جول ايقىن, ماقسات بىرەۋ

ەلباسى قويعان باستى تالاپ – الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋ. ونىڭ باسىم قاعيداتتارىن پرەزيدەنت “قازاقستان -2050” ستراتەگياسىندا ناقتى بەلگىلەپ بەردى. حالىقارالىق ساراپشىلار قازاقستاندى الەمنىڭ ەڭ جىلدام وسەتىن ەكونوميكالار ۇشتىگىنە ەنگىزدى. شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ كوپ كولەمىن تارتا بىلەتىن 20 كوشباسشى مەملەكەتتەر ساپىنا قوستى. وسىنداي جوعارى ماقساتتارعا ءوز ۇلەسىن قوسۋدى مۇرات تۇتقان مامليۋت اۋدانى تۇرعىندارىنىڭ كۇش-جىگەرى “قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق” جولداۋىنىڭ تالاپتارىن ورىنداۋعا جۇمىلدىرىلعان. وسىعان وراي الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋ, اگروونەركاسىپ كەشەنىن جەتىلدىرۋ, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى قولداۋ, قولجەتىمدى باسپانا سالۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى جاڭعىرتۋ, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ, جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىن قۇرۋ باعىتتارى بويىنشا جۇيەلى جۇمىستار اتقارىلىپ كەلەدى. اۋداننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بارىسىن تالداۋ مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ورىنداۋ بويىنشا كەشەندى شارالاردىڭ باسەڭدەمەگەنىن, كەرىسىنشە, شيراي تۇسكەنىن كورسەتەدى. 2013 جىلى قابىلدانعان “اگروبيزنەس- 2020” اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ جونىندەگى باعدارلاما باسەكەگە قابىلەتتى, ىشكى نارىق قاجەتتىلىكتەرىن وتەۋ, ەكسپورت رەسۋرستارىن قۇراستىرۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن ءوندىرۋدى ودان ءارى ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەردى. اۋىل شارۋاشىلىعىن كوتەرۋگە باعىتتالعان مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ارقاسىندا اۋىل شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىن تەحنيكالىق قايتا جاراقتاندىرۋ, وزىق اگروتەحنيكانى ەنگىزۋ, مينەرالدىق تىڭايتقىشتار مەن حيميالىق قورعانۋ زاتتارىن قولدانۋ دەڭگەيى ايتارلىقتاي جاقساردى. ەگىستىك القاپتارىنىڭ قۇرىلىمى ءارتاراپتاندىرىلىپ, مايلى جانە جەمازىق داقىلدارىن كوپتەپ ەگۋگە بەتبۇرىس جاسالدى. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا 1,9 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلىپ, اگروونەركاسىپ كەشەنىنە 255,6 ميلليون تەڭگە سۋبسيديا ءبولىندى. جوعارى ساپالى استىق ءوندىرۋدى قالىپتاستىرۋ كوپتەگەن فاكتورلارعا بايلانىس­تى ەكەنىن جىلداعى تاجىريبە انىق بايقاتىپ ءجۇر. سولاردىڭ باستىلارىنا جەر وڭدەۋ ساپاسى مەن ەگىنشىلىك مادەنيەتىن جاتقىزۋعا بولادى. بيىل ىلعال ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسى 137,8 مىڭ القاپقا قولدانىلدى. بۇگىنگى كۇنى اۋدان ەكونوميكاسىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ۇلەسى 60 پايىزدى قامتيدى. ازىق-ت ۇلىك وندىرۋمەن 30 كاسىپورىن اينالىسادى. نەگىزگى وندىرۋشىلەردىڭ ءبىرى سانالاتىن مامليۋت ۇن ۇگۋ كومبيناتى ءبىر جىل ىشىندە 18 مىڭ توننا ۇندى, اقشاعا شاققاندا 947 ميلليون تەڭگەنىڭ ساپالى ءونىمىن تۇتىنۋشىلارعا جەتكىزدى. مۇندا زىعىردى, راپستى قابىلداۋ, كەپتىرۋ جۇمىستارى وزىق تەحنولوگيالارمەن اتقارىلادى. اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ ماڭىزدى ءبىر بۋىنى– مال شارۋاشىلىعى. بۇل سالانى دامىتۋدىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ مالدىڭ بارلىق تۇرلەرىن جانە ءبىرىنشى كەزەكتە ازىق-ت ۇلىك تاعامدارىمەن قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىندىگىن ۇلعايتتى. “سىباعا” باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جانە جەكە قاراجات ەسەبىنەن 340 ميلليون تەڭگەگە 1030 باس اكەلىندى. مالدىڭ ەتتى تۇقىمىنىڭ گەنەتيكالىق الەۋەتىن جاقسارتۋ ماقساتىمەن “بەلوە اگرو” جشس-ىندە 300 باسقا شاقتالعان اسىل تۇقىمدى رەپرودۋكتور ىسكە قوسىلدى. امەريكادان انگۋس تۇقىمداس 300 باس ءىرى قارا ساتىپ الىندى. “جيتنيتسا” جشس اسىل تۇقىمدى فەرما اشۋ ءۇشىن 100 باس ءىرى قارا مالىن ءوسىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. ەلباسى مىندەتتەگەن شارالاردىڭ ءبىرى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ, ولارعا بارىنشا جاعداي جاساۋ بولىپ تابىلادى. بۇگىنگى كۇنى اۋداندا قۇرىلعان 1076 كاسىپكەرلىك سۋبەكتىنىڭ بولشەك تاۋار اينالىمى ءۇش ەسە ۇلعايدى. “تالاپكەر” اۋىلدىق نەسيە سەرىكتەستىگى ەكى ءجۇز ميلليون تەڭگەنىڭ نەسيەسىن ۇلەستىردى. “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماسى بويىنشا ءتورت كاسىپكەر 33 ميلليون تەڭگە قارجىلىق قولداۋعا يە بولدى. 2 ناۋ­بايحانا, 4 دۇكەن, جارما وندىرەتىن, ديزەلدىك جانارماي اپپاراتۋراسىن جوندەيتىن جانە 2 اعاش وڭدەيتىن تسەحتار اشىلدى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە “كاحولونگ كازاحستان” جشس مامليۋتكا قالاسىندا 676 ميلليون تەڭگەنىڭ جەمازىق زاۋىتى مەن ماي كاسىپورنىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋدى بەلگىلەپ وتىرعانىن ايتا كەتكەن ءجون. جۇرتشىلىقتى تولعاندىراتىن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى اۋىزسۋ جايى ەكەنى ايان. 42 ەلدى مەكەننىڭ 24-ءى توپتىق سۋ قۇبىرلارىن جانە 13-ءى تەرەڭ سكۆاجينالاردى پايدالانادى. قالعان اۋىلدارعا تىرشىلىك ءنارى تاسىمالمەن جەتكىزىلەدى. “اق بۇلاق” باعدارلاماسى بويىنشا مەڭگەسەر اۋىلىندا 243 ميلليون تەڭگەنىڭ سۋمەن قامتۋ جۇيەسى جاڭارتىلدى. ششۋچە ەلدى مەكەنىندە جەراستى سۋلارىن تازارتۋ قۇرىلىسى اياقتالدى. اۆتوموبيل جولدارى جۇيەسىن جاقسارتۋ ماسەلەسىنە دە ۇلكەن كوڭىل ءبولىپ كەلەمىز. بۇل سالاعا 276,8 ميلليون تەڭگە باعىتتالسا, اۋداندىق ماڭىزداعى اۆتوموبيل جولدارىن جوندەۋگە 46 ميلليون تەڭگە جۇمسالدى. ۆوسكرەسەنوۆكا-لەدەنوۆو اۆتوجولىنا – 50 ميلليون, مامليۋتكا قالاسىنىڭ ىشكى جولدارىنا 20 ميلليون تەڭگە نىسانالى ترانسفەرت ءبولىندى. بۇدان تىسقارى, بەكسەيىت جانە مەڭگەسەر اۋىلدارىنىڭ جولدارىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتار دايىندالىپ, “جۇمىسپەن قامتۋ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماسىنا ەنگىزىلدى. ەلباسى تاپسىرمالارىنا سايكەس جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسى اياسىندا الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا – 6,8 ميلليون, جاستار تاجىريبەسىنە 3,2 ميلليون تەڭگە قاراستىرىلدى. 33 ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. 31 جۇمىسسىز كاسىپتىك قايتا دايارلىقتان ءوتتى. بارلىعى 530 جاڭا جۇمىس ورىندارى ۇيىمداستىرىلىپ, 212 ادام قوعامدىق جۇمىستارعا تارتىلدى. دەگەنمەن, ورتاشا ايلىق جالاقى مولشەرى وسكەنىمەن, قازىرگى جايى قاناعاتتاندىرمايدى. سول سەبەپتى ونى كوبەيتۋدىڭ مۇمكىندىكتەرىن جان-جاقتى ىزدەستىرۋدەمىز. ەلباسى ۇكىمەتتەن باستاپ, جەرگىلىكتى اكىمدەرگە دەيىنگى بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارمەن جۇمىستى كۇشەيتۋ, كەدەيلىك دەڭگەيىن ودان ءارى تومەندەتىپ, جۇمىسسىزدىقتىڭ ءوسۋىن تەجەۋ, ماسىلدىق پيعىلدىڭ ورىستەۋىنە جول بەرمەۋ تالابىن قويعانى ءمالىم. از قامتىلعان ازاماتتاردى قولداۋ ماقساتىمەن 44 وتباسىعا جانە 18 جاسقا دەيىن بالالارى بار 173 وتباسىعا جاردەماقى تولەندى. 142 مۇگەدەك جانعا ارنايى تەحنيكالىق جابدىقتار اپەرىلدى. ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارىنا – 20, ساناتورلىق-كۋرورتتىق ەمدەلۋگە 37 ادام جىبەرىلدى. “ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر تۋرالى” زاڭ تالاپتارىن ورىنداۋ بويىنشا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ بولىمشەلەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ, مۇگەدەكتەر مەن قارتتارعا ۇيدە قولۇشىن بەرۋ شارالارىن جالعاستىرا بەرەتىن بولامىز. جولداۋدا ء“ححى عاسىرداعى دامىعان ەل دەگەنىمىز – بەلسەندى, ءبىلىمدى جانە دەنساۋلىعى مىقتى ازاماتتار” دەپ اتاپ كورسەتىلدى. شىنىندا دا, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانعان, اقىل-سەزىمى تولىسقان, وڭ-سولىن تانىعان, جاقسىلىققا ءۇيىر, قىسىلشاڭ ساتتە كومەك قولىن سوزۋعا ءازىر ۇرپاق تاربيەلەي بىلسەك, ەرتەڭگى ەل قورعانىنا لايىق ءىزباسارلاردىڭ كوپتەپ شىعارى داۋسىز. بۇل ورايدا مەملەكەتتىڭ, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جانە مەديتسينا قىزمەتكەرىنىڭ دەنساۋلىق ءۇشىن ورتاق جاۋاپكەرشىلىگىن ۇمىتپاعان ءلازىم. مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ باستى قاعيداتتارىنىڭ ءبىرى سپورتپەن شۇعىلدانۋ, دۇرىس تاماقتانا ءبىلۋ, جۇيەلى پروفيلاكتيكالىق تەكسەرىلۋ, وسىنىڭ ءبارى, اينالىپ كەلگەندە, كەز كەلگەن اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا نەگىز سالارى انىق. اۋداندا ورنالاسقان ورتالىق اۋرۋحانادا, 7 فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك جانە 27 مەديتسينالىق پۋنكتتەردە 24 دارىگەر مەن 136 مەيىربيكە ەڭبەك ەتەدى. ۋاقىتىندا دياگنوستيكالاۋ جانە العاشقى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. بۇل ءولىم دەڭگەيىن – 3,5, تۋبەركۋلەزدى 19,5 پايىزعا تومەندەتۋدى قامتاماسىز ەتتى. بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر اراسىندا وبىر كەسەلىمەن اۋىراتىندار تىركەلگەن جوق. تۇتاستاي العاندا, دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىن ۇستاۋعا 418 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, قارجىلاندىرۋ مولشەرى ارتىپ كەلەدى. ەلباسىنىڭ حالىقتىڭ 30 پايىزىن سپورتپەن اينالىسۋعا تارتۋ جونىندەگى تالا­بى ۇدايى نازارىمىزدا. بۇل رەتتە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى سپورت­شىلارىمىزدىڭ ء“ۇمىت” وبلىستىق سپارتاكياداسىندا ءتورت جىل قاتا­رىنان ءبىرىنشى ورىندى يەلەنىپ جۇرگەنىن ايتساق تا جەتكىلىكتى. ءبىلىم بەرۋ, مادەنيەت سالالارىندا دا تابىستار جوق ەمەس. ەلىمىز الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كا­لىق جاڭعىرتۋلاردىڭ جاڭا بەلە­سىنە اياق باستى. قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس مەملەكەتتەرى پرەزي­دەنتتەرىنىڭ ەۋرازيالىق ەكونو­ميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى شارتقا قول قويۋى الدىمىزداعى ۇلان-عايىر مىندەتتەردى ايقىنداپ بەردى. ماقسات ايقىن, ول – قۋاتتى دا ءوسىپ-وركەندەگەن قازاقستانعا قىزمەت ەتۋ. ەربولات بەكشەنوۆ, مامليۋت اۋدانىنىڭ اكىمى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.