اقىن ۇلتىنىڭ وركەنيەتتەن قالماۋى ءۇشىن وزىنشە وقىپ, ىزدەنىپ, ۇيرەنىپ, ۇعىپ, قابىلداپ, سول باعىتتا شىعارمالار جازىپ, ەلىنىڭ اسىل ونەرىن جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىپ, ەستەتيكالىق تالعامىن بيىكتەتىپ, ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتىن ارتتىرعان. وزىق الەمنىڭ رۋحاني بولمىسىن, قۇندىلىعىن قابىلداپ, ءسىڭدىرىپ, ءوزىنىڭ ءبىر ساپاسىنا اينالدىرۋ ارقىلى قازاق دۇنيەتانىمىن كەڭەيتكەن, ءسوز ونەرىنىڭ دەڭگەيىن جوعارى كوتەرگەن. سوندىقتان, زەرتتەۋشى پىكىرىنشە, اباي الەمىن وزگە الەمنەن بولەك قاراستىرۋ, رۋحاني ساپاسىن الەمدىك بولمىستان ءبولىپ سارالاۋ, شىعارماشىلىق تۇلعاسىن الەمدىك كوركەمونەردەن تىس تارازىلاۋ – شىعارماشىلىق ايدىنىنىڭ كەڭ اياسىن تارىلتۋمەن, بيىگىن الاسارتىپ, قۇندىلىعىن ارزانداتۋمەن ءبىر ەسەپ.
«ابايدىڭ اۋىزشا ايتۋى بويىنشا كوپ ەلگە جايىلىپ, ەرتەگى بولىپ كەتكەن لەساجدىڭ «اقساق جىن», ا.ديۋمانىڭ ء«ۇش مۇشكەتەر», «ون جىلدان سوڭ», «كورول ايەل مارگو» روماندارى سوعان كۋا. «قىزىل ساقال» دەگەن ەرتەگى تۇرىندە ايتىلعان زامانىنىڭ ينكۆيزيتسيا تۋرالى ءبىر رومانى, افريكا, امەريكا, اۋستراليا تۇرعىندارى تۋرالى اڭگىمەلەر, «ۆالەنتين لەۆي», «ازا جۇرەك», «ياگۋار مەدۋلەنەتس», ت.ب. اڭگىمەلەر دەر كەزىندە قاعازعا ءتۇسىرىلىپ, جازىلىپ قالعاندا قانشا قىرۋار قۇندى ماتەريالدار وسى شىعارمالاردىڭ قازاق توپىراعىنداعى قىزعىلىقتى ۆاريانتتارى بولىپ قالعان بولار ەدى» دەگەن اكادەميك ءشامشيابانۋ ساتباەۆا پىكىرىن ساباقتاعان پروفەسسور ايگۇل ۇسەن دارا اقىننىڭ الەمدىك ادەبي تانىمىنىڭ تەرەڭدىگىن ەۋروپا قالامگەرلەرى ورەسىندە بايىپتاپ, تالايدى وقىعان اباي شەكسپيردى بىلمەۋى مۇمكىن ەمەس دەگەن قورىتىندى جاسايدى.
كىتاپتىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى قىرى – اباي مەن الەم كلاسسيكتەرىنىڭ وركەنيەتتى مادەنيەتتىڭ دامۋ باعىتىنا, ىقپالداستىق پەن ساباقتاستىققا, ديالوگكە قاتىستى بيىك ۇستانىمدارىن سالىستىرا قاراستىرۋى. اۆتور اباي مەن ي.گەتە, ا.پۋشكين, م.لەرمونتوۆ شىعارماشىلىق ساباقتاستىعىن اقىن اۋدارمالارى اياسىندا قاراستىرۋ اقىننىڭ شىعارماشىلىق الەمىن شەكتەيدى دەگەن تۇجىرىمعا كەلەدى. سوندىقتان ابايدىڭ شىعارماشىلىعىن الەمدىك رۋحاني دامۋ اياسىندا باعالاۋ, جالپى ادامزاتتىق قۇندىلىق نەگىزىندە تارازىلاۋ ۇلى اقىن شىعارماشىلىعىنىڭ جاڭا سيپاتتارىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ەڭبەكتەن شەكسپير مەن اباي مۇرالارىن سارالاي وتىرىپ, ولاردىڭ تۋىندىلارىنا ءتان ورتاق بەلگىلەردى تاپقانى وقىرماندى ءتانتى ەتەدى. عالىمنىڭ زەرتتەۋىنشە, شىعارماشىلىقتاعى ورتاق پرينتسيپتەرى, ءبىرتۇتاس يدەيالارى, دۇنيەتانىم مەن كوزقاراستارىنداعى جاقىندىق, كوركەمدىك جۇيەسىندەگى ساباقتاستىق, تىلدىك قولدانىستاعى ۇقساستىق اباي مەن شەكسپيردىڭ كوركەمدىك الەمىن جاقىنداستىرا تۇسەدى.
ۇلىلىلار شىعارماشىلىعىنىڭ وزەگى – ادام جانە قوعام. ادامنىڭ قوعامنىڭ قۇرامداس بولىگى, ونى جاساۋشى سۋبەكت رەتىندەگى ارەكەتى. بۇل تۇرعىدان العاندا, اباي – اقىندىقتان دا جوعارى تۇرعان شىعارماشىلىق تۇلعا. وسىنداي تەزيستەردى وقىرمانعا تالداپ كورسەتكەن عالىم: «پوەزيا – كوبىنە ادامنىڭ ىشكى جان-دۇنيەسىنە نەگىزدەلگەن ليريكالىق جانر, ونىڭ ايقىنداۋشى ەموتسيونالدىق-ەكسپرەسسيۆتىك سيپاتى. اباي ولەڭدەرىندە سەزىم, ەموتسياسىنان گورى قوعامدىق, الەۋمەتتىك ماسەلەلەر وزەكتى. اقىن سەزىمى مەن كوڭىل-كۇيى ءوزىنىڭ جەكە باسىنىڭ ەمەس, ەل-جۇرت, الەۋمەتتىڭ تىرشىلىگى مەن ارەكەتىنەن, مىنەز-ق ۇلىق ەرەكشەلىكتەرىنەن تۋىندايدى. سوندىقتان اباي ولەڭدەرى ۋاقىتپەن, كەڭىستىكپەن شەكتەلىپ قالمايدى. ونىڭ ۇلىلىعىنىڭ سىرى وسىندا» دەپ تۇجىرىمداما جاسايدى.
سونداي-اق عالىم اقىن ءوزى ءومىر سۇرگەن قوعامىنىڭ ءتۇرلى قاتىناستارى مەن زامانداستارىنىڭ بۇكىل بولمىس-ءبىتىمىن, مىنەز ەرەكشەلىگىن تولىق تانىتاتىنىن, شىنايى ءومىردىڭ كوركەم بەينەسىن جاساۋ جولىندا كوپ ىزدەنگەنىن باعامدايدى.
«اباي – ءوز قوعامىنىڭ, ءوز حالقىنىڭ كوركەم گالەرەياسىن تۇگەلدەي دەرلىك سومداپ بەرگەن بىرەگەي تۇلعا. شەكسپير دە شىعارمالارىندا ءوز ءداۋىرىنىڭ قوعامدىق-تاريحي دامۋ سيپاتىنا ساي ادامداردىڭ بولمىسى مەن مىنەز-ق ۇلىق ەرەكشەلىگىن, پسيحولوگيالىق يىرىمدەرىنە بويلاپ, تەرەڭ اشادى. ەكى الىپتىڭ ادامتانۋدى باستى شىعارماشىلىق كرەدو دەپ ۇققاندىعىنا تۋىندىلارىنداعى كوركەمدىك ادىستەر مەن تاسىلدەر, كەسكىن-كەلبەتتەر مەن پسيحولوگيالىق پورترەتتەر, سان الۋان ەموتسيونالدىق-ەكسپرەسسيۆتىك بوياۋلاردىڭ مولدىعى دالەل بولادى» دەگەن جازعان اۆتور بۇعان ەلەۋلى مىسال دا كەلتىرەدى.
قوعامدى ادامدار ارقىلى تانۋ, قوعامنىڭ دامۋ باعىتىن ادامدار ارەكەتى مەن پسيحولوگياسى ارقىلى ايقىنداۋ, قوعامدى ادامداردىڭ قۇندىلىقتارىنا قاراي باعالاۋ سارىنى – ۇلىلار شىعارمالارىنا ورتاق سارىندار. ادام قۇبىلىسىن مادەنيەت پەن ادەبيەت ارقىلى سالىستىرا زەرتتەۋدە پروفەسسور ايگۇل ۇسەننىڭ «اباي مەن شەكسپير: ادامتانۋ بيىگى» اتتى زەرتتەۋى – وسى سالاداعى تىڭ ەڭبەك.
عىلىمي كىتاپتان وقىرمان شەكسپير درامالارىنىڭ كەيىپكەرلەرىن اباي پوەزياسىنان تانىپ, قازاق اقىنى ولەڭدەرىندەگى وبرازدار مەن پسيحولوگيالىق پورترەتتەردى شەكسپير درامالارىنان كورىپ, قوس الىپتىڭ ادامدى تانۋداعى بىلىمپازدىعىنا, قىراعىلىعىنا, شەبەرلىگىنە, كورەگەندىگىنە ءتانتى بولادى. بۇل ەڭبەك قازاق-اعىلشىن مادەني, رۋحاني بايلانىسىن جاڭاشا تانۋعا ولجا سالادى.
جامبىل تىلەپوۆ,
مادەنيەتتانۋشى
