عاسىر قۇرىلىسى ەل تىرشىلىگىنە تىڭ سەرپىن بەرۋدە

جامبىل جەرىندەگى وننان استام قالا-اۋدانداردىڭ ىشىندە بايزاق اۋدانىنىڭ ورنى بولەك. بايزاق قاشاندا وراسان تىرلىگىمەن, بەرەكە-بىرلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. قىرمانى دانگە, دالاسى انگە, داستارقانى دامگە تولى وسىناۋ باتىر بابا ەسىمىن يەمدەنگەن اۋداننىڭ ەڭبەكقور حالقى تىرلىكتىڭ كوزىن تاۋىپ, ەل تابىسىن ارتتىرىپ, مەرەيىن ءوسىرىپ كەلەدى. بۇگىنگى تاڭداعى ەڭ باس­تى ماسەلەنىڭ ءبىرى – حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ بارلىق سالالارىن جاقسارتۋ. تاراز قالاسىمەن اۋىلدارى ارالاسىپ, قويىنداسىپ جاتقان بايزاق اۋدانىنىڭ حالقى تىعىز قونىستانعان. ەندەشە قالىڭ ەل, ءدۇيىم جۇرت بولىپ قول جەتكىزگەن ءاربىر كورسەتكىشتەرىمىز وبلىس ەكونوميكاسى مەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ءارى قاراي دامىتۋدىڭ نەگىزى بولىپ تابىلاتىنى انىق. شىنىندا, كوپ ەڭبەك ەتكەنگە باقىت تا باسىن يەدى. ادال ەڭبەك ەتكەننىڭ قاشاندا كوڭىلى شات. بۇل جاعىنان كەلگەندە بايزاقتىقتاردىڭ مەرەيى ۇستەم. بۇگىندە اۋدان كولەمىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەيتىن 7 تسەح جۇمىس ىستەيدى. شارۋا قوجالىقتارى 3900 گەكتار القاپ­تا اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىن سۋارۋ­دان وتكەرسە, ونىڭ ىشىندە, تامشىلاتىپ سۋارىلعانى 195 گەكتاردى قۇرايدى. بۇگىن­گى كۇنگە 993 گەكتار ارپا, 970 مايلى داقىلدار ساقتاندىرۋ كومپانيالارى ارقىلى ساقتاندىرىلىپ, اتالعان جۇمىستار جالعاسىن تابۋدا. اۋىل شارۋاشىلىق داقىلدارىن ءوسىرۋ, وڭدەۋمەن قاتار, مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدا اۋداندا ءبىرشاما جۇمىستار اتقارىلدى. قازىرگى تاڭدا «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا 2 شارۋا قوجالىعى 34,5 ملن. تەڭگە نەسيە الىپ, 205 ءمۇيىزدى ءىرى قارامەن مال باسىن كوبەيتتى. ەندى «دوستىق-99» شارۋا قوجالىعى 20 ملن. تەڭگە نەسيە الۋ ءۇشىن ءتيىستى قۇجاتتارىن ازىرلەۋدە. وندىرىلگەن مال ونىمدەرى ءۇشىن, «اگالي» شارۋا قوجالىعى 305 توننا سۇتكە 3,05 ملن. تەڭگە, «جامبىل قۇس» جشس 11 ملن. دانا جۇمىرتقاعا 22 ملن. تەڭگە الدى. اسىل تۇقىمدى مال باسىن كوبەيتۋ جانە مال ونىمدەرىن وتكىزۋ جۇمىستارى جىل اياعىنا دەيىن جالعاسىن تابادى. اۋداننىڭ اجەپتاۋىر اۋماعىن باسىپ وتەتىن «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» كولىك ءدالىزى كوپ تىرلىكتى ورىستەتۋگە سەبەپكەر بولىپ, وبلىس پەن بۇكىل ەلدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا ىقپال ەتىپ وتىر. جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى كارىم كوكىرەكباەۆ وسى مۇمكىندىكتى كەڭىنەن پايدالانۋدى ءسات سايىن قاداعالاپ, شارۋالارعا قولداۋ كورسەتۋدە. وسى ۇلكەن جولدىڭ بويىنان 10 شاعىن تاۋار­لى ءسۇت فەرمالارىن اشۋ ماقساتىندا نيەت بىلدىرگەن شارۋا قوجالىقتاردىڭ قۇجات­تارى قارجىلاندىرۋعا ءتيىستى ورگان­دارعا وتكىزىلدى. ناتيجەسىندە, شارۋا قوجا­لىقتارىن «قازاگروقارجى» اق قار­جىلاندىرىپ, ليزينگكە مال, قۇرال-جابدىقتار جانە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن الۋعا قول جەتكىزەدى دەپ كۇتىلۋدە. بۇگىنگى كۇنگە ە. ساۋرىقوۆ, م. اقاەۆ شاعىن مال بورداقىلاۋ فەرماسىن سوعۋعا ءوتىنىم بەردى. ولاردىڭ جەر تەلىمدەرى بويىنشا ماسەلەسى دە شە­شىلدى. ال, «اليما» شارۋا قوجالىعى «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى قولداۋ قورى ارقىلى «سبەربانككە» قۇجاتتارىن دايىنداپ وتكىزدى. سونىمەن قاتار, ءسۇت تسەحىنىڭ بيزنەس جوسپارىن جاساتۋدا. «تاجيباەۆ ح» شارۋا قوجالىعى سەندۆيچ پانەلدەن فەرما قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە نەسيە ماسەلەسى شەشىلگەننەن كەيىن «يۋگتەحكومپلەكت» جشس جۇمىستى باستايدى. «نيەت» شارۋا قوجالىعى الماتى وبلىسىنداعى اسىل تۇقىمدى زاۋىتىمەن 100 باسقا الدىن الا كەلىسىمشارت جاساسىپ, ازىرگە ناقتى اقشاعا 50 باس قۇناجىن جانە 2 باس بۇقا ساتىپ الدى. سونداي-اق, «اگالي» شارۋا قوجا­لىعى ءسۇت قابىلدايتىن تانكەر الۋ ءۇشىن ءوتىنىم بەردى. بۇل قوجالىق قازىر «قازاگروقارجى» اق ارقىلى الىناتىن نەسيەنىڭ 15 پايىز ليزينگتىك قاراجاتىن دايىنداۋدا. سونىمەن قاتار, 43 باس اسىل تۇقىمدى قۇناجىن جانە 3 باس بۇقا ساتىپ الىپ, رەسەيدىڭ التاي وڭىرىنەن تاعى 50 باس قۇناجىن ساتىپ الۋعا الدىن الا كەلىستى. بۇعان قوسا, ءسۇت تسەحىنىڭ بيزنەس جوسپارىن جاساتۋدا. قوجالىق باسشىسى ن.اگاليەۆ ءيزرايلدىڭ «تەssa» كومپانياسىنىڭ باسشىلىعىمەن 2000 توننالىق كوكونىس ساقتاۋ قويماسىنىڭ قۇرىلىسىن بىرلەسىپ سالۋ جونىندە دە كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ جاتىر. بۇدان بولەك «اسىل», «بالقايماق», «بەكزات», «زەڭگى بابا» شارۋا قوجالىقتارى جەر ۋچاسكەسىنىڭ قۇجاتتارىن وتكىزىپ زاڭداستىرىپ, بيزنەس جوسپارلارىن دايىنداۋدا. قالاي ايتساق تا, عاسىر قۇرىلىسىنىڭ اۋداننىڭ تىرشىلىگىنە تىڭ سەرپىن بەرگەنى انىق. مال باسى سانىن ارتتىرۋ جانە ساپالى مال ونىمدەرىن ۇلكەن كولەمدە ءوندىرۋدىڭ كەپىلى مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋ بولىپ تابىلادى. قازىرگى تاڭدا اۋداندا 25 قولدان ۇرىقتاندىرۋ پۋنكتتەرى, 6 اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى بار, ونىڭ ىشىندە ءىرى قارا مالىن وسىرۋمەن 2 قوجالىق, جىلقى مالىن وسىرۋمەن 2 قوجالىق, قوي مالىن وسىرۋمەن 5 قوجالىق اينالىسۋدا. 14 مال بورداقىلاۋ الاڭى جۇمىس ىستەۋدە. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ۇساق شارۋا قوجالىقتارىن ىرىلەندىرۋ ەكەنى انىق. اۋداندا ىرىلەندىرۋ جۇمىسى ءوز رەتىمەن ءجۇرىپ كەلەدى. ۇساق شارۋا­شىلىقتاردىڭ شارۋاسى دا, ماشاقاتى دا شاش ەتەكتەن. نە نەسيە الا المايدى, نە مەم­لەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن جەڭىلدىكتەردى پايدالانا المايدى. اۋداندا بۇگىنگە 18 اۋىلدىق تۇتىنۋ كووپەراتيۆى قۇرىلىپ, وعان 145 شارۋا قوجالىعى بىرىكتىرىلگەن جانە ولار ادىلەت باسقارماسىندا تىركەلدى. بوتامويناق اۋىلدىق وكرۋگىندە «جادىرا» اتك-ءنىڭ ماڭىنا 28 مايدا شارۋا قوجالىقتارى توپتاستىرىلىپ, ادىلەت, سالىق, ستاتيس­تيكا باسقارمالارىندا قايتا تىركەۋدەن وتكىزىلۋدە. جالپى جەر كولەمى 5012 گەكتاردى قۇرايدى. قوستوبە اۋىلدىق وكرۋگىندە «اگالي» شارۋا قوجالىعىنىڭ ماڭىنا 15 شارۋا قوجالىعىن بىرىكتىرىپ, «تالاس» اۋىلدىق تۇتىنۋ كووپەراتيۆىن قۇرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. جالپى, جەر كولەمى 600 گەكتار. ديقان اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ جەڭىس اۋىلىنداعى شارۋا قوجالىقتارىن ءىرى­لەن­دىرىپ, «تاجيباەۆ ح» شارۋا قوجا­لىعىنا, ۇلگىلى اۋىلدىق وكرۋگىندە 70 شا­رۋا قوجالىقتارىن اۋىلدىق تۇتىنۋ كوو­پەراتيۆىنە بىرىكتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. اۋدان وبلىس ورتالىعىنا جا­قىن ورنالاسقاندىقتان اۋدان شارۋاشى­لىقتارىنىڭ كوپشىلىگى كوكونىس ءوسىرۋ­مەن اينالىسادى. تۇرعىنداردى كوكونىس­پەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ءبىر جولى جىلى­جايلاردىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ. «اقجار» شارۋا قوجالىعى كولەمى 1250 شارشى مەتر, «مانات» شارۋا قوجالىعى 1 گەكتار جەرگە جىلىجاي سوعىپ, تولىققاندى جۇمىس ىستەۋدە. وتكەن جىلى اتالعان جىلىجايلاردا 352 توننا كوكونىس ءوندىرىلدى. «تالاپ» شارۋا قوجالىعى اۋماعى 3 گەكتار بولاتىن بارلىق ماۋسىمدىق كورەي تەحنولوگياسى بويىنشا جالپى قۇنى 355 ملن. تەڭگەگە كوكونىس ءوسىرۋ جىلىجايىن ىسكە قوسىپ, تۇراقتى ءونىم الۋدا. ەندىگى ماسەلە وندىرگەن ءونىمدى ساقتاۋ جانە وڭدەۋشى ونەركاسىپ جۇيەسىن قۇرۋ. اۋدان بويىنشا كوكونىس ساقتايتىن 7 قويما بار. الايدا, كوكونىس وڭدەيتىن تسەحتار جوق, تەك قانا بۋرىل اۋىلدىق وكرۋگىندە جەكە كاسىپكەر م. ەسەنباەۆتىڭ وسىمدىك مايىن شىعاراتىن تسەحى جۇمىس ىستەيدى. اۋدان كولەمىندە برويلەر قۇسىن ءوسى­رىپ, كۇس ەتىن وندىرۋمەن اينالىسۋ ءۇشىن, قۇس فابريكاسىن سالۋعا «اۋليەاتا فەنيكس» جشس-ءنىڭ اگرارلى نەسيە كورپوراتسياسىنان 1 ملرد. 166 ملن. تەڭگە الىپ, جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتىر. ول قارجىنىڭ 600 ملن. تەڭگەسى ينفراقۇرىلىم جۇرگىزۋگە جۇمسالدى. فابريكا وسى جىلدىڭ كۇزىندە تولىق ىسكە قوسىلادى. تامشىلاتىپ سۋا­رۋ تەحنولوگياسىمەن بۋرىل اۋىلدىق وكرۋگىندە «باينازاروۆ» شارۋا قوجالىعى 6 گەكتار جەرگە كوكونىس, قوستوبە اۋىلدىق وكرۋگىندە «اگالي» شارۋا قوجالىعى 110 گەكتار جەرگە كوكونىس, 10 گەكتار جەرگە باق, «امان» شارۋا قوجالىعى 23 گەكتار جەرگە كوكونىس, مىرزاتاي اۋىلدىق وكرۋگىندە «ورازباي» شارۋا قوجالىعى 5 گەكتار جەرگە كوكونىس, بوتامويناق اۋىلدىق وكرۋگىندە «ماريا ي ك» سەرىكتەستىگى 16 گەكتار جەرگە كوكونىس جانە جاڭاتۇرمىس اۋىلدىق وكرۋگىندە «مانات» شارۋا قوجالىعى 10 گەكتار جەرگە كوكونىس, 13 گەكتار جەرگە باقشا ءوسىرىپ, بارلىعى 193 گەكتار جەرگە وسى ءتاسىل ەنگىزىلدى. بيىل تامشىلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگياسىن 400 گەكتار القاپقا ەنگىزۋ جوسپارلانىپ, ىسكە اسىرىلۋدا. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا اۋداندا جالپى قۇنى 2 ملرد. 310 ملن. تەڭگەنى قۇرايتىن 3 ينۆەستيتسيالىق جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ, 170 جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلدى. «جاسۇلان-فلورا» جشس جالپى سوماسى 1,050 ملن. تەڭگەنى قۇرايتىن, گۇلدى وندىرىستىك نەگىزدە ءوسىرۋ كەشەنى جوباسىن جۇزەگە اسىرىپ, كەشەندە 100 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ «وندىرىستىك (يندۋستريالدىق) ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ» قۇرالى بويىنشا 2013 جىلى «جاسۇلان فلورا» جشس-ءنىڭ گۇل وسىرەتىن جىلىجايىنا 77,9 ملن. تەڭگەگە تابيعي گاز تارتىلدى. وسىدان كەيىن بۇل كاسىپورىن 10 ملن. دانا گۇل ونىمدەرىن ءوسىرىپ, جىلدىق وندىرىستىك قۋاتتىلىعى 100 پايىزدى قۇرادى. «تاراز قۇبىر زاۋىتى» جشس جالپى سوماسى 960,0 ملن. تەڭگەنى قۇرايتىن, قۋاتتىلىعى جىلىنا 2190 توننا پوليەتيلەن قۇ­بىرلار وندىرەتىن زاۋىت قۇرىلىسىن سالۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرىپ, قوسىمشا 50 جۇمىس ورنىن اشتى. ال «بازا-servis» جشس جىلىنا 10,9 ملن. كىرپىش شىعاراتىن زاۋىت جوباسىن جۇزەگە اسىرىپ, تاعى 20 ادامدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك الدى. «اۋليە-اتا فەنيكس» جشس – قۇس فابريكاسىن جاڭعىرتۋ جانە قايتا قۇرۋ جوباسى وبلىستىق وڭىرلىك ۇيلەستىرۋ كەڭەسىندە كارتاعا ەنگىزۋ ءۇشىن ماقۇلدانىپ, يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى شتابىندا قاراستىرىلىپ, وڭ شەشىمىن تاپتى. جوبانىڭ قۇنى – 1750,4 ملن. تەڭگە. تولىق ىسكە كىرىسكەن كەزدە 108 جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى. بۇگىنگى كۇننىڭ باستى ماقساتى – ەلباسى قويعان اسا ماڭىزدى مىندەتتەردەن تۋىندايتىن جۇمىستاردىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىنداپ, جۇزەگە اسىرۋ. كەز كەلگەن داڭق­قا جەتكىزەتىن جول ەڭبەكپەن سالىنادى. ەندەشە, بايزاقتىقتار «بەرەكەنى كوكتەن تىلەمە, ەتكەن ەڭبەكتەن تىلە» دەگەن دانا ابايدىڭ ايتقانىن ءىس جۇزىندە دالەلدەپ وتىر. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى بەرى جامبىل ءوڭىرىنىڭ قارقىندى وركەندەپ كەلە جاتقانىنا ەل كۋا. الەۋمەتتىك دامۋدىڭ بارلىق سالالارىندا كوڭىل قۋانتارلىق تابىستار بار. باۋىرمالدىق پەن بىرلىكتىڭ مەكەنى اتانعان اۋليەاتا وڭىرىندە ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك سالالار تۇبەگەيلى تۇردە جاڭارىپ, جاڭعىرىپ كەلەدى. مۇراتحان شۇكەەۆ, بايزاق اۋدانىنىڭ اكىمى. جامبىل وبلىسى.