الاش رۋحتى اقىن

1916-1917 جىلداردىڭ الدى-ارتىن­دا­عى ءارتۇرلى وقيعالار كوپتەگەن تالانتتى تۇلعانىڭ شە­كارا اسۋىنا سەبەپ بولدى. قۋعىن-سۇر­گىن­ كورگەن ۇلت زيالىلارى ارعى بەتكە اباي ولەڭدەرىن دە تاراتتى. ابايدىڭ 1909 جىلى شىققان كىتابىنىڭ كوشىرمە قول­­جاز­باسى قولدان-قولعا تارادى. سول جىل­دار اسەت نايمانباي ۇلى (1867-1923), جۇسىپبەكقوجا شايحىسلام ۇلى (1857-1937) سىندى ايگىلى تۇلعالاردىڭ قىتاي جەرىنە ءوتۋى, 1928-1931 جىلدار كەزە­­ڭىن­دە­گى زيات شاكارىم ۇلى سەكىلدى قۋعىن-سۇر­گىنگە ۇشىراۋشىلاردىڭ قىتاي­عا قا­­شىپ­ بارۋى ەكى ەل اراسىنداعى ادەبي-­ ما­دەني بايلانىستارعا مۇرىندىق بو­لىپ,­ شىڭجاڭ قازاق ادەبيەتىنىڭ قا­لىپ­­­­­تا­­سۋىنا يگى ىقپال جاسادى.

اباي ولەڭدەرى جانە الاش تۇلعا­لا­­­رىمەن جارىسا جەتكەن م.جۇماباەۆ, م.دۋلات ۇلى, ا. بايتۇرسىن ۇلى, س.تو­راي­­عى­روۆ, ش.قۇدايبەردى ۇلى, ءى.جانسۇ­­گىروۆ, س.سەي­فۋللين, ت.ب. شىعارما­لارى شەتەل قازا­عىنا كەڭىنەن تانىلدى.

اسەت سىندى ءىرى اقىننىڭ ىلە جە­­­رىن­دەگى قىزاي­لار اراسىنا بارۋى تاڭ­جا­رىق­­ ءۇشىن دە­ ۇلكەن مەكتەپ بولعانىندا ەش ءشۇبا جوق.­

ايتالىق, اسەتتىڭ التايعا بارعاندا تۋ­­­­عان «التاي» ولەڭىندە مىناداي جول­دار­­ بار:­

التايدى اباق كەرەي

جاتقان جايلاپ,

ساپىرىپ سارى قىمىز, بيە بايلاپ.

تاسى – التىن, تاۋى – كۇمىس,

كەۋدەسى گۇل,

ەل ەكەن جەر ساراسىن العان تاڭداپ.

تاۋلارى جاسىل جەلەك ورمان ەكەن,

اڭ مەن مال اراسىنا تولعان ەكەن.

سۋلارى سۇيەك سورپا سەكىلدەنىپ,

جۇتساڭ كۇش قوساتىنداي

 بويعا بوتەن...

ولەڭ ولكەسىنە ورشەلەنە قۇلاش سەرمەگەن بوزبالا تاڭجارىق اۋىزدان- اۋىزعا تاراعان اباي, اسەت ولەڭدەرىن جاتقا ايتىپ, ءوز بويىنا اقىندىق شابىت جيىپ وتىرعان. ونىڭ «ىلە سيپاتى» ولەڭىندە مىناداي جولدار بار:

بايقاساڭ ىلە جەردىڭ ورتاسىنداي,

ەگەردە دەنە بولسا قولقاسىنداي.

تاۋى – التىن, تاسى – كۇمىس,

اعاشى – جەز,

سۋلارى ەركەك قويدىڭ سورپاسىنداي...

وسى جولدارعا قاراپ وتىرىپ تاڭ­جا­­ر­ىقتىڭ اسەتتى ۇستاز تۇتقانى اڭعا­رى­لادى.

تاڭجارىقتىڭ ءومىر دەرەگىنەن قارا­عان­دا, ايگىلى قارقارا جارمەڭكەسى وتكەن جەر­ مەن اقىننىڭ تۋىپ-وسكەن كۇنەس, تەكەس ءوڭىرى جەر جاعدايى جاعىنان تىم­ جاقىن. سوندىقتان دا ساۋدانىڭ عانا­ ەمەس, مادەنيەتتىڭ التىن كوپىرىنە اي­نال­عان­ جارمەڭكەنىڭ تاڭجارىققا وڭ اسە­رى بولعانى دا انىق.

اقىن 1923 جىلدىڭ قاڭتارىندا جە­­تىسۋ وڭىرىنە قاشىپ كەلىپ, الماتىعا دە­يىن جەتىپ, ءاليحان, مىرجاقىپ, اح­مەت,­­ ماعجاندار سىندى الاششىل اقىن­­­دار­­دىڭ شىعارمالارىمەن تە­رەڭ­دەي تانىسادى. ۇلت مۇراتى حاقىن­دا­عى­ ورتاق يدەياسىن جەتىلدىرەدى. 1924 جىل­دىڭ­ 15 ساۋىرىندە تۇركىستان رەسپۋب­­­ليكا­سى­نىڭ ەكونوميكالىق كەڭەسى قار­قارا جار­مەڭكەسىن قايتا قۇرۋ تۋرالى­ قاۋ­لى­ شى­عارىپ, قايتا اشىلعان جارمەڭكەنى تاڭ­جارىق جولدى ۇلى جىرعا قوسادى:

قارقارادا جارمەڭكە-جازداي

بازار,

قايدا بارساڭ بازارعا اۋعان نازار.

اتتان تۇسپەي ساۋدا

الىپ البان اتاڭ,

قىزايىما قىزىق كوپ ايتا بارار.

ء«ادىل باعا, ءبىر-اق ءسوز,

تۇسپەي-اق قوي,

دايار بولسىن قورجىنىڭ

زاتتى سالار.

جارمەڭكەدەن قايتقان ەل,

كەشكى جازىق,

شىمدى تۇياق جول جاساپ

كەتكەن قازىپ.

سابالاسىپ, جارىسىپ احاۋ-يگاي,

اتتەڭ-اي, مەن سولاردى

كەتسەم جازىپ.

نەمەسە اساۋ تۇلپار الا قاشىپ, – دەگەن جىر جولدارى اقىن ساپارىنىڭ اقجولتاي لەبىزى بولىپ كەيىنگە قالدى.

دەمەك, جەتىسۋ وڭىرىندە وتكەن كەز كەل­­گەن ءدۇلدۇلدىڭ تۇياق ءىزى قارقارادا ءوز تاڭباسىن قالدىرىپ وتىردى.

قارقارا جارمەڭكەسىن جانە جالپى جەتىسۋ جەرىن ءىلياس جانسۇگىروۆ:

قارقارا قالىڭ قازاق كەبەسىندەي,

الباننىڭ البىرت – ەركە ەنەسىندەي.

قاراعاي قاپتالداعى, جىنىس ارشا,

قادىرلى مالدىڭ قۇتتى كەلەسىندەي.

تەكەستىڭ كوككە ورلەگەن تىك قياسى,

سىمپيىپ سول ماڭايدىڭ تورەسىندەي.

مىڭجىلقى مىجىرايا

جانتايىسقان,

وزگەسى جۇگىنىسكەن تورەشىدەي.

بىلشىقاي, بەسجىرعالاڭ,

                                 ءتۇپتىڭ ءتۇرى

قاتىقتىڭ جالانباعان

تەگەشىندەي.

قارقارا – جاراسىمدى

                              جازىق جايلاۋ,

ءۇي – كۇلشە, قۇرتتىڭ

جايعان ورەسىندەي.

الىستان اۋىل ءارپىن ابايلاساڭ,

سۇيەكتى بايموڭكەنىڭ شەگەسىندەي.

ءسۇتى اعىپ سورعالاعان ۇشقارقارا,

قورعاسىن قورىپ توستەن كەلەتىندەي, – دەپ سۋرەتتەيدى.

بۇل ارادا ايقىن كورىنىس تاۋىپ تۇر­عانى تاڭجارىق جولدى ۇلى مەن ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ رۋحاني ۇندەستىگى. مۇم­كىن­ قارقارا سىندى ءىرى جارمەڭكەدە تاڭ­جا­رىقتىڭ ءىلياستى كورۋى, سىرتتاي بولسا دا قۇمارتىپ, ەلىكتەۋى بەك مۇمكىن. تاڭ­جا­رىق پەن قويدىمنىڭ ايتىسى دا وسى جىل­داردىڭ جەمىسى.

تاڭجارىق جولدى ۇلى قارقارا, جەتى­سۋ­ وڭىرىنەن ەركىن سۋسىنداپ, قاناتى جە­تىل­گەن قىرانداي سامعاي ۇشىپ, ءۇش-ءتورت جىل­دا تۋعان جەرىنە قايتادى. جاي عانا قايت­پايدى, توم-توم كىتاپتار مەن الاش رۋحىن ارقالاپ قايتادى. اقىننىڭ وسىدان كەيىنگى جازىلعان ولەڭدەرىنىڭ دەنى:

ويان, قازاق, كوزىڭدى اش,

كوتەر باستى,

قاراڭعىدا وتكىزبەي بەكەر جاستى.

جەر كەتتى, ءدىن ناشارلاپ,

حال ھارام بوپ,

قازاعىم ەندى جاتۋ جاراماستى, – دەگەن مىرجاقىپ سىندى الاش ۇنىمەن انا­عۇرلىم ساباقتاسادى. وتىزىنشى جىل­داردىڭ باسىنداعى شىڭجاڭداعى از جىلى­مىق ۇلت زيالىلارىنىڭ تىنىسىن كەڭىتىپ, ەل ءۇشىن ەڭبەك ەتۋىنە جول اشىپ ەدى. وسى تۇستا تاڭجارىق جاڭا­دان شىعا باستاعان «ىلە گازەتىنىڭ» تۇڭ­عىش رەداكتورى­ بولدى. قۇلجا قالا­سىن­داعى ۇلتتىق تەاتر­دىڭ نەگىزىن قالاپ,­ ونىڭ العاشقى شىمىلدىعىن بەيىم­بەت­ ءمايليننىڭ «شۇعا» اتتى پەساسى­مەن­ اشتى. گازەت بەتىندە «وقىپ كور گازە­تىم­دى», «وسى تاڭ – كىمنىڭ تاڭى؟», «مىس قازان»,­ تاعى باسقا ولەڭدەرىن جاريالادى.

قالىڭ ەل, قازاق, ەندى اش كوزىڭدى,

وقىپ كور گازەتىڭدى – ءوز ءسوزىڭدى.

اشادى اشتى شايداي اڭ سەزىمدى.

ايناداي جارقىراتىپ كورسەتەدى,

ءمىن بار ما, قولىڭا الىپ كور ءوزىڭدى... («وقىپ كور گازەتىمدى»).

وسى تاڭ كىمنىڭ تاڭى

– جەتىم تاڭى,

كۇن كەشكەن كۇڭدىكپەنەن

جەسىر تاڭى.

تەڭدىككە قولى جەتپەي كۇڭىرەنىپ,

قورلىقپەن ءوتىپ كەتكەن ەسىل تاڭى.

اڭى اتپاي, ايى باتىپ,

تۇنەك كەشكەن,

قاتارعا عارىپ-قاسەر كەلسىن تاعى.

كوزىڭدى اش, ەزىلگەن ەل, تاڭ سەنىكى,

ايىرىپ دوس پەن قاستى جەتە تانى («وسى تاڭ – كىمنىڭ تاڭى؟»), – دەگەن ولەڭ جولدارى الاش ءۇنى بولىپ كوپكە جەتتى.

وسىلايشا, تاڭجارىق ارعى بەت اس­قان­ الاش رۋحىنىڭ جامپوزىنا اينال­دى.­ تاعدىر وعان ءدال وسى ءبىر قيىن­ جولدى ادەيى تەلىگەندەي ونىڭ ءومىر­ جولى دا الاش زيالىلارىنىكىندەي قيىن-قىستاۋ, قۋعىن-سۇرگىنگە تولى بولدى.

شىڭجاڭدىق بيلەۋشى شىڭ شىساي قازاق­­تاردى جاپپاي تۇتقىنداي باستا­عان­­دا 1940 جىلى تاڭجارىقتى دا ۇستاپ, تۇر­مەگە جاپتى. 1944 جىلى تۇرمەدەن بو­ساپ, 1945 جىلى قايتادان ۇستالدى. اياۋ­سىز جابىرلەۋگە, جان توزگىسىز قيناۋعا ۇشى­رادى. 1946 جىلى گومينداڭ ۇكىمەتى مەن ءۇش ايماق ۇكىمەتى اراسىنداعى كەلى­سىمشارتقا وراي تۇرمەدەن بوساسا­ دا, دەنساۋلىعىنا ىلىنگەن اقاۋلىعى اسقى­­نىپ, 1947 جىلى ماۋسىمدا قاسى­رەت­­پەن كوز جۇمدى. شىڭجاڭ حالىق باس­پا­­سىنان ىلگەرىندى-كەيىندى بولىپ, «تۇرمە حالى» (1981 جىل), «نازگۇل» (1982), ورتالىق ۇلتتار باسپاسى­نان­ «انار-ساۋلە» (1982), ىلە گازەتى باسپا­سىنان «شىن تىلەك» (1994) كىتاپ­تارى جارىق كوردى. كەيىننەن بار­لىق­ شىعارماسى توپتاستىرىلىپ, «تاڭ­دا­مالى شىعارمالارىنىڭ» 1-2 تومى 1985 جىلى, 3-تومى 1995 جىلى باسىلىپ شىق­تى. قازاقستاندا 1974 جىلى, 1992 جىلى­, 2003 جىلى اقىن ەڭبەگى ارنايى­ كىتاپ بولىپ جارىق كوردى.

تۇرمەدەگى ادامداردىڭ قاسىرەتتى تاع­دى­­رى تۋرالى تاڭجارىق جولدى ۇلى:

قورلىقپەن قور بوپ ءولدى نەلەر سەرى,

ادامدى كۇيدىرەتىن وسى جەرى.

جەم بولدى قارعا-قۇزعىن,

يت پەن قۇسقا,

ەلىمنىڭ امال بار ما, ەسىل ەرى.

قىلىعى مىنە, وسى, بىزگە قىلعان,

قوسىلىپ قالىڭ قايعى

كۇندە تىڭنان.

تۇرمەدە توعىز جىلدا ولگەن ادام,

اسىپتى ورتا ەسەپپەن

الپىس مىڭنان...

ءبارى ءولدى ءۇرىمجىنىڭ قالاسىندا,

قىرىق پەن قىرىق ءۇشتىڭ اراسىندا.

قورلىقپەن سول بوزداقتار

 كەتتى ارماندا,

بالاڭنىڭ قالدى بۇل كەك بالاسىنا! – دەپ جازسا, ەندى بىردە:

ءبارى قان ءۇرىمجىنىڭ اينالاسى,

ەسكى تام, ۇڭعىل-شۇڭعىل ساي-سالاسى.

ىشەگىن يت سۇيرەتىپ ولگەن جاننىڭ,

قۇس شوقىپ, دومالانىپ

جاتىر باسى.

حالىقتىڭ سونىڭ ءبىرى ادال ۇلى –

ميسالى ءشارىپحانداي جۇرت اعاسى.

كەلە قالساڭ ءۇرىمجى قالاسىنا,

كوزىڭدى سال قالتارىس سالاسىنا.

ولە-ولگەنشە كاپىردەن كەگىمدى ال دەپ,

تاپسىرىپ كەت بالاڭنىڭ بالاسىنا,

– دەپ, تىرناقتىڭ كوبەسىنە ينە سۇ­عىپ,­ ۇرپىنە شي جۇگىرتىپ قيناۋمەن ولگەن­دەردى كوزىنەن قان اعىزا جىرلادى.

اقىننىڭ وسىنداي زار يلەپ, زاپى­ران قۇس­­قان اششى جىرلارى ءۇرىمجى تۇر­مە­سىنىڭ ءىشىن­ عانا كۇڭىرەنتىپ قالماستان, اۋىز­دان­-اۋىزعا تارالىپ, توڭىرەكتىڭ ءتورت بۇرى­شى­­نا تاراپ جاتتى. سوناۋ قيىرداعى التاي­ ولكەسى دە اقىننىڭ ەسىم-سويىنا ەرتە­­ قانىق بولدى.

ايتالىق, تاڭجارىق تۇرمەدە اقىت ء ۇلىم­­جى ۇلى, ءشارىپحان كوگەداەۆ سىندى كور­­­نەكتى تۇلعالارمەن دە تاس بوساعادا كەز­­­دەيسوق ءتىل ايقاستىرادى. ءۇرىمجى تۇر­­­مە­­سىندە ءشارىپحاندى كورىپ قالادى دا:

– اسسالاۋماعالەيكۋم,

مەن تاڭجارىق,

تانىدىم شاقاڭ عوي دەپ

ءسىزدى اڭعارىپ.

 التايدىڭ الىپ قىران اقيىعى,

ءتۇستىڭ بە,

قۇرعان تورعا ءسىز دە الدانىپ؟

جاقتاماي جاتپاس ەلى ادال ۇلىن,

 اتاعى ايبار بولعان جىرلاپ حالىق.

ايتارمىز ەرلىگىڭدى, سەرلىگىڭدى,

كەتپەسە كوز جۇمىلىپ,

ءتىل بايلانىپ.

بايتەرەك كولەڭكەلى شىنار ەدىڭ,

ءوسىپ ەڭ تاقىر دالا تاستى جارىپ,

جاۋىزدىڭ تامىرىنا

بالتا شاپقان,

تۇسەرمىز سارى ىزىنە جارىق الىپ.

بۇلاقتاي ءمولدىر ەدىڭ

قايناپ شىققان,

قالايشا بىتىسپەكپىز ىشتەي قانىپ.

بۇل جالعان,

جالعان دەيدى سول راس پا؟ –

بەرمەسەڭ ءوزىڭ شەشىپ, بىلە المادىق.

اعادى قاشان تۇنىپ ەرتىس, ىلە,

بۇل كۇندە ابدەن بولدى لايلانىپ..., – دەگەن جىر جولدارىن شۇبىرتا جو­نە­­ل­ەدى.

اقىننىڭ تۇرمەدەگى ءومىرى حاقىندا اڭىز-ءاپسانالار ءتىپتى كوپ. الاش زيا­لى­­لا­رى تۋرالى ايتقاندا, تۇرمەگە كىر­گەن ءىزى بار, شىققان ءىزى جوق. ولاردىڭ تۇر­مە­دە­گى اششى ءومىرى حاقىندا جازىلعان قالام ىز­دەرى جوقتىڭ قاسى. ال تاڭجارىق اقىن­­نىڭ كەيىنگە قالعان تۇرمە جىرلارى­ تۇ­تاس­ ادە­بيەتىمىزدە وزگەشە ورنى بار, كە­سەك,­­ تاع­دىرلى تۋىندىلار.

1920 جىلى الاشوردا اۆتونومياسى قۇلاعاننان كەيىن سۋان ەلىنىڭ مۇقا بولىسى قۋعىنعا ۇشىراپ, قىتايعا ءوتىپ, سۇلەيمەن اقالاقشىنى پانالايدى. كەيىننەن سونداعى سۋاندار مەن شەرۋلەرگە بولىس بولادى. ستاليندىك زۇلماتتى كوشىرىپ قولدانعان شىڭ شىساي سۇلەيمەن اقالاقشى, مۇقا بولىس سىندى ادامداردى جاپپاي تۇتقىنداپ تۇرمەگە تىعادى. تاڭجارىق جولدى ۇلى مۇقا بولىسپەن ءۇرىمجى تۇرمەسىندە بىرگە بولىپتى. 1945 جىلدىڭ جازىندا سول تۇرمەدە مۇقا قايتىس بولادى دەيدى. سوندا تاڭجارىق مۇقا بولىستىڭ باسىن سۇيەپ وتىرىپ, مىناداي ولەڭمەن:

بار مۇقا, يماندى بول, ارىستانىم,

كەلمەسكە كوزىمىزدەن الىستادىڭ,

قىزىعىن ەكى دۇنيەنىڭ بىردەي كورىپ,

شىقپادى ەستىمەستەي

دىبىستارىڭ.

 بار مۇقا, يماندى بول,

قاسقىرىم-اي,

ءبىر كەزدە ءجۇرۋشى ەدىڭ اسقىنىپ-اي.

وتىرعان كوكدالادا شەرۋ-سۋان,

كەلدى ەكەن نە زوبالاڭ

باستىعىڭا-اي...,

– دەپ, زارلى جوقتاۋىن ايتقان ەكەن.­­ 

زيات شاكارىم ۇلى ءۇرىمجى تۇر­مە­­­­­­­­­­­سىندە جازىپتى دەلىنەتىن جىردان قالعان ءبىر ۇزىكتە:

 جاتىرمىز ءۇرىمجىنىڭ تۇرمەسىندە,

وڭكەي قۋ ەكى ەلدەن بىرلەسۋدە.

اقىلدى ازاماتتار تۇتقىن بولىپ,

ازاپتى, ايانىشتى كۇن كەشۋدە.

ورنىمنان زورعا تۇردىم سىز

ءوتىپ ءبىر,

تايسالماي تاڭجارىق تا جىر

ەتىپ ءجۇر.

ماسكەۋدىڭ قارۋلانعان

تىڭشىسىن-اي,

ورىستىڭ اسكەرلەرى كۇزەتىپ تۇر..., – دەگەن جولدار كەزدەسەدى.

ت.جولدى ۇلىنىڭ قيىن-قىستاۋ, تاس­ بو­سا­عا, تار ەسىكتەگى ءومىرىنىڭ ءوزى الاش­ زيا­­لى­­­لارىنىڭ اششى تاعدىرىمەن تا­مىر­­­­­­لا­سىپ­ جاتتى.

اباقتىنىڭ ازاپتى, جان توزگىسىز شىن­­­دى­عى تاڭجارىق اقىننىڭ قالا­مى­­نان قاعىس­ قالمادى. تۇتاستاي قارا­عاندا, جەلى­­لەس ولەڭدەرى ارقىلى «اباق­تى»­ اتا­لا­­تىن اسا ءىرى پوەمانى دۇنيەگە اكە­ل­دى.

كورنەكتى ادەبيەتشى, عالىم تۇرسىن­بەك­ كاكى­ش ۇلىنىڭ: «تاڭجارىقتى باس­­تان­-اياق تۇگەل وقىعان ادام ونىڭ قازاق­ پوەزياسىنا قۇيىپ جاتقان ۇلى ارنا­لاردىڭ ءبىرى ەكەنىنە ەش ءشۇبا كەل­تى­ر­مەيدى. تاڭجارىق تۇرمە تۋرالى­ جىرلارىندا تەك ءوز قاسىرەتىن عانا ايتىپ قوي­ماي, وزىمەن تاعدىر-تالايى ءبىر احمەت پەن مىرجاقىپتىڭ, ماعجان مەن ءىلياستىڭ, ساكەن مەن بەيىمبەتتىڭ دە سىرتقا شىعارا الماي كەتكەن كەكتى­ اشۋىن­ قوسا جىرلاعانداي اسەر قال­دى­را­دى», دەۋى­ تەگىن ەمەس. پروفەس­سور زۇفار سەيىت­جانوۆ تا «شىڭجاڭ قازاق ادەبيەتى» اتتى مونوگرافياسىندا: «اباقتى» – ايماق ادەبيەتىن قويىپ, بۇكىل قازاق ادەبيەتىندە تۇرمە تۋرالى جا­زىلعان العاشقى كولەمدى شىعارما», دەگەن جو­عا­رى­ باعاسىن ايتتى.

قازاق وقىرماندارىنا تاڭجارىقتى, ونىڭ قاماۋ-قاپاستا جازىلعان جىرلارىن العاش جەتكىزگەن ادام – قازاقتىڭ حالىق جازۋشىسى ءسابيت مۇقانوۆ. ول 1956 جىلى قىتاي ەلىنە ىسساپارمەن بارعاندا بۇقارا تىشقانباەۆتان تاڭجارىق تۋرا­لى مالىمەتتەر الادى. بۇل تۋرالى «الىپتىڭ ادىمدارى» كىتابىندا (1959) باياندايدى.

1993 جىلى تاڭجارىق اقىننىڭ 90 جىل­دىق تويى جەتىسۋ ولكەسىندە دۇركىرەپ ءوتتى.­ وسى تويدا زەينوللا قابدولوۆ تاڭ­جارىق تۋرالى تەبىرەنە تولقىپ بايان­دا­ما جاسادى: «اقىن ليريكا, تولعاۋ, مىسال ولەڭدەر, داستان, ولەڭ رومان, قيسسا, ايتىس ولەڭدەردەن حالقىنا وتىز مىڭ جولداي مۇرا قالدىرعان. وسى تۋىن­دى­لارى ارقىلى ول ابايدىڭ, احمەت, شاكارىم, مىرجاقىپ, ماعجانداردىڭ قىتايداعى قازاق باۋىرلار اراسىنان­ كوك­تە­گەن رۋحاني جالعاسى, سالالى بۇتاعى ەكەندىگىن تانىتتى. قىتايداعى قازاق­تاردىڭ جازبا ادەبيەتىنىڭ نەگىزىن قالا­سىپ, كوش باستاعان ءايمۇيىز سەركەسى بول­دى. الەۋمەتتىك, قوعامدىق, وزگە دە ونە­گەلى جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە ولاردىڭ بۇگىنگى دامىعان ءباسپاسوزىنىڭ, وقۋ-اعارتۋىنىڭ دا نەگىزىن قالاستى. تاڭجارىق اقىن, قوعام قايراتكەرى عانا ەمەس, ءانشى, كومپوزيتور, حالىقتىڭ سال-سەرىلىك ءداستۇرىن جالعاستىرۋشى», دەپ تول­عاندى عالىم.

قورىتا كەلگەندە, تاڭجارىق جول­دى­­­­­ ۇلى­­­ ارعى بەت اسقان الاش رۋحى­نىڭ­ سول ەلدە ءومىر سۇرگەن ءتىرى بەينەسى بولدى. الاش­­تىڭ ايتا الماعان اقتىق زار­ى ونىڭ اۋزى­نان اق جالىن بولىپ­ بۇرقىرادى. قازاق­ ادەبيەتىندە ەشكىم­گە ۇقسامايتىن تاع­­دىر, ەشكىمگە ۇقسا­ماي­تىن قولتاڭبا ونىڭ قالامى ارقىلى ماڭ­گىلىككە تاڭبا­لان­دى. بۇگىنگى بۋىن تاڭجارىق سىندى­ وت­كەن­دەر رۋحىنا ءتاۋ ەتكەندە عانا تاۋەل­سىز­ ەلدىڭ, تاۋەلسىز ادە­بيەتتىڭ قادىر-قاسيە­­تىن ءتىپتى دە تەرەڭ تۇسىنەدى.

ءجادي شاكەن ۇلى,

جازۋشى