ق ۇلىشوۆتار وتباسى رەسپۋبليكالىق بايقاۋعا جولداما الدى
شاتتىعى جاراسقان شاڭىراق
نۇرالى ق ۇلىشوۆ – ءومىر قيىندىعىمەن قارشادايىنان بەتپە-بەت كەلگەن, ونىمەن كۇرەسكەن جانە جەڭە بىلگەن ازامات. ەلىمىزدىڭ سولتۇستىگىندە 13 بالالى وتباسىنىڭ 4-ءشى پەرزەنتى بولىپ 1958 جىلى ومىرگە كەلگەن ول تۋعاننان جامباس, ۇرشىق سۇيەگىنىڭ اۋرۋىنا تاپ بولدى. 4-6 جاسىنان باستاپ تۋعان ءۇيىن ايلاپ-جىلداپ ۇمىتىپ, الىس قالالارداعى اۋرۋحانالار توسەگىنە تاڭىلدى. – شىمكەنتتە ەكى جىل ەمدەلگەنىمدە قازاق ءتىلىن ۇمىتىپ, ۇيگە ورىسشا سويلەپ بارعانمىن. قازاق ءتىلدى شاعىن اۋىلداعىلار ءۇشىن تاڭ بولدىم, – دەپ ەسكە الادى نۇرالى بۇگىن ول كەزدەردى. وتاشى دارىگەر سپورتپەن شۇعىلدانعانى دۇرىس دەگەن سوڭ اناسى مۇنى تاڭ الاگەۋىمدە تۇرعىزىپ, جاتتىعۋ جاساتىپ قوياتىن. نۇرەكەڭ سپورتقا وسىلاي كەلىپتى. شاعىن اۋىلدا قانداي سپورت وشاعى بولسىن, ءوز بەتىنشە جۇگىرۋ, جەڭىل اتلەتيكا, كولگە ءجۇزۋ – بالا نۇرالى اينالىسقان سپورت تۇرلەرى وسى. اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكۋمىنىڭ اگرونوميا فاكۋلتەتىندە وقىپ ءجۇرىپ, شاڭعى تەبۋمەن دە شۇعىلدانعانى بار. ناتيجەسى جامان ەمەس سياقتى – اياعى جاراپ, رەسەيدىڭ مۋرمانسك وبلىسىندا اسكەر قاتارىندا بولىپ قايتتى. وسىدان كەيىنگى ءدامىن تاعدىر كيەلى ماڭعىستاۋ وڭىرىندە تاتۋعا, وسىندا قيىندىقپەن كۇرەسە ءجۇرىپ, ءماندى-ماعىنالى ءومىر سۇرۋگە, ءساندى-سالتاناتتى وتباسىن قۇرۋعا جازىپتى. اسكەردەن سوڭ ناعاشىلار كەڭەسىمەن ماڭعىستاۋدا قالعان ول ماەك-كە جۇمىسقا ورنالاسادى. ويى – سولتۇستىكتە جۇمىس تابىلمايدى دەۋ ەمەس, ۇيەلمەلى-سۇيەلمەلى پەرزەنتى كوپ اتا-اناعا سالماق سالماي, ءوز قامىن ءوزى جاساۋ. تابىستى بولدى, وتباسىلى بولدى, جۇمىستا ابىرويلى بولدى, سپورتتان قول ۇزگەن جوق – شاعىن فۋتبولدىڭ «شاڭىن قاقتى». تەك, وردا بۇزار 30-دان اسا بەرە اياعى تاعى سىر بەردى. ايلاپ اۋرۋحانا توسەگىنە قايتا تاڭىلدى. 90-جىلدارى ماسكەۋدە جاسالعان وتادان سوڭ II توپتاعى مۇگەدەك بوپ ورالعان ن.ق ۇلىشوۆتى ماەك قايتا جۇمىسقا العان جوق. ء–ۇش جىل ماتەريالدىق جانە پسيحيكالىق تۇرعىدان وتە اۋىر جىل بولدى. 1991 جىلى الماتىدا مۇگەدەكتەر اراسىندا جارىس وتەدى ەكەن دەگەندى ەستىپ, ستول تەننيسىنە جازىلدىم. بىراق, جىگىتتەر ادام جەتىسپەي جاتىر دەپ وتىرىپ وينايتىن ۆولەيبولعا شاقىردى. «مۇنداي دا ۆولەيبول بار ما؟» دەپ تاڭعالعان ەدىم. مەن ءوز تاعدىرىمنىڭ ودان ءارى سول ويىنمەن بايلانىستى وربيتىندىگىن بىلگەن جوقپىن, – دەيدى ول. وسى سپورت تۇرىنەن ەلىمىزدىڭ قۇراما كومانداسى ساپىنا ەندى, ءتىپتى, تمد ەلدەرى اراسىندا 8 رەسپۋبليكا اراسىندا قازاقستان كومانداسى العاش رەت 1-ورىن العان ەدى. جارىستار دا, جەڭىستەر دە جالعاسا بەردى, نۇرالى بولسا جاتتىعۋىن ۇدەتە ءتۇستى. سۋعا ءجۇزۋ مەن جەڭىل اتلەتيكادان ەلىمىزدىڭ, ال وتىرىپ وينايتىن ۆولەيبولدان حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى اتاندى. ماڭعىستاۋدا مۇگەدەكتەر سپورتىنىڭ نەگىزىن قالاپ, 1992 جىلى ولارعا ارنالعان فەدەراتسيا قۇردى. ءوزى باسشىلىق ەتەتىن فەدەراتسيادا 100-دەن استام مۇگەدەك جان سپورت تۇرلەرىمەن اينالىسادى, ايتۋلى دودالاردا توپ جارىپ ءجۇر. وتباسىندا ءبىر ۇل, ەكى قىز تاربيەلەگەن نۇرالى مەن ءاليا بۇگىن – ءۇش پەرزەنتتەن تاراعان نەمەرە-جيەندەردىڭ اتا-اجەسى. ۇلى ماڭعىستاۋ وبلىستىق كەدەن دەپارتامەنتىندە قىزمەت ەتەدى, ول دا ۆولەيبول شەبەرى. ال, قىزدارى كاراتە-دو جاتتىعۋىنا 6 جىل قاتىستى, وسى سپورت تۇرىنەن ۇلكەنى جانار قر سپورت شەبەرلىگىنە ۇمىتكەر بولسا, كىشىسى ەلميرا I دارەجەدەگى سپورتشى. مۇگەدەكپىن دەپ مويىماي, ونەگەلى وتباسىندا ۇلگىلى ۇل-قىز تاربيەلەپ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانعان جاننىڭ شاڭىراعى قاشاندا شاتتىققا تولى. بالا-كەلىن, قىز-كۇيەۋ, نەمەرە بۋىندار ءوزارا تاتۋ, ۇيىمشىل.
اقتاۋ.
ساعىندىقوۆتار وتباسى دا ۇزدىكتەر قاتارىنان تابىلدى
ورەننىڭ ونەگەسى
كيەلى ماڭعىستاۋ وڭىرىندە داۋلەسكەرلەر مەن دۇلدۇلدەر تۋعان قاراتاۋ ەتەگىندە جىڭعىلدى دەگەن اۋىل بار. وسى اۋىلدىڭ ەسىمىن اۋىز تولتىرىپ ايتىپ, ماقتانىش ەتىپ جۇرەر تۇلەكتەرىنىڭ ءبىرى – ورەن ساعىندىقوۆ. 1969 جىلى قازپتي-ءدى بىتىرىسىمەن ماڭعىستاۋ ولكەسىنىڭ مۇناي سالاسىنا جۇمىسقا كىرىسكەن ورەن ساعىندىق ۇلى وسى سالادا قاتارداعى وپەراتوردان مۇناي ءوندىرۋ باسقارماسى باستىعى قىزمەتىنە دەيىن كوتەرىلدى. ءوڭىردىڭ مۇناي سالاسىن يگەرۋ, قالىپتاسۋ, دامۋ كەزەڭدەرىنىڭ كۋاگەرى ءارى بەل ورتاسىندا جۇرگەن مۇنايشى. بۇگىندە زەينەتكەر بولعانىمەن ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كمتجيۋ-دە ءدارىس وقيتىن ورەننىڭ وتباسى – جارى ايسۇلۋ, ەكى ۇلى مەن قىزى تۇگەلگە جۋىق مۇناي سالاسىنىڭ ماماندارى جانە وسى سالادا قىزمەتتە. – ومىردە وزىڭە جاماندىقتان جيرەنۋدە, جاقسىلىقتى ۇيرەنۋدە, قىزمەتتى تەرەڭ يگەرۋدە ۇلگى ەتەتىن جاندار بولادى. وقۋ ءبىتىرىپ كەلگەن جاس مامان كەزىمدە سالانىڭ قىر-سىرىنا باۋلىعان سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, سول كەزدەگى «ۋزەننەفت» مەكەمەسىنىڭ وپەراتورى سماعۇل جالعاسباەۆ پەن تسەح باستىعى قۇراق تىلەۋقۇلوۆتى ۇستاز تۇتتىم. 1975 جىلى جاڭاوزەن قالاسىندا ۇلكەن ۇلىم ومىرگە كەلدى. ءسابي 3-4 ايلىعىندا قاتتى ناۋقاستانىپ اۋرۋحاناعا ءتۇستى. ءالى ەسىمدە, اۋرۋحاناعا كەلسەم, جولداسىم جىلاپ وتىر, ال بالانىڭ جىلاۋعا دا ءالى جوق – سۇلق جاتىر. ابدەن ارىعان – ەتسىز سۇيەككە ءىلىنىپ تۇرعان تەرىسىن ۇستاساڭ 10 سانتيمەترگە دەيىن سوزىلاتىندىعى ۇرەيىمدى ۇشىردى. دارىگەرلەر ەشتەڭە ايتپايدى. بالانى ءبارى دە ولدىگە ساناعاندىعىن ءبىلىپ, جەر بولىپ جۇمىسقا كەتتىم. تاۋلىك بويى جۇمىس جاسادىم, ۇيگە بارعىم كەلەتىن ەمەس. تسەحتاعى باستىعىم قۇراق تىلەۋقۇلوۆتىڭ دا زايىبى بالاسىمەن سول اۋرۋحانادا جاتىر ەكەن. جۇمىستان سوڭ ولاردان حابار الۋعا بارعان قۇرەكەڭ دالىزدە جىلاپ تۇرعان ايسۇلۋدى كورىپ, ءمان-جايعا قانىعادى. دەرەۋ «ۋزەننەفت» باسشىلىعىنا, قالا اكىمدىگىنە حابارلاسىپ, دارىگەرلەردى ءسابي ءومىرىن ساقتاپ قالۋعا تىك كوتەردى. جۇمىسقا قايتا ورالىپ, كوڭىلسىز ۇيگە بارعىم كەلمەي وتىرعان مەنى شاقىرىپ الىپ جەر-جەبىرىمە جەتىپ ۇرسىپ, بالا ايىققانشا جۇمىستان بوساتىپ, «قۋىپ جىبەردى». وسىدان سوڭ مەن باسشىلاردىڭ قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەرگە تەك جۇمىس ۋاقىتىندا عانا ەمەس, بىلايعى ومىرىندە دە جاردەم بەرۋ كەرەكتىگىن, ونىڭ ادامگەرشىلىكتىڭ كورىنىسى ەكەندىگىن ۇعىندىم جانە ءوزىم باسشى بولعان جىلدارى وسى دەڭگەيدە بولۋعا تىرىستىم, – دەيدى ورەكەڭ. تۇڭعىشى جەڭىسبەك قازىر ماڭعىستاۋ وبلىستىق يندۋستريا جانە يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسى باسشىسى, ءۇش ۇلدىڭ اكەسى. ودان كەيىنگى نۇرلان مەن جازيراسى دا جاس تا بولسا شاڭىراقتارىن بەرەكەلى ەتۋ جولىندا تالپىنادى. ارنايى شۇعىلدانىپ, جولىنا تۇسپەگەنمەن, ارقايسىسى جانى قالاعان سپورت تۇرىمەن اينالىسىپ, دومبىرامەن ءان سالاتىندارى بار. نەمەرەلەرى – نۇرلىبەك, زامانبەك, جارقىنبەك جانە اقبوتا, جيەندەرى – جاقسىلىق پەن دارحان – كوڭىلدىڭ دە, كوزدىڭ دە قۋانىشتارى. جاڭاوزەندەگى گاز وڭدەۋ زاۋىتىندا, كەيىننەن «قالامقاسمۇنايگاز» كاسىپورنىندا قىزمەت ەتكەن زايىبى ايسۇلۋ قازىر نەمەرەلەر اراسىندا, وتباسىنىڭ التىن قازىعى.
اقتاۋ.
بايقاۋدا وزىق تانىلعان ۇشەۋدىڭ ءبىرى – قۇلساريەۆتەر وتباسى
ورىننىڭ وردالى وتباسى
ورىن قۇلساريەۆ – ماڭعىستاۋدىڭ العاشقى ديريجەرى, وركەستر جەتەكشىسى, ولكە مادەنيەتىنىڭ دامۋىنا 64 جىل بويى تولاسسىز ۇلەس قوسقان مادەنيەت قىزمەتكەرى, ۇستاز. بيىل 82 جاسقا تولعان اقساقال ءالى ەڭبەك ساپىندا –جەتىبايداعى بالالار ونەر مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى. ەڭبەك جولىن سوعىستان كەيىنگى جىلدارى اۋىلدىق جەرلەردەگى ونەر, مادەنيەت مەكەمەلەرىنەن باستاعان ورەكەڭ رەسپۋبليكالىق, بۇكىلوداقتىق, دۇنيەجۇزىلىك فەستيۆالدەردىڭ تۇراقتى قاتىسۋشىسى بولىپتى. قىزمەتتەگى جاڭاشىلدىعى, كاسىبي شەبەرلىگى جانە كلۋب باسقارۋداعى ىسكەرلىگى ونىڭ ءىس-تاجىريبەسىن وبلىس كولەمىندە تاراتۋعا بىرنەشە رەت سەپ بولعان. ءبىلىم, مادەنيەت سالاسىنداعى ونەر وردالارىندا, قۇرىقتاعى ەكسپەديتسيانىڭ گەولوگتار كلۋبىندا جۇمىس ىستەگەن, اۋداندىق مادەنيەت ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولعان ورەكەڭ شەتپەدە جۇمىس جاساپ جۇرگەن 1967 جىلدارى وندا مادەنيەت ءۇيىن, 1976 جىلى ونەر مەكتەبىن اشۋعا مۇرىندىق بولسا, گەولوگتار كلۋبىنا كەلگەن سوڭ قۇرىقتا دا «تىنىش» جۇرمەپتى. دەپۋتاتتىق ۇسىنىستارىن ەنگىزىپ, اۋداندىق مادەنيەت ءۇيى ىرگەتاسىنىڭ قالانۋىنا قول جەتكىزگەن, بالالار ونەر مەكتەبىن اشىپ, ماماندار جيناۋعا اتسالىسقان. كەيىن پارتيا تاپسىرماسىمەن جەتىبايدا ونەر مەكتەبىن اشىپ, 2011 جىلى اتالمىش مەكتەپتىڭ سۋ جاڭا عيماراتتى بولۋىنا ۇلەس قوستى. قىزمەت جاساعان مەكەندەرىندە جاڭا ونەر ۇجىمدارىن اشۋعا ۇمتىلدى. قاراقيا اۋدانىنداعى ورەكەڭ ۇيىتقى بولعان ۇجىمدار كەيىن «حالىق تەاترى», «حالىقتىق ۇلت اسپاپتار وركەسترى» اتاندى, ال ول قۇرعان «ماڭعىستاۋ مارجاندارى» ءانسامبلى بۇكىلوداقتىق جارىستاردا, حالىقارالىق فەستيۆالدەردە توپ جاردى. ورەكەڭ الدىنان بىرنەشە جۇزدەگەن شاكىرتتەر قانات قاقتى, ولاردىڭ اراسىندا كۇيشى ر.ايدارباەۆا, قوبىزشى ح.بالاپاشەۆا, قازىرگى قازاق ونەرىنىڭ جۇلدىزدارى ۇ.جولداسوۆ پەن ا.قوسانوۆا سىندى تانىمال ونەرپازدار بار. ال, «قايراتكەر», «ۇزدىك قىزمەتكەر», ت.ب. اتاقتاردى, وزگە دە سىي-سياپات, ماراپات-ماداقتاردى يەلەنگەن شاكىرتتەرى از ەمەس. رەسپۋبليكانىڭ ءار تۇكپىرىندە ەڭبەك ەتەتىن ولاردىڭ بىرقاتارى بىرنەشە اندەرى حالىق اراسىنا تاراپ كەتكەن سازگەر, ەندى بىرەۋلەرى ونەر مەكەمەلەرىندە باسشى. جارى قۇندىزبەن بىرگە وتباسىندا تاربيەلەگەن 12 ۇل مەن قىزدىڭ ارقايسىسى ءبىر وتاۋ. نەمەرەلەر ەرجەتىپ, شوبەرە بۋىن ەس ءبىلىپ قالدى. 9-ى جوعارى, 3-ءۋى ارناۋلى ورتا ءبىلىم العان بالالارىنىڭ كوبى ماڭعىستاۋداعى مۇناي سالاسىندا قىزمەتتە. تۇڭعىشى قولعانات – جوعارى ءبىلىمدى ينجەنەر-گەولوگ, «وزەنمۇنايگاز» اق-تا باسشىلىق قىزمەتتە, جاڭاوزەن قالاسىنىڭ «قۇرمەتتى ازاماتى», ەلباسى جارلىعىمەن «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالعان. اۋعان سوعىسىنا قاتىسقان, جوعارى ءبىلىمدى ينجەنەر-مەحانيك ءساتبايى جاڭاوزەندەگى اۋعان سوعىسى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى, قاراشاڭىراقتىڭ يەسى – قولىنداعى ساكەنى دە جوعارى وقۋ ورنىن قۇرىلىس ينجەنەرى ماماندىعى بويىنشا بىتىرگەن, قازىر «جەتىبايمۇنايگاز» باسقارماسىندا جۇمىس ىستەيدى. جوو بىتىرگەن قىزدارى – گۇلجان مۇعالىم, عاليا «وزەنمۇنايگاز» اق-تا باسقارمانىڭ باس گەولوگى, سۆەتا وسى مەكەمەدە مۇنايشى-گەولوگ, كەنجەشى «وزەن بۇرعىلاۋ باسقارماسىندا». رۋحيا – كىتاپحاناشى, ايجان – شەبەر تىگىنشى, گۇلنار – مۋزىكانت-پيانيست, راۋشان – مەدبيكە, ال اكە جولىن قۋعان راحيلاسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت قايراتكەرى, رەسپۋبليكالىق ديريجەرلەر كونكۋرستارىنىڭ لاۋرەاتى, قازىر د.نۇرپەيىسوۆا اتىنداعى اتىراۋ وبلىستىق اكادەميالىق وركەسترىندە ديريجەر. وسىلايشا شاڭىراعىنان سان سالا ماماندىق يەلەرى شىققان و.قۇلساريەۆتىڭ ءوزى 75 جاسىندا ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ونەر فاكۋلتەتىنە ءتۇسىپ, ەلدى ءبىر تاڭعالدىرعانى بار. 77 جاسىندا ديپلوم العان ورەكەڭ تەك ورىنداۋشى عانا ەمەس, بايىرعى جانە قازىرگى كۇيلەردى نوتاعا ءتۇسىرىپ, وركەستردە ويناتقان ناسيحاتشى. ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ, قاراقيا اۋدانى مەن جەتىباي كەنتىنىڭ «قۇرمەتتى ازاماتى», وبلىستىڭ «اعا دومبىراشىسى», 2010 جىلدىڭ «جىل ادامى», «قۇرمەت» وردەنى مەن «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىنىڭ يەگەرى ورەكەڭنىڭ ماراپاتتارى ۇشان-تەڭىز. ول تۋرالى شىققان كىتاپتار دا از ەمەس. ورىن اعا قازىر وتباسىمەن جەتىباي كەنتىندە تۇرادى.
جەتىباي كەنتى.
ماقالالار توپتاماسىن ازىرلەگەن «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى ءتىلشىسى گۇلايىم شىنتەمىرقىزى.
