قىزىلوردادا «ەۋرازيالىق ىقپالداستىق: بولاشاققا بەتالىس» تاقىرىبىندا قازاقستان-رەسەي-بەلارۋس ساراپشىلىق فورۋمى ءوتتى. «كەلەسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان جۇمىسىن باستايتىن ەكونوميكالىق وداق ءححى عاسىردا جۇزەگە اسقان العاشقى اۋقىمدى باستاما. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان 20 جىل ىشىندەگى جەتىستىكتەرىن سارالاپ كورسەك, ءبىز اشىق ساياسات ارقاسىندا جوعارى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدىك», دەدى فورۋمنىڭ بەتاشار سوزىندە قىرىمبەك كوشەرباەۆ.
ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرىلۋىنا بايلانىستى ءار مەملەكەت جانە ونىڭ جەكە ايماقتارى باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى ءۇشىن ونەركاسىپ پەن ساۋداسىن دامىتۋى ءتيىس. «وبلىس ونەركاسىبىنىڭ 93,4 پايىزى مۇناي-گاز جانە ۋران وندىرۋگە تيەسىلى. ءبىزدى مۇنداي ەكونوميكالىق قۇرىلىم مۇلدەم قاناعاتتاندىرمايدى. ءوڭىر ەكونوميكاسى بەلسەندى ءارتاراپتاندىرۋدى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان ايماقتا مۇناي وندىرۋمەن قاتار, مەتاللۋرگيالىق كلاستەردى قالىپتاستىرامىز. ۇكىمەت مەتاللۋرگيالىق كلاستەردى ايماعىمىزدىڭ پوليمەتالل رۋدالارىنىڭ باي قورلارى نەگىزىندە دامىتۋ بويىنشا «جول كارتاسىن» ماقۇلدادى. 2010 جىلى پايدالانىلۋعا بەرىلگەن ءىرى كۇكىرت قىشقىلى زاۋىتىنىڭ قۋاتتىلىعىن ەكى ەسە ۇلعايتۋ جانە ونىڭ نەگىزىندە باسقا دا حيميالىق وندىرىستەردى اشۋ ماسەلەسى قارالۋدا», دەپ اتاپ ءوتتى ايماق باسشىسى.
ايماقتا جاقىن ارادا شىنى زاۋىتى, قۇبىرلار جانە تسەمەنت شىعارۋ وندىرىستەرىن اشۋ جۇزەگە اسىرىلادى. كەلەشەكتە كولىك قۇرىلىسى زاۋىتى دا سالىنادى. سونداي-اق, مەتاللۋرگيا سالاسىن دامىتۋ باعىتىندا اۋقىمدى جوبالار جۇزەگە اسادى. ياعني قىزىلوردا بولاشاقتا وندىرىستىك ايماققا اينالماق. ال بىلىكتى مامانداردى دايىنداۋ جۇمىسى دا ۇمىت قالعان جوق. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ جونىندەگى قۇجاتقا قول قويۋ ارقاسىندا جاستاردىڭ اكادەميالىق جۇمىلعىشتىعى شىنايى مۇمكىندىككە اينالادى. ەندى جاستار وداق مۇشەلەرىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا كەدەرگىسىز وقي الادى. ەاەو ساپالى ءبىلىم جانە كاسىبي داعدىلارعا قول جەتكىزۋ جانە جۇمىسقا ورنالاسۋ سياقتى ارتىقشىلىق بەرەدى. ونىڭ ايقىن دالەلىن مىنادان كورە الامىز. وبلىس اكىمى باستاماسىمەن 150-دەن استام قىزىلوردالىق تۇلەك جەتەكشى رەسەيلىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الادى. اتاپ ايتقاندا, ماسكەۋ بولات جانە قورىتپا ينستيتۋتى مەن سانكت-پەتەربۋرگ مەملەكەتتىك تەحنولوگيالىق وسىمدىك پوليمەرلەرى ۋنيۆەرسيتەتىندە وقيدى.
– ەڭ باستىسى, كەيبىرەۋلەر ايتىپ جۇرگەندەي, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق «جاڭا كسرو» ەمەس. ءبىزدىڭ ورتاق ماقساتىمىز – ءبىر-ءبىرىمىز ءۇشىن نارىقتارىمىزدى اشىپ, بيزنەسمەندەرىمىزگە بىرلەسە جۇمىس جاساۋعا مۇمكىندىك بەرۋ, ال ازاماتتارىمىزعا ەڭ جاقسى تاۋاردى تاڭداۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ. اشىقتىق ساياسات زامانىمىزدىڭ جاھاندىق ترەندى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان ءوز كەلەشەگىن قازاقستان جاھاندىق ەكونوميكا جانە دۇنيەجۇزىلىك قاۋىپسىز جۇيەسىنە ينتەگراتسيالاۋمەن بايلانىستىرادى, – دەدى ول.
بۇدان بولەك, فورۋمدا «ەۋرازيالىق وداقتىڭ تاريحي ماڭىزى مەن پەرسپەكتيۆالارى» تاقىرىبىندا ەاەو ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ۆ.لەپەحين بايانداما جاسادى. ەكونوميكالىق وداقتىڭ بولاشاعىن جان-جاقتى ساراپتاپ, پايدالى تۇستارىن باسا كورسەتتى. ال مۇنداي ساياسي شەشىمنىڭ قابىلدانۋىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءرولى ەرەكشە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ال «التەرناتيۆا» وزەكتى زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ا.چەبوتارەۆ ءوزىنىڭ «ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا: جاڭا دەڭگەيگە شىعۋ نەمەسە شيىرشىق بويىنشا قوزعالىس» تاقىرىبىنداعى بايانداماسىندا ەاەو دامۋىنىڭ الەۋەتتى جولدارىن جانە وداق مۇشەلەرىنىڭ سىرتقى ەكونوميكالىق بايلانىستارىن بەكىتۋ تاسىلدەرىن قاراستىردى.
بەلارۋس ستراتەگيالىق ءجانە سىرتقى ساياسي زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ا.سيۆيتسكي ەاەو دامۋ ماسەلەلەرى مەن كەلەشەگىن سارالادى. ونىڭ پىكىرىنشە, قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس ءوز مۇددەلەرىن ءبىرلەسە قورعاپ, الەمدىك نارىققا شىعۋى كەرەك.
جالپى, فورۋم بارىسىندا ءۇش ەلدىڭ ەكونوميست-ساراپشىلارى وداقتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلادى.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا.