سارساڭعا سالعان قاساپحانا

رەسمي ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, پاۆ­لودار وبلىسىنداعى بارلىق دايىن­داۋ (سويۋ) نىساندارىنىڭ سانى – 138. بۇگىندە ونىڭ تەك جارتىسىنا جۋىعى عانا, ياعني 78 نىسانى عانا قىز­مەت كورسەتىپ تۇر. جەرگىلىكتى اۋ­ماق­­­تاردىڭ 56,5 پايىزى تالاپقا ساي قا­ساپ­حانالارمەن قامتىلعان. قاساپ­حانالاردىڭ جەتكىلىكسىزدىگى اۋىل جۇر­تىن قوسىمشا شىعىنعا ۇشىراتىپ وتىرعانىن ايتۋ كەرەك.

شارباقتىنىڭ ەسىلباي, شال­داي, بوتاباس, گالكين, شەگىرەن, اربايگەن اۋىلدارىنىڭ تۇرعىن­دارى بۇگىندە جالعىز قويىن سويۋ ءۇشىن 80 شاقىرىم جەردەگى اۋدان ورتالىعىنا ساندالۋعا ءماجبۇر. شەگىرەندەگى قاساپحانانىڭ ەسىگى ق ۇلىپتاۋلى تۇرعانىنا جىلعا جۋىق ۋاقىت وتكەن. اۋماقتىق ينس­­پەكتسيا نىسان تالاپقا ساي ەمەس دەگەن سىلتاۋمەن مال سويا­تىن الاڭدى اش­قىزباي وتىر. جا­قىن ماڭنان قاساپحانا تاپپاي زار بولعان جۇرت ءۇشىن قولداعى ت ۇلى­گىن سويىپ, قالاعا اپارىپ وتكىزۋ ۇل­كەن ماسەلەگە اينالعان. الدا-جال­دا ءوز بەتىمەن سويىپ, جولدا ءتارتىپ ساق­شى­لارىنىڭ قولىنا تۇسسە, قوماقتى سو­ما­دا ايىپپۇل ارقالايدى. جەڭىل ما­شي­نانىڭ جۇك سالعىشىنا تيەي سال­ا­تىن زات ەمەس, جۇك كولىگىن جالداۋ ءۇشىن بۇل ەكى ارالىققا كەمى 40-50 مىڭ تەڭگە سۇرايدى. ونىڭ ۇستىنە مال سوياتىن الاڭنىڭ قىزمەت قۇنى بار. ەسىلباي اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ما­رات يمانعازينوۆتىڭ ايتۋىنشا, شە­گىرەندەگى الاڭدا بۇعان دەيىن شال­داي, ەسىلباي, بوتاباس, گالكين جانە ار­بايگەن اۋىلدارىنىڭ ءتورت ت ۇلىگى سويى­لىپ كەلگەن. ەسەپكە الۋ قۇجا­تىنىڭ جوقتىعىنا بايلانىستى ول ءبىر جىل­دان بەرى قاڭتارىلىپ تۇر. اۋىل اكىم­دىگىنە, اۋدان باسشى­لىعىنا بۇل ما­سەلە تالاي مارتە ايتىلعانىمەن, تۇيت­­كىلدىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋعا اسىعار ەمەس.

«بىلتىر كۇزدە مال سەمىرگەن ۋا­قىت­تا قاتتى قينالدىق. شار­باقتىعا اپارايىق دەسەك, شىعى­نى­مىز باستان اسىپ كەتەدى. امال­سىزدان مالدى تىرىدەي ساتىپ الاتىن الىپساتارلارعا جەم بولدىق. ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدى جاقسى ءبىلىپ العان ولار دا تومەن باعا ۇسىندى. ءتىپتى قالاداعى تۋىسقاندارىمىزعا ەت جىبەرۋدەن قالدىق. وسىلايشا, ت ۇلىگىمىز تالاي جىلعى ەڭبەگىمىزدى اقتامادى, پايداسىن كورە الماي وتىرمىز. قازىر كوكتەمگى مەزگىل­دە پىشاققا ىلىنەتىن ءىرى قارا از ەمەس, ءبىرى كوتەرەم, ەندى ءبىرى بات­پاق­قا باتىپ, امالسىز سويىپ تاس­تايمىز. ولاردى ەت وڭدەيتىن كاسىپ­ورىندارعا اپارىپ تاپسىرساق از-ماز پۇل تۇسەر ەدى عوي. الايدا اۋىلدان ونى ەت كۇيىندە الىپ شىعۋعا رۇقسات جوق. اپارار بولساق, اڭدىپ جۇرگەن جول پوليتسياسى ايىپپۇل ارقالاتىپ جىبەرەدى. ال اۋدان ورتالىعىنا تىرىدەي جەتكىزۋ ءتيىمسىز ەكەنىن ايتتىم. بۇل اۋداندىق ۆەتە­رينارلىق ينسپەكتسيانىڭ جاۋاپ­سىزدىعىنان ورىن الىپ وتىرعان ماسە­لە دەپ ەسەپتەيمىز. اۋدان اكىم­دىگى دە ماسەلەگە كوز جۇما قا­راپ وتىر­عانداي. ەسىلبايدا 600-دەي تۇرعىن بار. ءبارىمىز مالمەن كۇنەلتىپ وتىرمىز. مىنا جاقتا 25 شاقىرىم جەردە 2 مىڭ ادام تۇراتىن شالداي اۋىلى بار. ولاردىڭ دا مۇڭ-مۇقتاجى – وسى», دەيدى وتاعاسى.

ەسىلبايلىقتاردىڭ پروبلەماسىن جەكە كاسىپكەر مۇرات تىرماۋ ۇلى دا جاقسى بىلەدى. ەت بيزنەسىمەن اينالىساتىن ازامات ءۇشىن اۋىلدا ارنايى الاڭنىڭ جوقتىعى قوسىمشا شىعىنعا ۇشىراتىپ وتىر.

ء«بىر بارعاندا شاعىن جۇك كولىگىمەن اۋدان ورتالىعىنا 4-5 ءىرى قارا اپارىپ سويۋ قاجەت بولادى. ونى جەتكىزۋگە شامامەن 50 مىڭ تەڭگەگە شىعىندالامىن. جۋىقتا شەگىرەندە تۇراتىن اعامنىڭ مالىن قۇجاتسىز الىپ شىعامىن دەپ بالەگە قالدىم. جولدا پوليتسەيلەر توقتاتىپ, ايىپپۇل سالدى. سوندىقتان مەن ءۇشىن پايداسىنان گورى, شىعىنى باسىم بولىپ تۇر. جەرگىلىكتى اۋدان اكىمدىگى, جاۋاپتى مەكەمەلەر بۇل ماسەلەگە باس اۋىرتپايتىنداي كورى­نەدى. ۆەتەريناريا بولىمىنە حابارلاسسام, ونداعىلار اۋىلداعى مال سويا­تىن الاڭنىڭ يەسىنە سىلتەيدى, ال قاساپ­حانانى ۇستاپ وتىرعان ازامات ءبولىم رۇقسات بەرمەي وتىر دەپ زار يلەيدى. ەسەسىنە اۋىلدىقتار زيان شەگىپ وتىر», دەپ مۇڭىن شاقتى كاسىپكەر.

نەگىزى اۋدان بويىنشا نەبارى 5 مال سوياتىن الاڭ عانا بار. ونىڭ ءبى­رى شارباقتىدا ەكەنىن جازدىق. قال­عانى ورلوۆكا, جىلىبۇلاق, كرا­سي­لوۆكا, الەكساندروۆكا اۋىل­دارىن­دا ورنالاسقان. تۇرعىندار الەك­سان­د­روۆكاداعى قاساپحانا دا تالاپقا ساي جۇمىس ىستەمەيتىنىن, ءجيى توقتاپ قالا بەرەتىنىن ايتادى.

ۆەتەرينارلىق باقىلاۋ جانە قادا­عالاۋ كوميتەتىنىڭ شارباقتى اۋداندىق اۋماقتىق ينسپەكتسياسىنىڭ باسشىسى قايىرجان داۋلەتباەۆ شەگىرەندەگى مال سوياتىن الاڭنىڭ توقتاپ تۇرعانىنا يەسى كىنالى دەپ سانايدى. ايتۋىنشا, ء«نازارالي» شق وسىدان بىرەر جىل بۇرىن ونى ءوز يەلىگىنە الىپتى. الايدا سودان بەرى نىساننىڭ كۇيى قاشقان. اۋداندىق مەكەمە ۆەتەرينارلىق-سا­نيتارلىق قورىتىندى شىعارار ۋا­قىتتا قاساپحانانىڭ ماڭايى قور­شال­ماعانىن نازارعا الىپ, ەسەپكە الۋ قۇجاتىن بەرمەي قويعان.

«قوجايىنى كەمشىلىگىن تۇزەتەمىز دەپ ءسوز بەرگەنىمەن, ءىس جۇزىندە ۋادەسىن ءالى كۇنگە ورىندامادى. تالاپقا ساي بول­ماعانى ءۇشىن الاڭعا ءوز جۇمىسىن جالعاستىرۋعا رۇقسات بەرە المايمىز. سەبەبى ول زاڭسىزدىق بولار ەدى. يەسى اۋىسقانعا دەيىن نىسان اۋدانداعى وزگە قاساپحانالار سەكىلدى ءتاۋىر جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى», دەپ كەلتەسىنەن قايىردى اۋداننىڭ باس ۆەتەرينارى.

ء«نازارالي» شق باسشىسى نۇرجان ازاماتوۆقا حابارلاسقانىمىزدا, ول شىنىمەن الاڭنىڭ ستاندارتقا ساي كەلمەي تۇرعانىن مويىندادى. بىلتىرعى كوكتەمنەن بەرى ۆەتينسپەكتسيا توقتاتىپ قويعان. قازىر شارۋاشىلىق الاڭدى تولىقتاي ءوز مەنشىگىنە وتكىزۋ ءۇشىن قۇجاتتارىن رەسىمدەۋ ۇستىندە.

«بىلتىر اۋدانعا قۇجاتتارىمدى بىرنەشە مارتە اپارىپ تاپسىردىم. الايدا ونداعىلار بارلىعىن كەرى قايىردى. اينالاسىن قورشاۋعا قانشا قاراجات قاجەت ەكەنىن دە بىلمەيمىن. شامامەن 0,9 گەكتار جەردى قورشاۋىم كەرەك. قازىرگى كۇنى جەرگىلىكتى مال ۇستاۋشى اعايىنعا قيىن بولىپ تۇر­عانىن جاقسى ءتۇسىنىپ وتىرمىن. الايدا قۇجات ماسەلەسى شەشىلمەي, مالدى سويۋعا قابىلداي المايمىز. ول شامامەن ماۋسىم ايىنا دەيىن جالعاسۋى مۇمكىن. سوندىقتان قازىر ءبىر عانا جول بار, ول – اۋدان ورتالىعىنا اپارىپ سويۋ», دەيدى ن.ازاماتوۆ.

ءبارىن ايت تا, ءبىرىن ايت. اۋىلداعى اعايىن­نىڭ قۇتىن قاشىرعان وسى ءبىر تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋعا وسى ۋاقىتقا دەيىن اۋدان اكىمدىگى بەي­قامدىق تانىتىپ كەلىپتى. بۇل ماسە­لە جايىندا اۋدان باسشىسى ءازىل­حان ابەۋوۆتىڭ پىكىرىن بىلمەككە بىر­نەشە مارتە حابارلاسىپ كورگەن ەدىك. الايدا اكىم تەلەفون تۇتقاسىن كوتەرمەي قويدى. سوڭىنان كومەكشىسى حابارلاسقانىمەن, ماردىمدى جاۋاپ ەستي المادىق. ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا تالاپ قويماعاندارى دا تۇسىنىكسىز.

مۇنداي قولايسىزدىققا بايا­ناۋىلدىڭ اقسان, كۇركەلى, قىزىلتاۋ, ساتباەۆ اۋىلدىق وكرۋگتەرى مەن ماي­قايىڭ كەنتى دە ۇرىنىپ وتىر. ءتىپتى اۋدان ورتالىعىندا دا مال سوياتىن نىسان جوق بولىپ شىقتى. ايتپەسە, اقسان مەن وعان قاراستى ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن نەبارى 20 شاقىرىم جەردەگى باياناۋىل كەنتىنە بارىپ, مالدارىن سويۋ ءتيىمدى بولار ەدى. الايدا بۇل اۋماقتىڭ حالقى سىرتقا مال ەتىن شىعارۋ ءۇشىن 60 شاقىرىم جەردەگى تورايعىرعا جۇك كولىگىن جالدايدى. سول سەكىلدى كۇركەلى اۋىلىنىڭ جۇر­تى جاڭاتىلەك اۋىلدىق وكرۋگىنە (65 شاقىرىم) شۇبىرادى. تىلدەي ۆەتە­ري­نار­لىق انىقتاماعا قول جەتكىزۋ بۇ­گىندە اۋىلدىقتارعا ۇلكەن سالماق سالىپ تۇر.

باياناۋىل اۋدانى بويىنشا بۇگىن­دە 7 مال سوياتىن الاڭ كەرەك. قولدا­نىستاعىلاردىڭ سانى – التاۋ عانا. اۋداندىق ۆەتەرينارلىق ستانسانىڭ باسشىسى سلانعالي ايتباەۆ بۇل ماسەلەنى شەشۋگە ەڭ اۋەلى جەرگىلىكتى شارۋا قوجالىقتارى وزدەرى مۇددەلى بولۋى كەرەك دەپ سانايدى. سەبەبى الاڭدار – جەكە كاسىپكەرلىكتىڭ ءتۇرى. بيىل كۇركەلى, اقسان, قىزىلتاۋ اۋىلدىق وكرۋگتەرىندە مال سويۋ نىساندارى سالىنادى دەپ كۇتىلۋدە. وزگە اۋماقتاردى دا قامتۋ جوسپاردا ەكەن.

ۆەتەرينارلىق باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ كوميتەتىنىڭ پاۆلودار وب­لىس­تىق اۋماقتىق ينسپەكتسياسىنىڭ باسشىلىعى اۋىلدارداعى مال سوياتىن الاڭداردى سالۋعا مەملەكەت ارالاسا المايدى دەپ اۋزىن قۋ شوپپەن سۇرتەدى. مال دارىگەرلەرى تەك ءۇي جانۋارىنىڭ سانيتارلىق تالاپقا ساي سويىلعانىن راستايتىن انىقتاما جازۋعا جاۋاپتى. ودان وزگە جاۋاپكەرشىلىكتى جەرگىلىكتى قاۋىمداستىق پەن شارۋاشىلىقتار وزدەرى ارقالاۋى كەرەك.

وڭىرلىك ينسپەكتسيانىڭ جەتەكشىسى راشيد نۇربەكوۆتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, مال سويۋ الاڭدارى جەلەزين, ەرتىس, ماي, تەرەڭكول, اققۋلى اۋداندارىندا جانە پاۆلودار مەن ەكىباستۇز قالالارىندا دا وتە از.

«اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ 2015 جىلعى 23 قاڭتارداعى №7-1/37 بۇيرىعىنىڭ 12-تارماعىنا سايكەس, ەسەپتىك ءنومىرى سويۋ الاڭدارىن قوسپا­عان­دا ءوندىرىس نىسانىن پايدالانۋدىڭ بۇكىل كەزەڭىنە بەرىلەدى. ال مال سويۋ الاڭدارىنا ول ءبىر جىلعا عانا بەرى­لىپ, جىل سايىن راستالۋعا جاتادى. قولدانىستاعى ەسەپتىك ءنومىرىن راستاۋ ءۇشىن مال سويۋ ۋچاسكەلەرى بەكىتىلگەن ەرەجەلەرگە باعىنۋى كەرەك. سويۋ الاڭى – ەت وڭدەيتىن كاسىپورىن نەمەسە سويۋ پۋنكتتەرى جوق كەزەڭدە, ۆەتەري­ناريالىق-سانيتاريالىق ەرەجەلەر ساقتالىپ جانە جانۋار مەن ونىڭ سويىلعان ونىمدەرىنە ۆەتەريناريالىق تەكسەرۋ جۇرگىزە وتىرىپ, مال سويۋ ءۇشىن بەلگىلەنەتىن ورىن. دايىنداۋ (سويۋ) نىساندارى بويىنشا ناقتىلانعان نورمالار جوق ءارى ول نىسانداردى مەملەكەت تاراپىنان قارجىلاندىرۋ كوزدەلمەگەن. سەبەبى قىزمەتتىڭ بۇل ءتۇرى ۆەتەريناريا سالاسىنداعى كاسىپكەرلىك بولىپ سانالادى», دەيدى ول.

مالدى سويۋ تۋرالى دەرەكتەر اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارلارىن بىر­دەيلەندىرۋ قورىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىندە تىركەلىپ, اي سايىن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ۆەتە­رينارلىق باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ كوميتەتىنە جىبەرىلىپ وتىراتىنىن ايتىپ وتەيىك. بىلتىر پاۆلودار وبلىسىندا 41 287 ءىرى قارا, 13 786 ۇساق مال, 8 695 جىلقى, 194 912 قۇس سويىلعان. وبلىس بويىنشا ءبىر باس مال سويۋدىڭ ورتاشا قۇنى 1 500 تەڭگەدەن 8 000 تەڭگەگە دەيىن جەتەدى ەكەن.

تاعى ءبىر ماسەلە, وڭىردە ۆەتەرينار مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى دە بايقالادى. وبلىستىق ۆەتەرينارلىق ستانسانىڭ شتاتتىق كەستەسىنە سايكەس اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ ۆەتەرينارلىق پۋنكت­تەرىندە 530 مامان قىزمەت اتقا­رىپ ءجۇر. ر.نۇربەكوۆ قوسىمشا 536 ۆەتەرينار قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. پاۆ­لودار قالاسىندا, پاۆلودار, جەلە­زين, اقتوعاي اۋداندارىندا ۆەتەرينار مامانداردىڭ ورنى بوس تۇر. سون­دىقتان ماسەلەنىڭ كۇردەلەنۋىنە مامان تاپشىلىعى دا ۇلكەن اسەر ەتىپ تۇرعانى انىق. سەبەبى كەيبىر اۋىلدا مال سويۋ پۋنكتى بار بولعانىمەن, مال دارىگەرى جوق.

اۋىل جۇرتى مال شارۋاشىلىعى بويىنشا قابىلدانعان زاڭدار مەن زاڭنامالىق وزگەرىستەردەن كەيىنگى ۋا­قىتتا ءجيى زيان شەگەتىنىن كوز كورىپ ءجۇر. سەبەبى كوپ جاعدايدا زاڭ بار دا, ونى ىسكە اسىراتىن تەتىك ءالسىز. ۆەتە­رينارلىق تالاپتار دا سول جاعدايدىڭ كەرى. بۇل ءىستى جەكە كاسىپ­كەرلەر اتقا­رىپ كەتەدى دەپ سەنىپ وتىرماي, جاۋاپ­كەرشىلىكتىڭ ءبىر ۇشىنا جەرگى­لىكتى اكىمدىكتەردى ارالاستىرماي بولماس...

پاۆلودار وبلىسى