ەرلان جاقان ۇلى انكارادا تۇركيا رەسپۋبليكاسى ۇلى ۇلتتىق جينالىسىنىڭ توراعاسى مۇستافا شەنتوپپەن بىرگە قازاقستان-تۇركيا دوستىق ساياباعىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋ راسىمىنە قاتىسىپ, بارشا تۇرىك حالقىن تورقالى تويمەن قۇتتىقتاپ, باق-بەرەكە تىلەدى. ءىس-شارا تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ 100 جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ وتىر.
«قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى قارىم-قاتىناس كەڭەيتىلگەن ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق دەڭگەيىنە جەتىپ, بارلىق سالادا قارقىندى دامىپ جاتىر. وعان, ارينە, مەملەكەتتەرىمىزدىڭ باسشىلارى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن رەجەپ تايپ ەردوعاننىڭ ناتيجەلى كەلىسىمدەرىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىپ وتىرمىز. الداعى ۋاقىتتا دا ءبىز كوشباسشىلارىمىزدىڭ ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان جۇمىسىن پارلامەنت دەڭگەيىندە جالعاستىراتىن بولامىز», دەدى ەرلان قوشانوۆ.
ءماجىلىس سپيكەرى ساياباقتىڭ اشىلۋى ءتۇبى ءبىر, مادەنيەتى مەن تاريحى ورتاق تامىرلاس ەكى ەلدىڭ دوستىعى مەن ىنتىماعىن نىعايتا تۇسەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«قازاقتا «اعاش تامىرىمەن, ادام دوستارىمەن مىقتى» دەگەن ءسوز بار. ءبىز تۇركيامەن دوستىعىمىزدى, باۋىرلاستىعىمىزدى جوعارى باعالايمىز. بولاشاقتا بۇل ساياباق انكارا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى ءۇشىن اسەم دەمالىس ورنىنا اينالادى دەپ سەنەمىز», دەدى ءماجىلىس سپيكەرى.
ساياباق انكارانىڭ كونە تاريحي ورتالىعى – ماماك اۋدانىندا ورنالاسقان. اۋدانى 14 مىڭ شارشى مەتر. وندا وتباسىلىق دەمالىس, جۇگىرۋ جانە دەنە شىنىقتىرۋمەن اينالىسۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. ساياباقتا كۇلتەگىن, بىلگە قاعان, تونىكوك جازبا ەسكەرتكىشتەرى ورناتىلعان. سونداي-اق قازاقتىڭ ۇلى اقىنى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ مەن دانا فيلوسوف ءال-ءفارابيدىڭ مۇسىندەرى بار.
باۋىرلاس ەكى ەل اراسىنداعى دوستىقتى تەرەڭدەتۋ جايى پارلامەنتتەر سپيكەرلەرىنىڭ ەكەۋارا كەزدەسۋىندە دە اڭگىمەگە ارقاۋ بولدى. ەرلان قوشانوۆ اۋەلى تۇركيادا بولعان جويقىن جەر سىلكىنىسى بارشا قازاق حالقىنىڭ قابىرعاسىن قايىستىرعانىنا توقتالىپ, كوڭىل ايتتى. سونىمەن بىرگە الداعى ۋاقىتتا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن جەر سىلكىنىسى اۋماعىندا بىرقاتار الەۋمەتتىك عيماراتتىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانىپ وتىرعان اتاپ ءوتتى.
ءماجىلىس توراعاسى قازاقستاننىڭ تۇركيامەن پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا مۇددەلى ەكەنىن ايتتى.
«بۇگىنگى كۇنگە دەيىن دوستىق توپتار مەن پارلامەنتتىك كوميتەتتەر دەڭگەيىندەگى ىقپالداستىعىمىز وڭ ناتيجە كورسەتىپ كەلدى. سوندىقتان بۇل قارقىنىمىزدى باسەندەتپەي, بەلسەندىلىك تانىتىپ, وسى باعىتتا جۇمىسىمىزدى جالعاستىرۋىمىز قاجەت. بۇل زاڭناما سالاسىندا جان-جاقتى تاجىريبە الماسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز بارلىق باعىتتا بەلسەندى قىزمەت ەتۋگە دايىنبىز», دەدى ەرلان قوشانوۆ.
كەزدەسۋ سوڭىندا تاراپتار ءماجىلىس پەن ۇلى ۇلتتىق جينالىسى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى حاتتاماعا قول قويدى.
ساپار بارىسىندا ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ تامىرلاس تۇركيا ەلىنىڭ استاناسىندا وتكەن «ادىلەتتى الەم ءۇشىن پارلامەنتتىك ديپلوماتيا: ەنەرگەتيكا, كوشى-قون, ازىق-ت ۇلىك» تاقىرىبىنداعى تۇركى مەملەكەتتەرى پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ ءحىى پلەنارلىق وتىرىسىنا قاتىستى. الدىمەن ۇيىمعا مۇشە ەلدەر قازاقستان, ازەربايجان, قىرعىزستان جانە تۇركيا پارلامەنتى جەتەكشىلەرى تۇركپا كەڭەسى وتىرىسىندا باس قوستى. ءماجىلىس سپيكەرى تۇركيا تاراپىنا قوناقجايلىق تانىتىپ, بۇگىنگى ءىس-شارانى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن ريزاشىلىق ءبىلدىردى.
بيىل تۇركى مەملەكەتتەرى پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنا 15 جىل تولىپ وتىر. وسى ۋاقىت ىشىندە ءبىراز شارۋا اتقارىلدى. اسسامبلەيا الەۋەتى مول بىرلەستىك ەكەنىن دالەلدەپ كەلەدى. كەڭەس وتىرىسىندا اسسامبلەيانىڭ جۇمىسىن ودان ءارى جانداندىرۋ ءۇشىن بىرقاتار ۇيىمداستىرۋشىلىق ماسەلە تالقىلاندى. جيىندا ۇيىمدا توراعالىق ەتۋ مارتەبەسى قىرعىز پارلامەنتىنىڭ توراعاسىنان تۇركيا پارلامەنتى باسشىسىنا سالتاناتتى تۇردە تاپسىرىلدى. سونان كەيىن تۇركپا-عا مۇشە ەلدەر پارلامەنتتەرىنىڭ جەتەكشىلەرى بىرلەستىكتىڭ ءحىى پلەنارلىق وتىرىسىنا جينالدى. وعان قوناق رەتىندە كەلگەن تۇرىكمەنستان پارلامەنتى باسشىسى مەن باقىلاۋشى مارتەبەسىنە يە ماجارستان پارلامەنتىنىڭ وكىلى قاتىستى. ال وزبەكستان ولي ءماجليسى سەناتىنىڭ جەتەكشىسى جيىنعا ونلاين رەجىمىندە قاتىستى. تاراپتار تۇركى دۇنيەسىنىڭ كەلەشەگىنە قاتىستى ماڭىزدى ماسەلەلەردى ورتاعا سالدى. ءماجىلىس توراعاسى ءوزارا سەنىم مەن دوستىققا نەگىزدەلگەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ارقاسىندا تۇركى حالىقتارىنىڭ بىرلىگى نىعايىپ, دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتا بەدەلى ارتىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
ء«بىزدىڭ مەملەكەت باسشىلارىمىز تۇركى الەمىنىڭ دامۋى جولىندا شەكسىز ۇلەس قوسىپ كەلەدى. وسىدان ءبىر جارىم اي بۇرىن انكارادا تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ كەزەكتەن تىس ءسامميتى ءوتتى. وندا كوشباسشىلار ءبىزدىڭ باۋىرلاس ەلدەرىمىز اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى ودان ءارى نىعايتۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلدادى. وسىعان وراي ءبىز دە ءوز تاراپىمىزدان پارلامەنتارالىق ءىس-قيمىل ارقىلى كوشباسشىلارىمىزدىڭ قارقىنىنا ىلەسە ءبىلۋىمىز كەرەك», دەدى ەرلان قوشانوۆ.
وتىرىس بارىسىندا كۇن تارتىبىندەگى ەنەرگەتيكا, كوشى-قون جانە ازىق-ت ۇلىك تاقىرىبى جان-جاقتى تالقىلاندى. بۇل تۇركى مەملەكەتتەرى ءۇشىن وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. ءوز كەزەگىندە, ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆ تۇركى كەڭىستىگىندە ەنەرگەتيكالىق جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن كۇشەيتۋگە باسا نازار اۋداردى. كوشى-قون سالاسىندا دا ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. بۇل ماسەلەنى جان-جاقتى تالقىلاۋ ءۇشىن حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرۋدى ۇسىندى. ەرلان قوشانوۆ قازاقستان تۇركى الەمىنىڭ قارا شاڭىراعى رەتىندە تۇركى ينتەگراتسياسىنىڭ ودان ءارى دامۋىن قولدايتىنىن مالىمدەدى.
«بيىل قازان ايىندا تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ 10-مەرەيتويلىق ءسامميتى تۇركى الەمىنىڭ التىن بەسىگى – كيەلى تۇركىستان شاھارىندا ۇيىمداستىرىلىپ, توراعالىق قازاقستانعا وتەدى. وسى تۇرعىدا بارلىق تۇركى بىرلەستىكتەرىمەن بىرىگىپ, «تۇركى الەمىنىڭ كەلەشەگى-2040» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا ءىس-شارالار جوسپارىن قابىلداۋىمىز قاجەت. پارلامەنتتىك اسسامبلەيا رەتىندە ونىڭ ورىندالۋىن قاداعالاۋعا ءتيىسپىز», دەدى ءماجىلىس سپيكەرى.
سپيكەر وسى باستامالاردىڭ بارلىعىن پارلامەنتتىك ديپلوماتيا ارقىلى ىسكە اسىرۋعا, تۇركى حالىقتارىنىڭ بىرلىگى مەن دوستىعىن ودان ءارى نىعايتۋعا شاقىردى. وتىرىس سوڭىندا تاراپتار انكارا دەكلاراتسياسىن قابىلدادى. تۇركپا-نىڭ كەلەسى ءحىىى جيىنى 2024 جىلى ازەربايجاندا وتەدى.
