وسىلاي «سالەم» بەرىپ ءجۇردى. ەكەۋمىزدىڭ جەرلەستىگىمىز, ءبىر-بىرىمىزبەن بولعان اڭگىمەمىز كالاشنيكوۆ اۆتوماتىنىڭ وقتارى ارقىلى قاشىقتان اتقارىلاتىن. جەرلەستىگىمىز دەگەنىمىز, ەكەۋمىزدىڭ دە قازاقستاننان ەكەندىگىمىزدە. ول جار­كەنتتىڭ ءالتىۇي اۋىلىنان. ال مەن ۇيعىر اۋدانىنىڭ سۇڭ­قار ەلدى مەكەنىنەنمىن. ەكەۋمىز اۋعان­ستان­عا كەلگەندە تانىسقانبىز. بىراق ءبو­لىم­دەرىمىز بولەك. كوپ كەزدەسپەيمىز. كۇندەر ءوتىپ جاتتى. بىردە اۋلادا جۇرگەنىمدە قاسىما كەلگەن كە­زەكشى توليك مەنى جەرلەسىم سىرتتا شاقىرىپ جاتقانىن جەتكىزدى. «كومبات قازىر دەمالىپ جاتىر, بايقاپ قالماسىن», دەگەندى قوسىپ قويدى ول. مەن تىكەن سىمدارمەن قورشالىپ جاسالعان داربازانىڭ جانىندا تۇرعان قازاق سولداتىن كورىپ, ءوز كوزىمە ءوزىم سەنبەي قالدىم. كۇنگە كۇيىپ اعارعان «افگانكاداعى» جىگىت ءبىزدىڭ ىشكى بولىمنەن بىردەن ەرەكشەلەنىپ تۇردى. اناربەك ەكەۋ­مىز قۇشاقتاسىپ كورىستىك. سوندا ونىڭ ايتقانى, جانار-جاعارمايلاردى كۇزەتەتىن بولىمشەگە تۇسكەنى, ونداعى جالعىز قازاقستاندىق ەكەنى بولدى. سان جاعىنان كوپشىلىك كۇشكە يە كاۆ­كازدىقتارمەن كۇندە سوزگە كەلىپ قالا بەرەدى ەكەن. ءتىپتى توبەلەسە بەرىپ, ءاب­دەن شارشاعانىن دا جاسىرمادى. ەكەۋمىز ءارلى-بەرلى اڭگىمەلەسىپ تار­قاستىق. بۇدان كەيىن ءبىزدىڭ توبەمىزدەن اۆتومات وقتارىنىڭ ۇشۋى ازايا باس­تادى, ءتىپتى دوعارىلدى. مەن جەرلە­سىمدى كورە المادىم. اسكەري جورىق­تا جۇرگەنىن, كابۋلعا كەتكەنىن, كە­زەكشى ساربازداردان ەستىپ قالىپ جۇردىك. بىزدىكى سياقتى ءبىر پولكتىڭ بولىمشەلەرى ءار جەردە بولا بەرەتىن. اسكەردەن قايتقاندا تالعات ەسىمدى جەرلەسىمنەن اناربەكتىڭ جاراقات الىپ, لەنينگرادتا گوسپيتالدا جات­قانىن ەستىدىم. اراعا ۋاقىت سالىپ سەرجانت اناربەك بايىسبەكوۆتىڭ قازا بول­عان­دىعى تۋرالى حابار قابىرعامدى قايىس­تىردى. اسكەردەن قايتقان سوڭ جاۋىنگەر تانىسىمنىڭ ەلىنە باردىم. ءوز اۋىلى التىۇيدەگى زيراتتا جەرلەنىپ, كەزىندەگى كولحوز باسقارماسى تاراپىنان باسىنا قۇلپىتاس ورناتىلىپتى. بالالىق شاعىن وتكىزگەن كوشەسى بۇگىندە ونىڭ اتىمەن اتالادى ەكەن. اۋعان سوعىسىنىڭ جاۋىنگەرى بايىسبەكوۆ اناربەك اتىنداعى كوشەدە اتا-اناسىنىڭ ءۇيى ورنالاسقان. ودان ءسال ارىدە اۋىل زيراتى. كىرە بەرىسكە جاقىن اناربەكتىڭ جانىندا اتا-اناسىنىڭ ەسىمدەرى جازىلعان قۇلپىتاستار تۇر. اعاسى مەنى قارۋلاس دوسىمنىڭ باسىنا اپاردى. قۇران باعىشتادىق. ول كىسى تاشكەنت, لەنينگراد سوسىن ماسكەۋدەگى اسكەري گوسپيتالدەردىڭ دارىگەرلەرى ونىڭ دەنساۋلىعى ءۇشىن ايانباي كۇرەسكەنىن ايتىپ بەردى. ...عالامتوردا ءتۇرلى سەبەپتەر­مەن اسكەري ناگرادالارىن الا ال­ما­عانداردىڭ تىزىمدەرى بار. بايىسبەكوۆ انار­بەك قارجاۋباي ۇلىنىڭ دا 1989 جىلى 7 ناۋرىزدا «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالعانى جايلى اقپارات جازىلعان. كەيبىر تاڭبالاردىڭ قاتە جازىلعانىنان بولار مۇمكىن, اسكەري شەنى قاتارداعى جاۋىنگەر دەپ جازىلىپتى. ول نەگىزىندە اعا سەرجانت بولعان. اتى-ءجونىنىڭ قاتە باسىلۋى تەحنيكالىق قاتەلىكتەر بولۋى مۇمكىن. سول مەدالدى باتىردىڭ تۋعاندارى ەگەر الماعان بولسا, ونى تاپتىرىپ الۋعا قۇقىلى. سەبەبى, ول ناعىز اسكەري انتىنا ادال بولدى, اسكەري بورىشىن ەرلىكپەن اتقاردى. ماراپات يەسىن تابۋعا ءتيىستى. ر.S. جاركەنتكە بارعان كەزەكتى ساپارىم ناۋرىز مەيرامىنا تۋرا كەلدى. ورتالىق ساياباقتا دۇركىرەپ مەرەكە تويلانۋدا. رەسمي كىسىلەر تىگىلگەن ءار كيىز ءۇيدىڭ داستارقانىنان ءدام تاتىپ, باعاسىن بەرىپ ءوتىپ جاتادى مۇندايدا. ءدال سول جەردەگى ساحنادان ءبىر قادام ارىرەكتە ورنالاسقان وتان سوعىسىنا قاتىسقانداردىڭ ەسكەرتكىشىنىڭ اينالاسىنا سىپىرتقى دا تيمەگەن, شاشىلىپ جاتقان ەسكى جاپىراقتار جانعا باتادى. قاراۋسىز قالعان ءبىر جاپىراق جەر مەن مەرەكەلىك سالتاناتقا يە الاڭنىڭ اراسىنداعى الشاقتىققا ءمان بەرىلە قويماعانى وكىندىردى. بۇگىنگى بەيبىت كۇن ءۇشىن جانىن قيعان باتىرلار بولماعاندا مۇنداي مەرەكە دە تويلانباس ەدى-اۋ دەيمىن عوي. اسكەري قاقتىعىستار مەن اۋعان سوعىسى قۇرباندارىنا جەكە-جەكە جازىلىپ قويىلعان ءمارمار تاستاردىڭ ۇستىنە وتىرىپ, ءچيپسى جەپ, شىرىن ىشكەن جاستاردا دا مەرەكەلىك كوڭىل-كۇي. اناربەك قارجاۋباي ۇلىنا دا ەسكەرتكىش تاس قويىلىپتى. بۇل تالعات تەتكۋسيزوۆ توراعالىعىنداعى پانفيلوۆ اۋداندىق اۋعان سوعىسى ارداگەرلەرى ەڭبەگىنىڭ جەمىسى. بىراق نەگە ەكەنى بەلگىسىز, اناربەكتىڭ تۋعان جىلى «1969» ەمەس, «1965» دەپ كورسەتىلىپتى. قول ورامالىممەن اۋعان جەرىندە ەلگە جەتۋدى ساعىنا اڭساعان دوسىم اناربەكتىڭ اتى-ءجونى جازىلعان ءمارمار تاستى ءسۇرتىپ جاتقانىمدى كورگەن كەيبىرەۋ ورىندارىنان تۇرىپ ىعىسا باستادى. ورىندىقتىڭ بيىكتىگىندەي بەلگىلەر بۇدان كەيىن دە وتىرعىش قىزمەتىن اتقارماسا ەكەن...  ءمىنامجان اسيموۆ, اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرى.