جاقىندا ءبىر جاقسى كىتاپ جارىق كورىپ, قولىمىزعا ءتيدى. كىتاپ اۆتورى, اتاقتى گەوگراف-عالىم, اكادەميك ءاليا بەيسەنوۆا بۇل قۋانىشىن جالپاق جۇرتىمەن ءبولىسۋ ءۇشىن ءسۇيىنشى دانانى الا سالا دەرەۋ «ەگەمەننىڭ» الماتىداعى بولىمشەسىنە قۇستاي ۇشىپ جەتكەن ەكەن. كوڭىلدىڭ بۇلايشا تولقۋىنىڭ دا وزىندىك ءمانىسى بار. ءاليا سارسەنقىزى وتكەن جىلى ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تۋعان كۇنىنە ءوزى باس بولىپ اتقارىپ شىققان ۇجىمدىق ۇستىندى ەڭبەك – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق اتلاسىن كادەلەپ سىيعا تارتقان بولاتىن. ال ەندى اسا قادىرمەندى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ بيىلعى تۋعان كۇنىنە اكادەميك اپامىزدىڭ ازىرلەگەن ەرەكشە سىيى «قازاقستان گەوگرافياسى» دەپ اتالاتىن كوركەم بەزەندىرىلگەن مىنا كورنەكتى كىتاپ ەكەن.
ءيا, ءوز ەلىنىڭ تابيعاتى مەن ەكونوميكاسى تۋرالى جان-جاقتى ءبىلىم ەگەمەن قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتىنا قاجەت. ۇلتتىق اتلاستىڭ جاسالۋى وتاندىق گەوگرافيا عىلىمىنىڭ ەلەۋلى جەتىستىگى رەتىندە باعالانعان-دى. سوندىقتان, تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا تۇڭعىش رەت گەوگراف-عالىمداردىڭ مەملەكەتتىك سىيلىق يەلەنۋى ابدەن زاڭدى ەدى. ال سول لاۋرەاتتاردىڭ الدىڭعى قاتارىندا گەوگرافيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, اباي اتىنداعى قازۇپۋ جانىنداعى گەوگرافيا جانە ەكولوگيا جونىندەگى عىلىمي-ادىستەمەلىك ورتالىقتىڭ جەتەكشىسى, سەكسەننىڭ سەڭگىرىنەن اسقان اكادەميك ءاليا بەيسەنوۆانىڭ تۇرۋى دا ءبىر تاعدىر سىيىنداي عاجاپتىڭ عانيبەتى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولماس.
ەلباسىنا وسىنداي ورايلى دا شىرايلى سىي ارناۋ قۇرمەتى دە كەز كەلگەننىڭ پەشەنەسىنە جازىلا بەرمەس. ءاليا سارسەنقىزى اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندەگى بۇكىل سانالى ءومىر بويعى ۇلاعاتتى ۇستازدىق, عىلىمي ءھام قايراتكەرلىك ەڭبەگىمەن وسى ۇدەدەن تابىلعان, سوعان لايىقتى بولعان سيرەك ابزالداردىڭ ءبىرى. كوزگە كورىكتى, كوڭىلگە تولىمدى اتالمىش كىتابىن شىعارعان دا وسى قارا شاڭىراق ءبىلىم ورداسىنىڭ «ۇلاعات» باسپاسى ەكەن.
ەندى كىتاپتىڭ جايىنا كەلەر بولساق, بەدەلدى عىلىمي جۇرتشىلىق بۇل ەڭبەكتىڭ جاراتىلىستانۋ جانە الەۋمەتتانۋ عىلىمدارىنداعى يننوۆاتسيالىق جاڭا بەتبۇرىس ەكەندىگىن اتاپ كورسەتۋدە. ولاي دەۋدىڭ, وسىنداي زور باعانىڭ ءسال-ءپال سەبەبىنە ۇڭىلەيىك. قازىرگى الەم قاربالاس قوزعالىستا. الەم كەلبەتى, تۇتاس وڭىرلەر كەيدە تىم ەدەل-جەدەل, الماعايىپ وزگەرىستەرگە ۇشىراۋدا. وسىعان بايلانىستى دۇنيەدەگى ەڭ ەجەلگى عىلىمداردىڭ ءبىرى – گەوگرافيا سەرپىندى سيپات الا باستادى. گەوگرافيانىڭ بىرەگەي ەرەكشەلىگى سوندا, ونىڭ زەرتتەۋ نىسانى تۇگەلدەي تۇتاس جەر بولىپ تابىلادى. ءسويتىپ, گەوگرافيا تابيعاتتى, قوعام مەن شارۋاشىلىقتى بىرىكتىرىپ وتىرعان اسا اۋقىمدى دۇنيەتانىمدىق عىلىم بولىپ قالا بەرمەك.
ولاي بولسا, «قازاقستان گەوگرافياسى» مونوگرافياسىنىڭ نەگىزگى ارقاۋى, تۇپقازىق يدەياسى ءبىرتۇتاس گەوگرافيا تۇجىرىمداماسىنان شىعىپ جاتىر. اكادەميك ءا.بەيسەنوۆانىڭ جاڭا تۋىندىسىنىڭ ماندىلىگى, قۇندىلىعى سوندا, وندا قازاقستاننىڭ تابيعاتى مەن ەكونوميكاسى بىرىڭعاي ءبىرلىكتە قاراستىرىلعان, ولاردىڭ قوزعالىستاعى كۇردەلى كەڭىستىگى, قۇرىلىمدىق نەگىزگى دامۋ زاڭدىلىقتارى كورسەتىلگەن. ادامزات قوعامىنىڭ بارلىق ومىرلىك ماڭىزدى سالالارىندا قازىر, بىلايشا ايتقاندا, گەوگرافيالىق ويلاۋدى ىسكە قوسۋدىڭ قاجەتتىگى ايقىن دەسەك, اۆتور ەكونوميكانى باسقارۋدىڭ گەوگرافيالىق تەتىكتەرىن جۇمىسقا جۇمىلدىرۋعا شاقىرىپ تۇرعانداي. مۇنىڭ ءوزى قازاقستان ەكونوميكاسىن وركەندەتۋ ورايىنداعى ەلباسى ساياساتىنا ۇتىمدى ءۇن قوسۋ دەپ بىلسەك كەرەك. وسى ارادا اقش-تىڭ بەلگىلى قوعام قايراتكەرى البەرت گور الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ ءبىر سەبەبى گەوگرافيالىق ءبىلىمنىڭ كەمشىندىگى دەپ مالىمدەگەنىن دە قاپەردە ۇستاعانىمىز قۇبا-قۇپ بولار.
ءيا, ىرگەلى عىلىمي نەگىز بولمايىنشا جوعارى وقۋ ورىندارى ءۇشىن جاقسى وقۋلىقتار دايىنداۋ مۇمكىن ەمەس. مونوگرافيادا اۋەلى قازاقستاننىڭ جالپى گەوگرافياسىنا, تابيعاتىنا, شارۋاشىلىق سالالارىنا, ەكونوميكانىڭ دامۋىنا اسەر ەتەتىن نەگىزگى فاكتورلارعا تىڭعىلىقتى شولۋ جاسالىپ, سودان كەيىن ەل وڭىرلەرىنىڭ سيپاتتاماسىمەن تۇيىندەلەدى. قازۇپۋ پروفەسسورى, گەوگرافيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ك.قايمولدينوۆانىڭ پايىمداۋىنشا, اتالمىش ەڭبەكتىڭ قۇرىلىمى مەن مازمۇنى قازاقستان گەوگرافياسىنىڭ ىرگەلى سالالىق وقۋلىقتارىن جاساۋعا تەوريالىق نەگىز بولماق.
اكادەميك ا.قوشانوۆ بۇل كىتاپ تۋرالى حاتتاماعا تۇسكەن پىكىرىندە بىلاي دەيدى: «ەڭبەكتەن ەكونوميكاعا قاجەت كەرەمەت لەپ سەزىلەدى. وسى اۋقىمدى كىتاپتا جازىلعان قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعىتىنىڭ ءوزى – شيكىزاتتىق ەكونوميكا. «شيكىزات» دەگەن ءسوز گەوگرافيادان شىعادى. بۇل ەڭبەكتى بۇگىنگى قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىن كورسەتەتىن كىتاپ دەر ەدىم. كىتاپتىڭ تالقىلاۋ كوزىندە تۇرعان يادروسى – «تابيعات – ادام – قوعام». دەمەك, ەكونوميكانىڭ قاق ورتاسىنداعى ەڭ نەگىزگى, ەڭ ماڭىزدى نارسە ادام كاپيتالى ەكەندىگى مىقتاپ ەسكەرىلگەن. ال «قوعام» دەگەن ءسوز – الەۋمەتتىك ماسەلە. بۇدان كەيىن 14 وبلىس پەن قالالاردى ءبولىپ قاراستىرۋىنان «ايماقتىق ەكونوميكا» كەلىپ شىعادى. بۇل دا مەملەكەتىمىزدىڭ ساياساتىن پاش ەتەدى. سوندىقتان, بۇل كىتاپتى وتە اۋقىمدى, كەرەك دۇنيە دەپ ەسەپتەيمىن».
پروفەسسور ا.شامەنوۆ كىتاپتى «قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق گەوگرافياسى» دەپ اتاساق دالىرەك بولار ەدى, دەيدى. ەندەشە, ەلىمىزدىڭ جەر بەدەرىن, تابيعات بايلىعىن, شارۋاشىلىق سالالارىن, ايماقتاردىڭ دامۋىن, وسى ورايداعى مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن ستراتەگيالاردى ءبىرتۇتاس بىرلىكتە جيناقتاپ, زەرتتەگەن بۇل ەڭبەكتىڭ ماڭىزى زور ەكەندىگى دە ەش كۇمانسىز.
شىن مانىندە دە مونوگرافيادا قازاقستان تۋرالى فيزيكالىق-گەوگرافيالىق جانە ەكونوميكالىق-گەوگرافيالىق ماعلۇمات-دەرەكتەر بارىنشا مولىنان قامتىلا, ۇيلەسىمدى ۇشتاستىرىلعان. مۇنىڭ ءوزى گەوگرافيا بويىنشا عىلىمي ەڭبەكتەر ازىرلەۋ ىسىندەگى ءبىر يگى جاڭالىقتىڭ نىشانىنداي قابىلدانىپ تا جاتىر. كىتاپپەن تانىسىپ شىققان مامان ەمەس ادامنىڭ ءوزى دە مونوگرافيانىڭ نەگىزگى قۇرامداس بولىكتەرىنىڭ جەلىسىن ۇزبەگەن لوگيكالىق بايلانىسىن, نەگىزگى مازمۇننىڭ ايقىن ساباقتاستىعىن, بايانداۋدىڭ تارتىمدىلىعىن اڭعارار ەدى.
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ە.تۇركەباەۆ, ە.ۇپىشەۆتەر دە ءوز پىكىرلەرىندە مونوگرافيانىڭ كوپتەگەن جاقسى جاقتارىن اتاپ كورسەتىپتى. ايتسا ايتقانداي. كىتاپ مۇقاباسىندا بەرىلگەن سىزبانۇسقانىڭ ناق كىندىگىندەگى نەگىزگى ءتۇيىن «تابيعات – ادام – قوعام» ەكەن. وسىناۋ ۇلى كاتەگوريالاردىڭ ءوزارا بايلانىسىن دۇرىس شەشۋ جولىندا كوپ-كوپ عىلىم سالالارى قامتىلعان, ولاردىڭ ساباقتاستىعى, ىقپالداستىعى, تەلەگەي-تەڭىز ءبىر ارنادا دامۋ زاڭدىلىقتارى ىلكىمدى كورسەتىلگەن. ءيا, بۇل كىم-كىمگە دە وتە پايدالى كىتاپ. جاي وقىرمانعا دا. ستۋدەنتكە دە. مامانعا دا. سونىمەن بىرگە, مۇيىزدەرى قاراعايداي مينيسترلەر, كومپانيالار مەن شارۋاشىلىق سالالارىنىڭ باسشىلارى, ءار دەڭگەيدەگى اكىمدەر دە بۇل كىتاپتان ەل ەكونوميكاسىن وركەندەتۋگە سەپتىگىن تيگىزەر وزىنە كەرەكتى تابار ەدى, الار ەدى دەگەن ويدامىز.
تۋىندىداعى نەگىزگى تۇعىر – تابيعات قورلارىن ءتيىمدى پايدالانۋ نەگىزىندە سوعان قاتىستى عىلىمداردىڭ ءوزارا ىقپالداستىعى, ساباقتاستىعى ارقىلى قازىرگى ەكونوميكانىڭ دامۋىن ناقتىلاپ كورسەتۋ. دەمەك, مۇندا تابيعات بايلىقتارىن ءتيىمدى پايدالانۋ جولدارى ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ العىشارتى رەتىندە ۇسىنىلادى. ياعني, بۇل جاي عانا «عىلىم ءۇشىن جاسالعان عىلىم» ەمەس, ەل كادەسىنە ارنالعان اتاۋلى, اسقارالى ەڭبەك. ەندەشە, سەكسەننىڭ سەڭگىرىنەن اسقاندا مۇنداي مۇعدارلى مونوگرافياعا كىرىسىپ, وسىنشاما تەر توگىپ, قاجىر-قايرات جۇمساعان بۇل ەڭبەكتى اكادەميك ءاليا بەيسەنوۆانىڭ ەرلىگى دەسەك تە, ەلجاندىلىعى دەسەك تە, قاشاندا حالقىنىڭ الدىنداعى ءجۇزى جارقىن ايماڭداي اپامىزعا وسىنىڭ ەكەۋى دە حوش جاراسار. تۇيىندەي ايتساق, وتاندىق گەوگرافيانىڭ جاڭا بيىگىن, جاڭا ساتىسىن تانىتار تاعىلىمدى ەڭبەكتىڭ دۇنيەگە كەلىپ, جارىققا شىعۋىن تاعى ءبىر جاقسىلىق نىشانىنا بالايىق.
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
ءيا, ءوز ەلىنىڭ تابيعاتى مەن ەكونوميكاسى تۋرالى جان-جاقتى ءبىلىم ەگەمەن قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتىنا قاجەت. ۇلتتىق اتلاستىڭ جاسالۋى وتاندىق گەوگرافيا عىلىمىنىڭ ەلەۋلى جەتىستىگى رەتىندە باعالانعان-دى. سوندىقتان, تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا تۇڭعىش رەت گەوگراف-عالىمداردىڭ مەملەكەتتىك سىيلىق يەلەنۋى ابدەن زاڭدى ەدى. ال سول لاۋرەاتتاردىڭ الدىڭعى قاتارىندا گەوگرافيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, اباي اتىنداعى قازۇپۋ جانىنداعى گەوگرافيا جانە ەكولوگيا جونىندەگى عىلىمي-ادىستەمەلىك ورتالىقتىڭ جەتەكشىسى, سەكسەننىڭ سەڭگىرىنەن اسقان اكادەميك ءاليا بەيسەنوۆانىڭ تۇرۋى دا ءبىر تاعدىر سىيىنداي عاجاپتىڭ عانيبەتى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولماس.
ەلباسىنا وسىنداي ورايلى دا شىرايلى سىي ارناۋ قۇرمەتى دە كەز كەلگەننىڭ پەشەنەسىنە جازىلا بەرمەس. ءاليا سارسەنقىزى اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندەگى بۇكىل سانالى ءومىر بويعى ۇلاعاتتى ۇستازدىق, عىلىمي ءھام قايراتكەرلىك ەڭبەگىمەن وسى ۇدەدەن تابىلعان, سوعان لايىقتى بولعان سيرەك ابزالداردىڭ ءبىرى. كوزگە كورىكتى, كوڭىلگە تولىمدى اتالمىش كىتابىن شىعارعان دا وسى قارا شاڭىراق ءبىلىم ورداسىنىڭ «ۇلاعات» باسپاسى ەكەن.
ەندى كىتاپتىڭ جايىنا كەلەر بولساق, بەدەلدى عىلىمي جۇرتشىلىق بۇل ەڭبەكتىڭ جاراتىلىستانۋ جانە الەۋمەتتانۋ عىلىمدارىنداعى يننوۆاتسيالىق جاڭا بەتبۇرىس ەكەندىگىن اتاپ كورسەتۋدە. ولاي دەۋدىڭ, وسىنداي زور باعانىڭ ءسال-ءپال سەبەبىنە ۇڭىلەيىك. قازىرگى الەم قاربالاس قوزعالىستا. الەم كەلبەتى, تۇتاس وڭىرلەر كەيدە تىم ەدەل-جەدەل, الماعايىپ وزگەرىستەرگە ۇشىراۋدا. وسىعان بايلانىستى دۇنيەدەگى ەڭ ەجەلگى عىلىمداردىڭ ءبىرى – گەوگرافيا سەرپىندى سيپات الا باستادى. گەوگرافيانىڭ بىرەگەي ەرەكشەلىگى سوندا, ونىڭ زەرتتەۋ نىسانى تۇگەلدەي تۇتاس جەر بولىپ تابىلادى. ءسويتىپ, گەوگرافيا تابيعاتتى, قوعام مەن شارۋاشىلىقتى بىرىكتىرىپ وتىرعان اسا اۋقىمدى دۇنيەتانىمدىق عىلىم بولىپ قالا بەرمەك.
ولاي بولسا, «قازاقستان گەوگرافياسى» مونوگرافياسىنىڭ نەگىزگى ارقاۋى, تۇپقازىق يدەياسى ءبىرتۇتاس گەوگرافيا تۇجىرىمداماسىنان شىعىپ جاتىر. اكادەميك ءا.بەيسەنوۆانىڭ جاڭا تۋىندىسىنىڭ ماندىلىگى, قۇندىلىعى سوندا, وندا قازاقستاننىڭ تابيعاتى مەن ەكونوميكاسى بىرىڭعاي ءبىرلىكتە قاراستىرىلعان, ولاردىڭ قوزعالىستاعى كۇردەلى كەڭىستىگى, قۇرىلىمدىق نەگىزگى دامۋ زاڭدىلىقتارى كورسەتىلگەن. ادامزات قوعامىنىڭ بارلىق ومىرلىك ماڭىزدى سالالارىندا قازىر, بىلايشا ايتقاندا, گەوگرافيالىق ويلاۋدى ىسكە قوسۋدىڭ قاجەتتىگى ايقىن دەسەك, اۆتور ەكونوميكانى باسقارۋدىڭ گەوگرافيالىق تەتىكتەرىن جۇمىسقا جۇمىلدىرۋعا شاقىرىپ تۇرعانداي. مۇنىڭ ءوزى قازاقستان ەكونوميكاسىن وركەندەتۋ ورايىنداعى ەلباسى ساياساتىنا ۇتىمدى ءۇن قوسۋ دەپ بىلسەك كەرەك. وسى ارادا اقش-تىڭ بەلگىلى قوعام قايراتكەرى البەرت گور الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ ءبىر سەبەبى گەوگرافيالىق ءبىلىمنىڭ كەمشىندىگى دەپ مالىمدەگەنىن دە قاپەردە ۇستاعانىمىز قۇبا-قۇپ بولار.
ءيا, ىرگەلى عىلىمي نەگىز بولمايىنشا جوعارى وقۋ ورىندارى ءۇشىن جاقسى وقۋلىقتار دايىنداۋ مۇمكىن ەمەس. مونوگرافيادا اۋەلى قازاقستاننىڭ جالپى گەوگرافياسىنا, تابيعاتىنا, شارۋاشىلىق سالالارىنا, ەكونوميكانىڭ دامۋىنا اسەر ەتەتىن نەگىزگى فاكتورلارعا تىڭعىلىقتى شولۋ جاسالىپ, سودان كەيىن ەل وڭىرلەرىنىڭ سيپاتتاماسىمەن تۇيىندەلەدى. قازۇپۋ پروفەسسورى, گەوگرافيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ك.قايمولدينوۆانىڭ پايىمداۋىنشا, اتالمىش ەڭبەكتىڭ قۇرىلىمى مەن مازمۇنى قازاقستان گەوگرافياسىنىڭ ىرگەلى سالالىق وقۋلىقتارىن جاساۋعا تەوريالىق نەگىز بولماق.
اكادەميك ا.قوشانوۆ بۇل كىتاپ تۋرالى حاتتاماعا تۇسكەن پىكىرىندە بىلاي دەيدى: «ەڭبەكتەن ەكونوميكاعا قاجەت كەرەمەت لەپ سەزىلەدى. وسى اۋقىمدى كىتاپتا جازىلعان قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعىتىنىڭ ءوزى – شيكىزاتتىق ەكونوميكا. «شيكىزات» دەگەن ءسوز گەوگرافيادان شىعادى. بۇل ەڭبەكتى بۇگىنگى قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىن كورسەتەتىن كىتاپ دەر ەدىم. كىتاپتىڭ تالقىلاۋ كوزىندە تۇرعان يادروسى – «تابيعات – ادام – قوعام». دەمەك, ەكونوميكانىڭ قاق ورتاسىنداعى ەڭ نەگىزگى, ەڭ ماڭىزدى نارسە ادام كاپيتالى ەكەندىگى مىقتاپ ەسكەرىلگەن. ال «قوعام» دەگەن ءسوز – الەۋمەتتىك ماسەلە. بۇدان كەيىن 14 وبلىس پەن قالالاردى ءبولىپ قاراستىرۋىنان «ايماقتىق ەكونوميكا» كەلىپ شىعادى. بۇل دا مەملەكەتىمىزدىڭ ساياساتىن پاش ەتەدى. سوندىقتان, بۇل كىتاپتى وتە اۋقىمدى, كەرەك دۇنيە دەپ ەسەپتەيمىن».
پروفەسسور ا.شامەنوۆ كىتاپتى «قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق گەوگرافياسى» دەپ اتاساق دالىرەك بولار ەدى, دەيدى. ەندەشە, ەلىمىزدىڭ جەر بەدەرىن, تابيعات بايلىعىن, شارۋاشىلىق سالالارىن, ايماقتاردىڭ دامۋىن, وسى ورايداعى مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن ستراتەگيالاردى ءبىرتۇتاس بىرلىكتە جيناقتاپ, زەرتتەگەن بۇل ەڭبەكتىڭ ماڭىزى زور ەكەندىگى دە ەش كۇمانسىز.
شىن مانىندە دە مونوگرافيادا قازاقستان تۋرالى فيزيكالىق-گەوگرافيالىق جانە ەكونوميكالىق-گەوگرافيالىق ماعلۇمات-دەرەكتەر بارىنشا مولىنان قامتىلا, ۇيلەسىمدى ۇشتاستىرىلعان. مۇنىڭ ءوزى گەوگرافيا بويىنشا عىلىمي ەڭبەكتەر ازىرلەۋ ىسىندەگى ءبىر يگى جاڭالىقتىڭ نىشانىنداي قابىلدانىپ تا جاتىر. كىتاپپەن تانىسىپ شىققان مامان ەمەس ادامنىڭ ءوزى دە مونوگرافيانىڭ نەگىزگى قۇرامداس بولىكتەرىنىڭ جەلىسىن ۇزبەگەن لوگيكالىق بايلانىسىن, نەگىزگى مازمۇننىڭ ايقىن ساباقتاستىعىن, بايانداۋدىڭ تارتىمدىلىعىن اڭعارار ەدى.
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ە.تۇركەباەۆ, ە.ۇپىشەۆتەر دە ءوز پىكىرلەرىندە مونوگرافيانىڭ كوپتەگەن جاقسى جاقتارىن اتاپ كورسەتىپتى. ايتسا ايتقانداي. كىتاپ مۇقاباسىندا بەرىلگەن سىزبانۇسقانىڭ ناق كىندىگىندەگى نەگىزگى ءتۇيىن «تابيعات – ادام – قوعام» ەكەن. وسىناۋ ۇلى كاتەگوريالاردىڭ ءوزارا بايلانىسىن دۇرىس شەشۋ جولىندا كوپ-كوپ عىلىم سالالارى قامتىلعان, ولاردىڭ ساباقتاستىعى, ىقپالداستىعى, تەلەگەي-تەڭىز ءبىر ارنادا دامۋ زاڭدىلىقتارى ىلكىمدى كورسەتىلگەن. ءيا, بۇل كىم-كىمگە دە وتە پايدالى كىتاپ. جاي وقىرمانعا دا. ستۋدەنتكە دە. مامانعا دا. سونىمەن بىرگە, مۇيىزدەرى قاراعايداي مينيسترلەر, كومپانيالار مەن شارۋاشىلىق سالالارىنىڭ باسشىلارى, ءار دەڭگەيدەگى اكىمدەر دە بۇل كىتاپتان ەل ەكونوميكاسىن وركەندەتۋگە سەپتىگىن تيگىزەر وزىنە كەرەكتى تابار ەدى, الار ەدى دەگەن ويدامىز.
تۋىندىداعى نەگىزگى تۇعىر – تابيعات قورلارىن ءتيىمدى پايدالانۋ نەگىزىندە سوعان قاتىستى عىلىمداردىڭ ءوزارا ىقپالداستىعى, ساباقتاستىعى ارقىلى قازىرگى ەكونوميكانىڭ دامۋىن ناقتىلاپ كورسەتۋ. دەمەك, مۇندا تابيعات بايلىقتارىن ءتيىمدى پايدالانۋ جولدارى ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ العىشارتى رەتىندە ۇسىنىلادى. ياعني, بۇل جاي عانا «عىلىم ءۇشىن جاسالعان عىلىم» ەمەس, ەل كادەسىنە ارنالعان اتاۋلى, اسقارالى ەڭبەك. ەندەشە, سەكسەننىڭ سەڭگىرىنەن اسقاندا مۇنداي مۇعدارلى مونوگرافياعا كىرىسىپ, وسىنشاما تەر توگىپ, قاجىر-قايرات جۇمساعان بۇل ەڭبەكتى اكادەميك ءاليا بەيسەنوۆانىڭ ەرلىگى دەسەك تە, ەلجاندىلىعى دەسەك تە, قاشاندا حالقىنىڭ الدىنداعى ءجۇزى جارقىن ايماڭداي اپامىزعا وسىنىڭ ەكەۋى دە حوش جاراسار. تۇيىندەي ايتساق, وتاندىق گەوگرافيانىڭ جاڭا بيىگىن, جاڭا ساتىسىن تانىتار تاعىلىمدى ەڭبەكتىڭ دۇنيەگە كەلىپ, جارىققا شىعۋىن تاعى ءبىر جاقسىلىق نىشانىنا بالايىق.
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
