مىرزاعالي ايتجانوۆ,
بوكستان قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى:
– بۇل الەم چەمپيوناتىنا باراتىن ۇمىتكەرلەردى ءبىز ۇزاق ۋاقىت ءارى تياناقتى ىرىكتەدىك. جىل باسىنان بەرى بىرنەشە وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىن وتكىزدىك, جىگىتتەردى ءتۇرلى جارىسقا اپاردىق. ءار بوكسشىعا قاتىستى ساراپتاما جاسادىق, سوندىقتان ارقايسىسىنىڭ شاماسىن بىلەمىز. الەم چەمپيوناتىنا ءبىرىنشى رەت قاتىساتىن 4 بىلعارى قولعاپ شەبەرىمىز بار. ولار جاس بولسا دا, تاجىريبەسى تولىسقان, بوكس الەمىندە الار ورىندارى بار. حالىقارالىق ارەنادا نامىستى قولدان بەرمەيدى دەگەن سەنىمدەمىن.
بوكستان الەم چەمپيوناتى 1974 جىلدان بەرى ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى. العاشقى التى جارىستىڭ بەسەۋىندە كۋبا قۇراماسىنا تەڭ كەلەر كوماندا تابىلمادى. بوستاندىق ارالىنىڭ ءور مىنەزدى ۇلدارى 1974 جىلى گاۆانادا (5 التىن+1 كۇمىس+2 قولا), 1978 جىلى بەلگرادتا (5+3+0), 1982 جىلى ميۋنحەندە (5+1+1), 1986 جىلى رەنودا (7+2+2) جانە 1991 جىلى سيدنەيدە (4+2+3) الدارىنا جان سالماي, جالپى ەسەپتە جەكە-دارا كوش باستادى. 1989 جىلى ماسكەۋدە شىمىلدىعى تۇرىلگەن دۇنيەجۇزىلىك دودادا كسرو قۇراماسى وزدى. ول كەزدە رينگ قوجايىندارى 5 التىن, 2 كۇمىس جانە 4 قولانى ولجالاسا, قورجىنىندا 4 التىن, 4 كۇمىس جانە 1 قولاسى بار كۋبالىقتار ەكىنشى ورىندا قالىپ قويدى. جالپى, سول جىلدارى كۋبا مەن كسرو-دان بولەك, اقش, يۋگوسلاۆيا, پولشا, پۋەرتو-ريكو, بولگاريا, گدر, رۋمىنيا, ماجارستان جانە يتاليا سەكىلدى ساناۋلى عانا مەملەكەتتىڭ وكىلدەرىنە جەڭىس تۇعىرىنىڭ ەڭ بيىك ساتىسىنا كوتەرىلۋ باقىتى بۇيىردى. سونداي-اق ۋگاندا, كەنيا جانە نيگەريانىڭ گۇرزى جۇدىرىقتى جىگىتتەرى ءبىر-ءبىر رەتتەن باس جۇلدەنى ولجالادى. 1974-1991 جىلدار ارالىعىندا وزگە ەلدەردىڭ ورەندەرى تەك كۇمىس پەن قولا مەدالدى يەمدەنۋمەن شەكتەلدى.
كەڭەس وداعى تۇسىندا قازاقستاننىڭ بوكسشىلارى وزدەرىنىڭ مىقتىلىعىن مويىنداتقانىمەن, ماسكەۋ ءبىزدىڭ جىگىتتەرگە قىرىن قارادى. سونىڭ سالدارىنان بايراقتى باسەكەلەرگە ساناۋلى عانا جەرلەستەرىمىز قاتىستى. ماسەلەن, 1978 جىلى بەلگرادتا باق سىناعان ۆالەري راچكوۆ (67 كيلو) بارلىق قارسىلاسىن سىپىرا ۇتىپ, الەم چەمپيونى اتاندى. 1982 جىلى ميۋنحەندە سەرىك قوناقباەۆ (67 كيلو) كۇمىس مەدال يەلەندى. نەمىس جەرىندە سەرىك نۇرقازوۆ (57 كيلو) تا كۇش سىناسقان ەدى. بىراق ول شيرەك فينالدا ءسۇرىندى. 1986 جىلى اقش-تىڭ رەنو قالاسىندا بەيبىت ەسجانوۆ (51 كيلو) ونەر كورسەتتى. الايدا قانداسىمىز العاشقى اينالىمنان اسا المادى. 1989 جىلى ماسكەۋدە جالاۋى جەلبىرەگەن جاۋاپتى جارىستا يگور رۋجنيكوۆ (63,5 كيلو) تەڭدەسسىز دەپ تانىلسا, الەكساندر ميروشنيچەنكو (+91 كيلو) كۇمىس مەدال ەنشىلەدى.
قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قۇراماسى تۇڭعىش رەت دەربەس كوماندا رەتىندە 1993 جىلى فينليانديانىڭ تامپەرە قالاسىندا جالاۋى جەلبىرەگەن الەم چەمپيوناتىنا قاتىستى. سۋومي ەلىندە جالعىز عانا ۆاسيلي جيروۆ (75 كيلو) جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. «بالقاشتىڭ بارىسى» قولا مەدالدى قانجىعاسىنا بايلادى. ودان كەيىنگى ەكى جارىستاعى كورسەتكىشىمىز بىردەي بولدى. 1995 جىلى بەرليندە بولات ءجۇمادىلوۆ (51 كيلو) كۇمىس السا, جيروۆ (81 كيلو) ەكىنشى مارتە قولاعا قول سوزدى. 1997 جىلى بۋداپەشتتە ەرماحان ىبىرايىموۆ (71 كيلو) ەكىنشى ورىن يەلەنسە, بولات ءۇشىنشى ساتىعا جايعاستى.
قازاق جانكۇيەرلەرى العاش رەت التىن مەدالدىڭ سىڭعىرىن 1999 جىلى ەستىدى. اقش-تىڭ حيۋستون قالاسىندا شىمىلدىعى تۇرىلگەن دۇنيەجۇزىلىك دودادا بولات ءجۇمادىلوۆ (51 كيلو) جاسىنداي جارقىلدادى. باستاپقى باسەكەلەرىندە تۇركيالىق سۇلەيمان پەكدوعان, ارمەنيالىق ۆاحتانگ دارچينيان جانە امەريكالىق دجون مەدينادان باسىم تۇسكەن قانداسىمىز جارتىلاي فينالدا پولشالىق اندجەي رجانىدى جولىنان ىعىستىردى. فينالدا ارگەنتينالىق ومار نارۆاەستەن ايلاسىن اسىرعان ءجۇمادىلوۆ امەريكا كوگىندە قازاقستاننىڭ ءانۇرانىن شىرقاتتى.
جالپى 1993-2021 جىلدار ارالىعىندا الەم چەمپيوناتىنىڭ جالاۋى 15 مارتە جەلبىرەدى. ءبىزدىڭ بوكسشىلار ەڭ ۇزدىك ناتيجەگە 2013 جىلى قول جەتكىزدى. الماتىداعى بالۋان شولاق اتىنداعى سپورت سارايىندا وتكەن جارىستا ءبىرجان جاقىپوۆ (49 كيلو), مەرەي اقشالوۆ (64 كيلو), دانيار ەلەۋسىنوۆ (69 كيلو) جانە جانىبەك ءالىمحان ۇلى (75 كيلو) الدارىنا جان سالمادى. ادىلبەك نيازىمبەتوۆ (81 كيلو) پەن يۆان دىچكو (+91 كيلو) فينالدا ۇتىلسا, قايرات ەراليەۆ (56 كيلو) پەن بەرىك ءابدىراحمانوۆ (60 كيلو) جارتىلاي فينالدا جەڭىلىس تاپتى. ناتيجەسىندە, 4 التىن, 2 كۇمىس جانە 2 قولا مەدالدى قورجىنعا سالعان جەرلەستەرىمىز ءوز تاريحىندا تۇڭعىش رەت جالپىكوماندالىق ەسەپتە جەكە-دارا كوش باستادى.
2021 جىلى سەربيانىڭ استاناسى – بەلگرادتا ۇيىمداستىرىلعان جارىستا وتاندىق بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرى 2 التىن, 2 كۇمىس جانە 1 قولانى قانجىعالارىنا بايلاپ, جالپى ەسەپتە ەكىنشى ورىندى ولجالادى. بۇل جارىستا تەمىرتاس ءجۇسىپوۆ (48 كيلو) پەن ساكەن بيبوسىنوۆقا (51 كيلو) تەڭ كەلەر ەشكىم تابىلمادى. ماحمۇد سابىرحان (54 كيلو) مەن سەرىك تەمىرجانوۆ (57 كيلو) اقتىق سىنعا دەيىن القىنباي جەتكەنىمەن, شەشۋشى تۇستا ءسۇرىندى. ال ابىلايحان ءجۇسىپوۆ (67 كيلو) قولا مەدال الدى. بەلگرادتا الدىمىزدى تەك كۋبا قۇراماسى ورادى. ولاردىڭ بىزدەن ءبىر التىنى ارتىق بولدى.
تاعى ءتورت الەم چەمپيوناتىندا ۇزدىك ۇشتىكتى تۇيىندەدىك. 2003 جىلى بانگكوكتا گاليب جافاروۆ (57 كيلو) پەن گەننادي گولوۆكين (75 كيلو) الەم چەمپيونى اتانسا, 2005 جىلى مينياندا سەرىك ساپيەۆ (64 كيلو) پەن ەردوس جاڭابەرگەنوۆ (81 كيلو) ءدال سول مەجەدەن كورىندى. ودان بولەك, قىتايدا ءبىرجان جاقىپوۆ (48 كيلو), ميرات سارسەنباەۆ (51 كيلو) جانە باقتيار ارتاەۆ (69 كيلو) قولا مەدال يەمدەندى. 2017 جىلى گامبۋرگتە 1 التىن, 2 كۇمىس جانە 3 قولانى ولجالاساق, 2019 جىلى ەكاتەرينبۋرگتە 1 التىن, 1 كۇمىس جانە 4 قولانى ەنشىلەدىك. ال 1999 جىلى حيۋستون جانە 2007 جىلى چيكاگوداعى جارىستاردىڭ كوماندالىق ەسەبىندە بەسىنشى ورىن الساق, 2011 جىلى باكۋدە التىنشى ساتىعا تۇراقتادىق. مىنە, بوكس ونەرىن سەرىك ەتكەن قازاق ەلىنىڭ ورەندەرى ءۇشىن ەڭ ءساتتى جارىستار وسىلار.
ءوز تاريحىندا 15 الەمدىك دوداعا قاتىسقان قازاقستان قۇراماسى سول جارىستاردىڭ بارلىعىندا جۇلدە الدى. الەمنىڭ ءار قيىرىندا سەگىز رەت ءانۇرانىمىز شىرقالسا, تاعى جەتى جارىستا باس جۇلدە بۇيىرمادى. جەرلەستەرىمىزدىڭ سىن ساعاتتا سۇرىنگەن كەزدەرى دە جوق ەمەس. ماسەلەن,1993 جىلى تامپەرە مەن 2009 جىلى ميلاندا وتكەن جارىستاردا جالقى قولانى قاناعات تۇتتىق. ول جۇلدەنىڭ يەگەرلەرى – ۆاسيلي جيروۆ پەن سەرىك ساپيەۆ. 2001 جىلى بەلفاستا جالعىز كۇمىسكە قول جەتكىزدىك. سولتۇستىك يرلانديانىڭ باس شاھارىندا گاليب جافاروۆ جارادى. مىنە, وسى جارىستاردىڭ كوماندالىق ەسەبىندە ۇزدىك وندىقتىڭ قاتارىنا قوسىلا الماي, ءوز جانكۇيەرلەرىمىزدى جەرگە قاراتتىق.
قازاق ەلىنىڭ ورەندەرى اراسىندا ەكى دۇركىن الەم چەمپيونى اتانعان جالعىز عانا بوكسشى بار. ول – سەرىك ساپيەۆ. قاراعاندى وبلىسىنداعى اباي قالاسىنىڭ تۋماسى 2005 جانە 2007 جىلدارى قارسىلاستارىن قوعاداي جاپىرسا, 2009 جىلى قولا جانە 2011 جىلى كۇمىس مەدال ولجالادى. داڭقتى بولات جۇمادىلوۆتە اتالعان جارىستىڭ تولىق مەدالدەر جيىنتىعى بار. جامبىل بوكس مەكتەبىنىڭ تۇلەگى 1995 جىلى – كۇمىس, 1997 جىلى – قولا جانە 1999 جىلى التىن مەدال يەلەندى. يۆان دىچكو (2 كۇمىس, 1 قولا) مەن ابىلايحان ءجۇسىپوۆ (3 قولا) ءۇش رەتتەن جەڭىس تۇعىرىنان قول بۇلعادى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, يۆان دىچكو, ادىلبەك نيازىمبەتوۆ جانە قامشىبەك قوڭقاباەۆ الەم چەمپيوناتىنىڭ فينالىندا ەكى رەتتەن جۇدىرىقتاستى. بىراق ولاردىڭ ۇشەۋى دە باس جۇلدەگە قول جەتكىزە المادى. يۆان ازەربايجاندىق ماگومەدراسۋل مەدجيدوۆ (2013) پەن فرانتسيالىق توني يوكادان (2015) ۇتىلسا, ادىلبەكتىڭ كۋبانىڭ قابىلانى حۋليو سەسار لا كرۋزعا (2011, 2013) ءالى جەتپەدى. ال قامشىبەكتى توقتاتقان مەدجيدوۆ (2017) پەن وزبەكستاندىق باحودير جالولوۆ (2019). وسى جىگىتتەردىڭ اراسىنان قوڭقاباەۆتىڭ سول ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا مۇمكىندىگى بار. سىر بويىنىڭ ساڭلاعى ساناۋلى كۇندەردەن كەيىن تاشكەنتتە تۇساۋى كەسىلەتىن دۇنيەجۇزىلىك دودادا ونەر كورسەتەدى. ارينە, جالولوۆتىڭ دا قاراپ قالمايتىنى انىق.
ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, 1974-2021 جىلدار ارالىعىندا وتكەن 21 الەم چەمپيوناتىنىڭ 12-سىندە كۋبا قابىلاندارى (1974, 1978, 1982, 1986, 1991, 1993, 1995, 2001, 2005, 2015, 2017, 2021) جالپىكوماندالىق ەسەپتە جەڭىسكە جەتتى. ءتورت مارتە رەسەيدىڭ (1997, 2003, 2007, 2009) مەرەيى ۇستەم بولدى. ال كسرو (1989), اقش (1999), ۋكراينا (2011), قازاقستان (2013) جانە وزبەكستان (2019) قۇرامالارى ءبىر-ءبىر رەتتەن تەڭدەسسىز دەپ تانىلدى. سونداي-اق ءار جىلدارى پولشا (1978), گدر (1989), گەرمانيا (1991), بولگاريا (1991,1993, 1995), رۋمىنيا (1993, 1999), ماجارستان (1997), تۇركيا (2001), يتاليا (2007, 2009) مەن ازەربايجاننىڭ (2011, 2013, 2015) ورەندەرى توپ-3 كوماندانىڭ قاتارىنا قوسىلدى.
قازاقستاننىڭ بوكسشىلارى الەم چەمپيوناتتارىندا بارلىعى 51 جۇلدە جەڭىپ الدى. ونىڭ 14-ءى التىن, 15-ءسى كۇمىس جانە 22-ءسى قولا. اتالعان جارىستاعى تابىسىمىز بويىنشا جەرلەستەرىمىز كۋبا (80+35+28), رەسەي (26+21+22) جانە اقش-تان (18+13+19) عانا قالىپ كەلەدى. سونداي-اق توپ-10 كوماندانىڭ قاتارىنا وزبەكستان (10+15+19), بولگاريا (8+8+19), ۋكراينا (7+12+11), رۋمىنيا (7+5+17), ازەربايجان (4+4+11) جانە يتاليانىڭ (6+3+15) بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرى ەنىپ وتىر. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ۇزدىكتەر تىزىمىندە كەلمەسكە كەتكەن كەڭەس وداعى دا بار. ولار بارلىعى 43 (15+11+17) جۇلدەگە يەلىك ەتتى.
الەم چەمپيوناتىندا جۇلدە العان قازاقستاننىڭ بوكسشىلارى
التىن (14): بولات ءجۇمادىلوۆ (1999), گاليب جافاروۆ (2003), گەننادي گولوۆكين (2003), سەرىك ساپيەۆ (2005, 2007), ەردوس جاڭابەرگەنوۆ (2005), ءبىرجان جاقىپوۆ (2013), مەرەي اقشالوۆ (2013), دانيار ەلەۋسىنوۆ (2013), جانىبەك ءالىمحان ۇلى (2013), قايرات ەراليەۆ (2017), بەكزات نۇرداۋلەتوۆ (2019), تەمىرتاس ءجۇسىپوۆ (2021) جانە ساكەن بيبوسىنوۆ (2021),
كۇمىس (15): بولات ءجۇمادىلوۆ (1995), ەرماحان ىبىرايىموۆ (1997), مۇحتارحان دىلدابەكوۆ (1999), گاليب جافاروۆ (2001), سەرىك ساپيەۆ (2011), ادىلبەك نيازىمبەتوۆ (2011, 2013), يۆان دىچكو (2013, 2015), دانيار ەلەۋسىنوۆ (2015), ءابىلحان امانقۇل (2017), قامشىبەك قوڭقاباەۆ (2017, 2019), ماحمۇد سابىرحان (2021) جانە سەرىك تەمىرجانوۆ (2021).
قولا (22): ۆاسيلي جيروۆ (1993, 1995), بولات ءجۇمادىلوۆ (1997), ەرماحان ىبىرايىموۆ (1999), ءبىرجان جاقىپوۆ (2005), ميرات سارسەنباەۆ (2005), باقتيار ارتاەۆ (2005, 2007), ەركەبۇلان شىناليەۆ (2007), سەرىك ساپيەۆ (2009), عاني جايلاۋوۆ (2011), يۆان دىچكو (2011), قايرات ەراليەۆ (2013), بەرىك ءابدىراحمانوۆ (2013), ەرجان جومارت (2017), ابىلايحان ءجۇسىپوۆ (2017, 2019, 2021), ۆاسيلي لەۆيت (2017, 2019), ساكەن بيبوسىنوۆ (2019) جانە تۇرسىنباي قۇلاحمەت (2019).
