كورىكتى جەرلەرىمىز كوپ, بىراق كەلۋشىلەر از. نەگە؟

بىزگە وقيعالى ءتۋريزمدى دامىتۋ كەرەك. ياعني الەمدىك شارالار ۇيىمداستىرۋعا ۇمتىلۋ. مىسالى, ءباا قازىر وسى تەتىكتى پايدالانىپ, تۋريستەردى تارتىپ جاتىر. Black pink, ترەۆيس سكوت سياقتى الەمگە تانىمال جۇلدىزداردىڭ كونتسەرتتەرىن ۇيىمداستىرىپ, UFC سياقتى سپورت دودالارىن ەلدەرىندە ۇيىمداستىرىپ جاتقانىن بىلەمىز. وسى شارالارعا الىس-جاقىن شەتەلدەن تۋريستەر اعىلىپ جاتقانىن بايقاۋعا بولادى. باۋىرلاس ازەربايجان مەملەكەتى بيىل باكۋدە فورمۋلا-1 جارىسىن وتكىزبەكشى, وعان ءبىزدىڭ تۋروپەراتورلار وتانداستارىمىزعا ارنايى قازاقستاننان تۋر ۇيىمداستىرىپ جاتىر. مىنە, تۋريزم وسىلاي داميدى. مىسالى, بىلتىر الماتىداعى ديماشتىڭ كونتسەرتىنە 60-تان اسا ەلدەن تۋريست كەلدى

تۋريستىك قىزمەت مادەنيەتى ۇساق دۇنيەلەردى رەتكە كەلتىرۋدەن باستالادى

– تۋريزم تاقىرىبىنا تەرەڭىرەك بويلاساق, سالانىڭ ءبىر ەمەس, بىرنەشە تارماعى بار ەكەنىن تۇسىنەمىز. تۇسىنگەن سوڭ, ءتۋريزمنىڭ ءار باعىتىنا كوز سۇزبەي, شۇقىرى بولسا دا وزىمىزگە تانىس جولدى تاڭداساق, كەيىن تيىمدىلىگىن كورەمىز بە دەگەن وي تۋادى. ءدال قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدەگى تۋريزم سالاسىنىڭ دامۋ قارقىنىن قالاي باعامدايسىزدار؟

دينارا بولات,

جيھانكەز-بلوگەر;

– ساياحاتقا شىعىپ, شەتەل ارالاپ جۇرگەنىمە دە 10 جىلعا جۋىقتاپ قالىپتى. وسى ۋاقىت ارالاعىندا ازدى-كوپتى 40-تان اسا مەملەكەتتە بولدىم. ارينە, قازاقستاننىڭ ءتۋريزمىن شەتەل تۋريزمىمەن سالىستىرۋعا مۇلدە كەلمەيدى. بىزدە بۇل سالا ەندى-ەندى دامىپ كەلە جاتىر دەپ ايتۋعا بولادى. مەن بەلگىلى ءبىر ەلگە ساياحاتقا شىققاندا, ەڭ الدىمەن, سول ەلدىڭ نەمەسە قالانىڭ ەسكى بولىگىنە بارۋعا تىرىسامىن. سەبەبى ءبىرىنشى كەزەكتە جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ تۇرمىس تىرشىلىگىن باقىلاپ, بۇرىنعى زاماندا قالاي ءومىر سۇرگەنىن بىلگىم كەلەدى. كەيىننەن قالانىڭ تاريحي ورىندارىن ارالايمىن. ال ەگەر تابيعاتتا ساياحاتتاۋ بولسا, وندا تەڭىز, مۇحيت جاعالاۋىنا بارۋعا تىرىسامىن.

ال ەندى ءوزىم ساياحاتتاعان شەت مەملە­كەتتەردىڭ ءتۋريزمىن ءوزىمىزدىڭ ولكەلەرمەن سالىستىراتىن بولسام, ءبىزدىڭ ەلدەگى نەگىزگى بايلىق بۇل تابيعات ەكەنى ءسوزسىز. ويتكەنى ەلدە كورشى وزبەكستان, يرانداعىداي نەمەسە ودان وزگە دە ەلدەردەگىدەي تاريحي عيماراتتار وتە از جانە ونىڭ كورنەكىلىگى, ساقتالۋى وتە ناشار جاعدايدا. سوندىقتان بىزگە تەك تابيعات اياسىنداعى ساياحاتقا, ەكولوگيالىق تۋريزمگە باسا نازار اۋدارۋ كەرەك سياقتى. ايتپەسە, ءبىز جاڭاعى ايتقان مەملەكەتتەر سياقتى تاريحي ورىندارىمىزبەن تۋريستەردى ەلىمىزگە تارتا المايمىز. ءتۋريزمدى دامىتۋداعى بارلىق فوكۋستى تابيعاتى اسەم جەرلەرگە, ياعني الماتى, اقمولا, ماڭعىستاۋ, شىعىس قازاقستان سىندى ايماقتارعا اۋدارۋ كەرەك. ازىرشە ەلىمىزدەگى تەك وسى ايماقتار عانا كوركەم تابيعاتىمەن شەتەلدىك تۋريستەردى تارتا الادى دەپ ويلايمىن.

ماسەلەن, شىعىس قازاقستان وبلى­سىن­­داعى قاتونقاراعايدىڭ تابيعاتىن الىپ قارايىقشى. كورسە كوز تويمايدى, سۇلۋلىعىن سوزبەن جەتكىزە المايسىڭ. وكىنىشكە قاراي, ول جاقتا ينفراقۇرىلىمنىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيدى. ساياحاتشىلار توقتايتىن قوناقۇيلەر جوقتىڭ قاسى دەسەك تە بولادى. ويتكەنى قوناقۇي تابۋ ءۇشىن وتە ۇزاق جولدى ەڭسەرۋگە تۋرا كەلەدى. وعان جول بويىنداعى دارەتحانالاردى, تاعى دا باسقا ماسەلەلەردى قوسىڭىز.

ال ماڭعىستاۋ, الماتى وبلىستارىندا جول, قوناقۇي ماسەلەسى شەشىلگەن. سونىمەن قاتار جەرگىلىكتى تۇرعىندار شاعىن كاسىپ اشىپ, وزدەرى تۋرباعىتتاردى ۇيىمداستىرۋدى اۋەلدەن قولعا العان. دەسە دە بۇل جاقتا دا ورتا جولداعى نەمەسە دەمالىس ايماعىنداعى قاراپايىم دارەتحانالار جوق. ال ساياحاتشىنىڭ ەڭ ءبىرىنشى قاجەتتىلىگىن قاناعاتتاندىرا الماي تۇرىپ, قازاقستانداعى ساياحات تۋرالى ايتۋ قيىنىراق. سوندىقتان ەلدە ءتۋريزمدى دامىتامىز, شەتەلدىكتەردى كوپتەپ شاقىرامىز دەسەك, ەڭ ءبىرىنشى وسىنداي ۇساق دۇنيەلەردى رەتكە كەلتىرۋدەن باستاۋ كەرەك دەپ ويلايمىن.

الماس مارات ۇلى,

«Limon.kz» تۋريستىك كومپانياسىنىڭ جەتەكشىسى:

– جالپى, تۋريزم سالاسى ەلىمىزدە ەندى-ەندى دامىپ كەلە جاتىر عوي. سوندىقتان بۇل سالانىڭ كەمشىلىكتەرى جەتكىلىكتى. الايدا 4-5 جىل بۇرىن بىزدە تۋريزم دەگەن تۇسىنىك تەك شەتەلگە شىعۋمەن عانا بايلانىستى بولعانىن ايتۋ كەرەك. قازىرگى تاڭدا تۋركومپانيا, تۋروپەراتور دەگەن تۇسىنىك الماتى, استانا, اقتاۋ, شىمكەنت, وسكەمەندە عانا بار. ىشكى تۋريستىك باعىتتارعا توپتىق تۋرلار نەگىزىنەن وسى قالالار ارقىلى جۇزەگە اسادى.

جاسىراتىنى جوق, بىزدە جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارى تۋريزم سالاسىن ما­ڭىز­دى سالالاردىڭ ءبىرى دەپ ەمەس, سوڭعى سورت­تا­عى ماسەلە دەپ نەمقۇرايلى قارايدى. نەگىزىنەن تۋريزم تەك ۇلتتىق پاركتەر نەمەسە وزەن-كولدەردىڭ جاعاسىنداعى ساياجايلار ەمەس, تۋريزم بۇل – تاكسي, اۆتوبۋس, پويىز, ۆوكزال, اۋەجاي, كافە, مەيرامحانا, قوناقۇي, كاسىبي داياشىلار مەن اسپازدار. بۇل جەردە ۇساق نارسە دەگەن بولمايدى. ءبارى ءبىر-بىرىنە بايلانىستى.

ماسەلەن, الماتىدا مادەنيەتتىڭ نەگىزگى كورسەتكىشى رەتىندە سانالاتىن قاراپايىم كوشەدەگى دارەتحانا جوق. بار, بىراق جابىق. بىلتىر مەملەكەتتىڭ پالەنباي ميلليون اقشاسىنا سالىنعان كوشە بويىنداعى دارەتحانالاردىڭ ەسىگى سول كۇيى اشىلمادى. قازىر ءتىپتى ءشىرىپ, قالانىڭ ءسانىن كەتىرىپ تۇر. مۇنىڭ ءوزى ەلدەگى تۋريزم سالاسىنىڭ دامۋىنا بەلگىلى ءبىر دارەجەدە كەدەرگى كەلتىرەدى.

شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى قا­تو­نقاراعاي, مارقاكول, بۇقتىرما, ەرتىس جاعالاۋى – قاراساڭ كوزىڭ تويمايتىن ادەمى جەرلەر. الايدا ول جەرگە جەتۋدىڭ ءوزى قيامەت-قايىم. سايكەسىنشە, تۋردىڭ باعاسى دا سوعان ساي قىمبات بولادى. سەبەبى تۋروپەراتور جاساقتايتىن تۋردىڭ 60% قۇنى كولىككە كەتەدى. شىعىستىڭ كەرەمەت جەرلەرىنە تەك جول تالعامايتىن كولىكتەرمەن عانا بارا الامىز.

قازاقستاننىڭ ءتۋريزمىن تۇركيا, ءباا, مىسىر, تايلاند سەكىلدى ەلدەرمەن سالىستىرۋعا كەلمەيدى. سەبەبى بىزدە جازعى تۋريستىك ماۋسىم وتە قىسقا. الاكولدە شومىلۋ ماۋسىمى بار-جوعى ءبىر جارىم, ەكى اي عانا. سول ەكى ايدىڭ ىشىندە دەمالىس ورنىنىڭ يەسى, تۋروپەرا­تور, تۋراگەنت, تاسىمالداۋ كومپانياسى­ بارىنشا پايدا تاۋىپ قالۋعا تىرىسادى. سوندىقتان دا باعا قىمباتتايدى. مىسالى, جازعى شومىلۋ ماۋسىمىندا ادامدار الاكول, كاسپي, بالقاش پەن بۋرابايعا اعىلادى. سۇرانىس ارتقاننان كەيىن دەمالىس ورنىنىڭ يەسى باعانى كوتەرەدى. سەبەبى ونىڭ دەمالىس ورنى 9 اي بوس تۇردى. سونداي-اق دەمالىس ورنىنىڭ باسشىلىعى كليەنتتەرگە ساپالى قىزمەت كورسەتۋگە تىرىسپايدى. ويتكەنى ءبارىبىر ادام كەلەدى. باسقا باراتىن ورىن جوق. ۇلكەن قىلىپ بازا سالۋ تاعى ءتيىمسىز, تۋريستىك ماۋسىم قىسقا, سالعان قاراجاتتى اقتاۋ تىم ۇزاققا تۇسەدى. ءتىپتى توسەك جاپقىشتارىن اۋىستىرمايدى, ىدىستارىن دا جاڭالامايدى. ودان قالا بەردى جۇمىسشى رەتىندە مەكتەپ وقۋشىلارىن ارزان جۇمىس كۇشى رەتىندە پايدالانادى. ال ولار كاسىبي مامان بولماعاندىقتان, تۋريستەرمەن جىلى قارىم-قاتىناس قۇرا المايدى. سودان ارادا جانجال تۋىنداپ, سوزگە كەلىپ قالۋى مۇمكىن. وسىدان كەيىن وتاندىق ءتۋريزمنىڭ ساپاسى تۋرالى قالاي اڭگىمە ايتامىز؟

قورىقتاردىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ەكوتۋريزمگە سەرپىن بەرەدى

– ەكونوميستەر ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن اۋەلى قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىنا كوڭىل ءبولۋ كەرەك دەيدى. ءتۋريزمدى تورگە شىعارعان ەلدەر وسى تالاپتىڭ ۇدەسىنەن شىعىپ وتىر. سىزدىڭشە, سالا ماماندارىن دايارلاۋدا شەتەلدىك تاجىريبەنى قاپەرگە الۋىمىز قاجەت پە؟

ءلايلا مۇتاليەۆا,

ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى «تۋريزم» كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور:

– ەلدە تۋريزم سالاسى بويىنشا ماماندار دايارلايتىن 11-دەن اسا جوعارى وقۋ ورنى بار. ماسەلەن, ءوزىم ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە جاستار باكالاۆريات, ماگيستراتۋرا جانە دوكتورانتۋرادا ءبىلىمىن شىڭدايدى. سونىمەن قاتار وقۋ ورنىنىڭ ءوز الدىنا ديسسەرتاتسيالىق كەڭەسى بار. كەيىنگى ەكى جىلدا مۇمكىندىگى مول ەمۆا باعدارلاماسى ىسكە اسىپ جاتىر. قازىر بيزنەس وكىلدەرىنەن ءبىلىمدى, بىلىكتى ماماندارعا سۇرانىس بار دەپ ايتۋعا بولادى. سەبەبى كادر دايارلاۋ ۇدەرىسىندە جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ سۇرانىسى ەسكەرىلەدى. بىلىكتى ماماندارعا سۇرانىستى ارتتىرۋ ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋدە, ونى ىسكە اسىرۋدا جۇمىس بەرۋشىلەر, تۋريستىك قاۋىمداستىقتار مەن قوناقجايلىق يندۋسترياسىنىڭ وكىلدەرىن شاقىرامىز. رەسەي حالىقتار دوستىعى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قوناقۇي بيزنەسى جانە تۋريزم ينستيتۋتىمەن, التاي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىمەن قوس ديپلومدىق باعدارلامالار بار. قازىرگى جاعدايدا مامانداردى دايارلاۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى ولاردىڭ تاجىريبەگە باعدارلانۋىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى دارىستەرگە تۋريستىك ۇيىمداردىڭ جانە ۋاكىلەتتى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ باسشىلارى شاقىرىلادى. اكادەميالىق ۇتقىرلىق باعدارلاماسى دا ىسكە اسادى. ستۋدەنتتەر تۋريستىك ورىنداردىڭ جانە قوناقۇيلەردىڭ بازاسىندا تۇيگەن-بىلگەنىن شىڭدايدى. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇگىنگى تۋريزم سالاسىنىڭ بىلگىر مامانى تەك تەوريانى عانا ەمەس, تۋريستىك قىزمەتتى ۇيىمداستىرۋدىڭ پراكتيكالىق داعدىلارىن دا ءبىلۋى كەرەك. ياعني ولارعا قانداي دا ءبىر ولكەنىڭ تۋر ۇيىمداستىرۋ الەۋەتىن انىقتاۋدى ۇيرەنىپ, تۋريستەردى تارتۋدى, ولارمەن جۇمىس ىستەۋدى, قىزمەت كورسەتۋ بارىسىندا جاڭا تەحنولوگيالاردى پايدالانا بىلگەنى ارتىق بولمايدى.

ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتى جىل سايىن تۋريزم سالاسىنا كادر دايارلاۋ ىسىندە الەمنىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىنەن پروفەسسورلاردى شاقىرادى. مىسالى, وسىعان دەيىن كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتى جانە سيۋررەي ۋنيۆەرسيتەتىمەن ( ۇلىبريتانيا) قاتار گەرمانيا, مالايزيا, وزبەكستان, گرۋزيا, بولگاريا, تۇركيا سىندى وزگە دە ەلدەردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنان بىلگىر ماماندار كەلىپ ءدارىس وقىدى. اتالعان ەلدەردەگى ءبىردى-ەكىلى وقۋ ورىندارىمەن عىلىمي قىزمەت جانە جوبالاردى ازىرلەۋ سالاسىندا ىنتىماقتاستىق جولعا قويىلعان. ءبىزدىڭ بىرقاتار پروفەسسورلارىمىزدىڭ ەڭبەكتەرى الەمنىڭ جەتەكشى عىلىمي باسىلىمدارىندا جاريالانىپ ءجۇر. شەتەلدىك ماماندار دا ەلىمىزدەگى تۋريزمگە قولايلى وڭىرلەردى دامىتۋ بو­يىنشا ۇسىنىستارىن ايتىپ تۇرادى. الايدا جەرگىلىكتى بيلىك ءتۋريزمدى دامىتۋ ماقساتىندا باعدارلاما ازىرلەۋدە وتاندىق عالىمداردىڭ يدەيالارىن پاي­دا­لانۋعا ءالى مۇددەلى ەمەس.

– تۋريزم – تابىس كوزى دەيمىز. وسى سالانىڭ ەكونوميكالىق ماڭىزى قانداي؟ ءتۋريزمدى دامىتۋدا ەكونو­مي­كالىق تۇرعىدا قاي باعىتقا باسىمدىق بەرگەن ابزالىراق دەپ ويلايسىز؟

ەرجان دومالاتوۆ,

س.امانجولوۆ ۋنيۆەرسيتەتى ەكونوميكا, مەنەدجمەنت جانە قارجى كافەدراسىنىڭ سەنيور-لەكتورى:

– ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا باسىمدىق بەرىلسە, وسى تۇستا ءتۋريزمدى دامىتۋ ماسەلەسى تىسقارى قالعان جوق. نەگە دەسەك, ەلدە اۋىل شارۋاشىلىعى, ءوندىرىس, قۇرىلىس, قىزمەت كورسەتۋ سالاسىن دامىتۋ قانشالىقتى قاجەت بولسا, تۋريزم دە سولاي, ءتىلىن تابا بىلگەنگە ءتاپ-ءتاۋىر تابىس كوزى. سوندىقتان ەل ەكونوميكاسىن وركەندەتۋدە تۋريزم جەتەكشى ورىن الادى. ەكونوميكالىق تۇرعىدا قاراستىرساق, تۋريزم ءبىر ەمەس, بىرنەشە سالامەن بايلانىستى بولعان سوڭ, ىشكى جانە سىرتقى تۋريزمنەن پايدا كوپ ەكەنىن اڭعارامىز. قاراپايىم عانا مىسال, ەلگە ءبىر تۋريست كەلدى دەلىك. وعان ەڭ اۋەلى جايلى ورىن كەرەك. كەيىن قوناق دەمالىس ورنىن شارلاۋعا قولايلى كولىك پەن تاماقتاناتىن ورىن ىزدەيدى. سودان سوڭ ساۋدا ورىندارىن ارالاپ, قاجەت بولسا, اۋدارماشىنىڭ كومەگى سىندى تاعىسىن تاعى كوپتەگەن قىزمەتكە جۇگىنەدى. بۇرىن-سوڭدى ەستىسە دە, كورمەگەن ەلدىڭ تابيعاتىنان بولەك, تاريحي-مادەني مۇرالارىن تانىپ-بىلگىسى كەلەدى. مۇنىڭ بارلىعى – قىزمەت كوزى.

ەلدەگى تۋريزم يندۋسترياسىنىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدا ءتيىمدى باعىتى ەكوتۋريزمدە دەر ەدىم. ول ءۇشىن ەلدى مەكەندەردىڭ تابيعي رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانىپ, ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردى گۇلدەندىرۋ قاجەت. مىسالى, افريكا كونتينەنتىندەگى ەلدەردى الساق, وندا كومپانيالار قورىقتى تاماشالاۋدى, ۇلتتىق ساياباقتارعا ەكسكۋرسيا جاساۋدى ۇسىنادى. قورىق ءتۋريزمى ناق قازىر ەكوتۋريزمنىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان تۇرلەرىنىڭ بىرىنە اينالۋدا دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. مىسالى, تانزانيادا ورنالاسقان افريكانىڭ ەڭ تانىمال جانە قوناقتار ەڭ كوپ باراتىن «سەرەنگەتي» ۇلتتىق پاركىنە جىلىنا شامامەن 150-200 مىڭ تۋريست ساپارلاسا, جىلدىق تابىسى 34 ملن دوللاردىڭ شاماسىندا ەكەن. ەلىمىزدە ءتۋريزمنىڭ وسى ءتۇرى كەنجە قالىپ كەلەدى ءارى تۋريستەر اراسىندا اسا تانىمال ەمەس. سونداي-اق كوروناۆيرۋس پاندەمياسى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار مەن قورىقتارعا كەلۋشىلەر سانىنا تەرىس اسەر ەتكەن. ماسەلەن, 2020 جىلى ەلدىڭ ەرەكشە قورعالاتىن اۋماقتارى مەن قورىقتارىنا كەلگەن قوناقتار سانى 985 897 ادامدى قۇرادى. 2021 جىلى بۇل كورسەتكىش 1 552 111 ادامعا تەڭ بولعان. بۇل 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 3,36%-عا ارتىق. بىزدە قورعالاتىن ايماقتار مەن قورىقتارعا كەلگەن قوناقتار سانى 1,5 ملن بولسا, بۇل – وتە تومەن كورسەتكىش. سەبەبى تەك اقش-تا ءبىر ۇلتتىق پارككە جىلىنا 9-10 ملن-نان استام تۋريست بارادى. ەگەر ءبىز ءونىمدى ساتقانداعى (قىزمەت كورسەتۋدە) جانە تابيعي قورىقتاردى, جابايى تابيعاتتى قورعاۋداعى شىعىندارعا نازار اۋدارساق, ورتا ەسەپپەن شىعىن كىرىستەن ەكى ەسە كوپ ەكەنىن بايقايمىز. بۇل بىزدەگى تۋريزم يندۋسترياسىندا ەكونوميكالىق قايتارىمنىڭ تومەندىگىن كورسەتەدى. وسى ەسەپتى جوعارىدا ايتقان «سەرەنگەتي» ۇلتتىق پاركىنىڭ تابىسىمەن سالىستىرساق, اتالعان پارك جىلىنا ءبىر عانا قىزمەت كورسەتۋدەن شامامەن 34 ملن دوللارداي كىرىس كىرگىزەتىنىن ايتتىق. ال ەلدەگى ەكولوگيالىق ءتۋريزمنىڭ الەۋەتىن وسىعان قاراپ باعامداي بەرسەك بولادى.

وقيعالى ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ ماڭىزى زور

– ەلدەگى ءتۋريزمدى دامىتۋ ەڭ الدىمەن, مەملەكەتتىڭ سول سالاعا كوڭىل بولۋىنە, ەكىنشى, جەرگىلىكتى تۋروپەراتورلاردىڭ جۇمىسىنا بايلانىستى سياقتى. ياعني مەملەكەت تۋريستىك ورىنداردى ايقىنداپ بەرسە, تۋركومپانيالار سول دەمالىس ورىندارىن تۋريستەرمەن تولتىرىپ, ەل قازىناسىنا تابىس ءتۇسىرۋى كەرەك. وسى ورايدا مەملەكەت تاراپىنان سىزدەرگە قانشالىقتى جاعداي جاسالىپ وتىر؟

الماس مارات ۇلى,

«Limon.kz» تۋريستىك كومپانياسىنىڭ جەتەكشىسى:

– پاندەميا ۋاقىتىندا وتاندىق تۋريزمگە دەگەن سۇرانىس كۇرت ارتتى. سول ۋاقىتتا ءبىز, كاسىپكەرلەر ءوزىمىزدىڭ مۇنداي سۇرانىسقا دايىن ەمەس ەكەنىمىزدى تۇسىندىك. بۇعان قوسا تۋريستىك ايماقتاردا ورىن تاپشىلىعى, مامان جەتىسپەۋشىلىگى, قىزمەت كورسەتۋدىڭ تومەندىگى سەزىلدى. سول ۋاقىتتان بەرى, مىنە, تۋريزم سالاسىندا جۇرگەن كاسىپكەرلەر ءبىراز شىڭدالدى.

ەندى ەلىمىزدە تۋروپەراتورلارعا جاسالعان جاعدايدان بۇرىن, «نەگە ەلىمىزدىڭ تۋروپەراتورلارى شەتەلدىك تۋريستەردى قابىلداۋعا نيەتتى ەمەس؟» دەگەن­ سۇراققا جاۋاپ بەرىپ كورەيىن.

ستاتيستيكا بويىنشا, جىل سايىن شەتەلگە 400 مىڭداي وتانداسىمىز دەمالۋعا شىعادى ەكەن. ءبىزدىڭ تۋروپەراتورلار ءدال وسى 400 مىڭ ادامعا ءوز ءونىمىن ۇسىنۋعا, سولار ارقىلى تابىس تابۋعا اسىعادى, ءبىر-بىرىنە باقتالاس بولادى. ال تۋركومپانيالارعا شەتەلدەن كەلەتىن تۋريستەر قىزىق ەمەس. ياعني قارجىلىق تۇرعىدان شەتەلدىك ساياحاتشىلار بىزگە ءتيىمسىز. ونى مويىنداۋ كەرەك. سوندىقتان كەيبىر ارىپتەستەرىمىز ەلىمىزگە شەتەلدىك تۋريستەردى تارتۋدىڭ ورنىنا شەتەلگە شىققىسى كەلەتىن وتانداستارىمىزعا تۋرلاردى ساتۋعا تىرىسادى. سەبەبى شەتەلدىك تۋرلاردى ساتۋ وڭاي جانە ودان تۇسەتىن تابىس الدەقايدا كوبىرەك.

مۇنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى, تۋريستەرگە­ قىزمەت كورسەتەتىن كولىكتەر قاتتى ەسكىرگەن. ال جول تۋرالى ايتپاي-اق قويسام دا بولاتىن شىعار. بىزدەگى كولىك­تەر نەگە ەسكى؟ ويتكەنى بىزدە بۇگىنگە دەيىن ءۇتىل (ۋتيل) الىم, العاشقى تىركەۋ جارنا­سى­ تىم قىمبات بولىپ كەلدى. ءالى دە سولاي. سوندىقتان سىرتتان تۋريستىك كولىكتەردى الىپ كەلۋ كاسىپكەرلەرگە ءتيىمسىز. دەسە دە بىلتىردان بەرى «Kazakh Tourism» ۇلتتىق كومپانياسى تۋريستىك كولىكتەردى جاڭارتۋعا سۋبسيديا بەرە باس­تادى. تۋريستەردىڭ ەڭ كوپ ۋاقىتى كولىكتە وتكەندىكتەن, بۇل جەڭىلدىك وتە دۇرىس جاسالعان. كورشى وزبەكستاننىڭ تۋريست تاسىمالدايتىن اۆتوبۋستارى بىزدىكىنەن الدەقايدا جاڭا. سونداي-اق كەيىنگى جىلدارى ۇكىمەت تۋركومپانيالارعا ەلگە شەتەلدەن تۋريستەردى تارتقانى ءۇشىن جان باسىنا 15 مىڭ تەڭگە كولەمىندەگى سۋبسيديا بەرىپ كەلەدى. ودان بولەك ۇلتتىق كومپانيا جىل سايىن تۋروپەراتورلارعا ارناپ ايماقتارعا اقپاراتتىق تۋرلار ۇيىمداستىرادى. بۇل – اقپاراتتىق تۋرلار بىزگە سەرىكتەستىك ورناتىپ, جاڭا تۋريستىك مارشرۋتتار اشۋعا مۇمكىندىك جاساپ جاتىر. جالپى, ۇكىمەتتىڭ بيزنەسكە جاساپ جاتقان جاقسىلىقتارى بارشىلىق, الايدا كاسىپكەر رەتىندە ايتارىم, كاسىپكەرلەرگە قولداۋ ەمەس, كەدەرگى جاساماۋ ماڭىزدى.

كاسىپ بولعاندىقتان پروبلەما جوق ەمەس. ەڭ باستى پروبلەمالاردىڭ ءبىرى – تۋريستىك ماۋسىم كەزىندە مامان تاپشىلىعى, اسىرەسە گيد-ەكسكۋرسوۆود تاپشىلىعى سەزىلەدى. سوسىن جايلى اۆتو­­بۋستار مەن جول تالعامايتىن كولىك­تەر­دىڭ ازدىعى تۋر باعاسىنىڭ قىمبات بولۋىنا اكەلەدى.

– ءبىز تۋريزم سالاسىنىڭ بۇگىنى مەن كەلەشەگى جايىندا ءسوز باستاساق, دەمالۋعا تاپتىرمايتىن شۇرايلى ولكەلەردى, زامانىندا مادەنيەتتىڭ بەسىگىندە تەربەلگەن قالالاردى ايتىپ شەكتەلەمىز. سەبەبى تۋريزم سالاسى ءالى كۇنگە دەيىن اقساپ تۇرعانىن بىلەمىز. ەندى قولدا بار دۇنيەنى قوناقتارعا ۇسىنۋ ءۇشىن قايتپەك كەرەك؟

دينارا بولات,

جيھانكەز-بلوگەر:

– كەيىنگى جىلدارى تۋريستەردى تارتۋ, ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن ەلىمىزدە قوناقۇي بيزنەسى قارقىن الىپ كەلە جاتقان سياقتى. ءتىپتى جاڭبىردان كەيىنگى ساڭىراۋقۇلاق سياقتى قاپتاپ كەتتى دەسەك تە بولاتىن شىعار. بۇل – ارينە, قۋانتارلىق جاعداي. بىراق مۇنىڭ ەكىنشى ماسەلەسى دە بار. ياعني قوناقۇيلەر سالىنىپ جاتقانىمەن, ولاردىڭ باعاسى تىم قىمبات. ونداي قارجى شىعىنداۋعا قاراپايىم حالىق پەن ەلگە كەلگەن شەتەلدىك ساياحاتشىلاردىڭ قالتاسى كوتەرە بەرمەۋى مۇمكىن. بالكىم, قوناقۇيلەر شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قارجىسىنا سالىنىپ جاتىر ما ەكەن؟ ايتەۋىر, بىزدەگى قوناقۇي نارىعى تۋريس­تەر ءۇشىن قولجەتىمدى باعادا قىزمەت ۇسىنسا ەكەن دەيمىز. مىسالى, اركىم ءوزىنىڭ قالتاسىنىڭ قالىڭدىعىنا قاراي قوناقۇيىن تاڭداي الاتىن جاعدايعا جەتسە, وندا, ارينە, ەلىمىزدە تۋريزم كەرەمەت داميتىن ەدى دەپ ايتا الامىز. قاراپايىم مىسال, جاز كەزىندە اقتاۋعا نەمەسە باسقا دا قالالارعا بارساڭىز, قوناقۇي تاپپاي ساندالاسىز. 50-60 مىڭ تەڭگەگە جاعدايى جاقسى قوناقۇي تابا الاتىن شىعارسىز, بىراق بۇل باعا ساياحاتتاۋعا كەلگەن ادام ءۇشىن تىم قىمبات. ال سايكەسىنشە 20-30 مىڭ تەڭگەگە دە جاتار ورىن تابۋعا بولادى, الايدا ول جەردىڭ جاعدايى تىم ناشار جانە ساياحاتشىعا ىڭعايلى ەمەس. شەتەلدەگى قوناقۇيلەرمەن سالىستىرعاندا, سەن قازاقستاندا ءتاۋىر جاعداي ءۇشىن نە وتە كوپ سومادا اقشا تولەيسىڭ نەمەسە ارزان باعامەن وتە ناشار جاعدايداعى قوناقۇيگە توقتايسىڭ. سەندە باسقا تاڭداۋ جوق. ال شەتەلدە ونداي ەمەس, ياعني قالاعان اقشاڭا قالاعان قوناقۇيگە توقتاي الاسىڭ. ول جاقتا تۋريسكە تاڭداۋ مۇمكىندىگى جولعا قويىلعان. سوندىقتان ەلىمىزدە ءتۋريزمدى دامىتامىز دەسەك, الدىمەن نارىقتى, ينفراقۇرىلىمدا دامىتۋ كەرەك.

الماس مارات ۇلى,

«Limon.kz» تۋريستىك كومپانياسىنىڭ جەتەكشىسى:

– ءتۋريزمى دامىعان مەملەكەت­تەر­ قاتارىنا ەنۋىمىزگە تۋريستىك ورىن­دا­رى­مىز­دىڭ وتە شالعايدا ورنالاس­ۋى جانە كۇن رايى مۇمكىندىك بەرمەيدى. سوندىقتان بىزگە وزىمىزگە نە قاجەت ەكەنىن, ياعني ءتۋريزمدى قاي باعىتتا دامىتۋىمىز كەرەك ەكەنىن انىقتاپ الۋىمىز قاجەت. ول جۇمىس قاتەلەسپەسەم, قازىر ءجۇرىپ جاتىر. ەلىمىزدە «گراند مار­شرۋتتار» دەگەن ءتىزىم بار. مۇنى بىلتىر «قازاق تۋريزم» ۇلتتىق كومپانياسى جاساعان بولاتىن. مەنىڭشە, بۇل – وتە دۇرىس شەشىم. بىزگە نەگىزگى تۋريستىك مارشرۋتتارعا باسىمدىق بەرىلۋى كەرەك. سول جەرلەردىڭ ينفراقۇرىلىمىن, ماركەتينگىن رەتكە­ كەلتىرىپ, ول جاققا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى تارتىپ, تۋريست قابىلداپ العان سوڭ عانا باسقا ايماقتارعا كوشۋ كەرەك.

مەنىڭ ۇسىنىسىم – بىزگە وقيعالى ءتۋريزمدى دامىتۋ كەرەك. ياعني الەمدىك شارالار ۇيىمداستىرۋعا ۇمتىلۋ. مىسالى, ءباا قازىر وسى تەتىكتى پايدالانىپ, تۋريستەردى تارتىپ جاتىر. Black pink, ترەۆيس سكوت سياقتى الەمگە تانىمال جۇلدىزداردىڭ كونتسەرتتەرىن ۇيىمداستىرىپ, UFC سياقتى سپورت دودالارىن ەلدەرىندە ۇيىمداستىرىپ جاتقانىن بىلەمىز. وسى شارالارعا الىس-جاقىن شەتەلدەن تۋريستەر اعىلىپ جاتقانىن بايقاۋعا بولادى. باۋىرلاس ازەربايجان مەملەكەتى بيىل باكۋدە فورمۋلا-1 جارىسىن وتكىزبەكشى, وعان ءبىزدىڭ تۋروپەراتورلار وتانداستارىمىزعا ارنايى قازاقستاننان تۋر ۇيىمداستىرىپ جاتىر. مىنە, تۋريزم وسىلاي داميدى. مىسالى, بىلتىر الماتىداعى ديماشتىڭ كونتسەرتىنە 60-تان اسا ەلدەن تۋريست كەلدى. رەسەيدىڭ 140 ملن حالقى الەمدىك كونتسەرتتەرگە, فۋتبول ماتچتارىنا جەتە الماي وتىر. وسىنى بىزگە پايدا­لانۋ كەرەك. الەمنىڭ وننان اسا ەلىندە بولدىم, بىزدەن ادەمى تاۋلار, بىزدەن ادەمى وزەن-كولدەر, عيماراتتار جەتەرلىك. سوندىقتان بىزگە جاراتۋشىنىڭ بەرگەن تابيعاتى ەمەس, ينتەللەكتۋالدى رەسۋرس­تار ارقىلى تۋريست تارتۋىمىز قاجەت.

تۋريستىك قىزمەت تۋرالى زاڭ قايتا قاراۋدى تالاپ ەتەدى

تانزانيادا ورنا­لاس­قان افريكانىڭ ەڭ تا­نىمال جانە قوناق­تار ەڭ كوپ باراتىن «سە­رەنگەتي» ۇلتتىق پار­كى­نە جىلىنا شاما­مەن 150-200 مىڭ تۋريست سا­پار­لاسا, جىل­دىق تابىسى 34 ملن دوللاردىڭ شاماسىن­دا ەكەن. ەلدە ءتۋريزمنىڭ وسى ءتۇرى كەنجە قالىپ كەلەدى ءارى تۋريستەر اراسىندا اسا تانىمال ەمەس. سونداي-اق كوروناۆيرۋس پان­دەمياسى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار مەن قورىقتارعا كەلۋشىلەر سانىنا تەرىس اسەر ەتكەن. ماسەلەن, 2020 جىلى ەلدىڭ ەرەكشە قورعالاتىن اۋماقتارى مەن قورىقتارىنا كەلگەن قوناقتار سانى 985 897 ادامدى قۇرادى. 2021 جىلى بۇل كورسەتكىش 1 552 111 ادامعا تەڭ بولعان

ەرجان دومالاتوۆ,

س.امانجولوۆ ۋنيۆەرسيتەتى ەكونوميكا, مەنەدجمەنت جانە قارجى كافەدراسىنىڭ سەنيور-لەكتورى:

– ۇلان-عايىر اتىراپتىڭ قاي قيىرىنا بارساڭ دا تابيعي رەسۋرستارعا باي ەكەنىن اڭعاراسىز. وڭىرلەردىڭ كورىكتى جەرلەرىن ايتپاعاندا, كونەدەن قالىپ, سىرى ساقتالعان تاريحي-مادەني مۇرالارىنىڭ ءوزى نە تۇرادى؟ بۇل – ەلىمىزدىڭ ءتۋريزمدى دامىتۋعا الەۋەتى جەتەتىنىنە قاراپايىم عانا مىسال. بىزدە ءتۋريزمدى دامىتۋعا باعىتتالعان بىرقاتار مەملەكەتتىك باعدارلاما بار. الايدا سول قولعا الىنعان جۇمىستارعا قاراماستان, تۋريزم يندۋسترياسىنىڭ دامۋى باياۋ ءجۇرىپ جاتقانى بەلگىلى. مۇنىڭ سىرى, تۋريزم ەكونوميكاسىنداعى بۇرىننان كەلە جاتقان قۇرىلىمدىق ولقىلىقتاردان دەر ەدىم. ياعني ينفراقۇرىلىمنىڭ باياۋ دامۋى, قوناقتارعا باعىت-باعدار كورسەتۋدىڭ تومەندىگى, قىزمەتتىڭ باعاسى مەن ساپاسىنىڭ كوڭىلدەن شىقپاۋى, قولدا بار مۇمكىندىكتى تولىق پايدالانباۋ, ماركەتينگتىڭ السىزدىگى سىندى دۇنيەلەر ءتۋريزمدى دامىتۋعا تۇساۋ بولىپ وتىر. سوندىقتان ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە جەرگىلىكتى بيلىك پەن كاسىپكەرلەر اراسىندا بايلانىس بەرىك بولۋى قاجەت.

ەل ءتۋريزمىنىڭ دامۋ دەڭگەيى تۋرالى ايتار بولساق, تۋريزم يندۋسترياسىنىڭ كەيىنگى جىلدارداعى نەگىزگى ستاتيستيكالىق دەرەكتەرىن مىسال رەتىندە الۋعا بولادى. وعان الەمدەگى گەوساياسي احۋال جانە ەپيدەميولوگيالىق جاعداي دا اسەر ەتتى. اڭعارساق, سول تۇرلاۋسىز شاقتاردىڭ دا ءتيىمدى تۇستارى بولدى. مىسالى, كوروناۆيرۋس ينفەكتسيا­سى كەزىندە تۋريستىك فيرمالار مەن قوناقتارعا ارنالعان ورىنداردىڭ سانى ارتقان. وسىدان حالىقتىڭ ىشكى تۋريزمگە سۇرانىسى ارتىپ كەلەدى دەگەن قورىتىندىعا كەلسەك بولادى. ەلىمىزگە شەتەلدەن كەلەتىن تۋريستەردىڭ سانى 2021 جىلى شامامەن 84,38%-عا ازايعان. ءدال وسىنداي كورسەتكىشتى شەتەلگە شىققان وتانداستارىمىزدىڭ ۇلەسىنەن بايقاۋعا بولادى. ياعني 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا شەتەلگە شىققان رەزيدەنتتەر سانى 67,3%-عا ازايدى. ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار اگەنتتىگىنىڭ ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگىنە سايكەس 2021 جىلى سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتتەر كوڭىل كونشىتەرلىك دەڭگەيدە بولماعان. قىزمەتتەر ەكسپورتى 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 66,93%-عا, ال يمپورت 66,86%-عا قىسقارعان.

ەلىمىزدىڭ تۋريزم يندۋسترياسىندا كۋرورتتى ايماقتار دا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن ايتتىق. ستاتيستيكالىق دەرەكتەر كورسەتكەندەي, 2021 جىلى ەلدەگى كۋرورتتىق ايماقتارعا كەلگەن قوناقتار سانى 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 196,67%-عا ارتقان. 2021 جىلى ازىرلەنگەن رەيتينگكە كوز جۇگىرتسەك, كۋرورتتىق ايماقتارعا كەلۋشىلەر سانى بويىنشا كوشباسشىلار ۇشتىگى انىقتالىپ وتىر. وسى بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا 1 394 مىڭنان اسا ادام دەمالۋعا بارعان الماتى تاۋ كلاستەرى تۇر. ەكىنشى, الاكول كولىنىڭ كۋرورتتىق ايماعى, وندا 2021 جىلى 323 مىڭعا جۋىق ادام دەمالعان. ۇزدىك ۇشتىكتى 273 مىڭعا جۋىق قوناق قابىلداعان ماڭعىستاۋ كۋرورتتىق ايماعى قورىتىندىلاپ تۇر. مۇندا دا وڭ ديناميكانى اتاپ ءوتۋ قاجەت. ويتكەنى 2020 جىلى ەلدىڭ كۋرورتتى ايماقتارىنا بارعان تۋريستەر سانى 5 ەسە ارتىپ, 124 480 ادامدى قۇرادى. وسى ستاتيستيكاعا زەر سالساق, 2020-2021 جىلدارى قوناقتارعا قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا ماڭعىستاۋ كۋرورتتىق ايماعى ۇلكەن سەرپىلىس جاساعان. بۇل دەگەنىمىز, ماڭعىستاۋدىڭ الەۋەتى ءتۋريزمدى دامىتۋعا قولايلى ەكەنىن اڭعارتسا كەرەك. باتىس وڭىرىنە تۋريستەردىڭ كوپتەۋ بارۋىنا كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىندا سىيىمدىلىعى 1 800-2 000 ادامعا دەيىن جەتەتىن 500 بولمەلى «Rixos Water World Aktau» كۋرورتتىق تيپتەگى ەڭ ءىرى 5 جۇلدىزدى قوناقۇيدىڭ اشىلعانى دەپ سەپ بولعان. بۇل جوبا ۇكىمەت پەن جەكە ينۆەستورلاردىڭ بىرلەسكەن كۇش-جىگەرىنىڭ ناتيجەسىندە ۇيلەسىمدى ىسكە استى. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى اتاپ وتكەندەي, قوناقۇيدە 2020 جىلى 70 مىڭنان اسا تۋريست دەمالعان. بۇل كورسەتكىش ماڭعىستاۋدىڭ كۋرورتتىق ايماقتارىنا 2019 جىلى كەلگەن تۋريستەردەن بىرنەشە ەسە كوپ. وسىدان تۇيەتىنىمىز, بىزگە جوقتان بار جاساپ قيپاقتاعاننان, قوناقتارعا قولدا بار دۇنيەنى ۇسىنعان الدەقايدا ءتيىمدى ءارى وتىمدىرەك بولادى. مىسالى, ەلدىڭ تابيعاتى ەكوتۋريزمدى, ەتنوتۋريزمدى دامىتۋعا تاپتىرمايدى دەر ەدىم.

ءلايلا مۇتاليەۆا,

ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى «تۋريزم» كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور:

– ونىڭىز راس, ءبىزدىڭ باعىمىزعا قاراي دەيمىز بە, ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە دەرلىك كوزدىڭ جاۋىن الاتىن كورىكتى جەرلەر بار. تاڭعاجايىپ دەمالىس ورىندارىمەن قوسا, مادەني-تاريحي نىساندار جەتكىلىكتى. اتادان ميراس بولىپ قالعان وسىناۋ باعا جەتپەس مۇرامىز تەك ءبىزدى عانا ەمەس, الىس-جاقىن شەتەلدەن كەلگەن قوناقتاردى دا قىزىقتىرماي قويمايدى. ەلدە ءتۋريزمنىڭ ءبىر ەمەس, بىرنەشە باعىتىن قاتار دامىتۋعا تاپتىرمايتىن ايماقتار بار. ال الەمدە تۋريزم ءوڭىردىڭ تابيعي ەرەكشەلىگىنە, جەكەلەگەن تۋريستىك قىزمەتتەرگە باعىتتالعان. ءبىزدىڭ وزگە ەلدەردەن ارتىقشىلىعىمىز وسىندا, جاقسى جوبا بولسا, ءتۋريزمدى ءتۇرلى باعىتتا دامىتۋعا بولادى. الايدا ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن جايتتاردى دا قاپەردەن شىعارماعان ءجون. بىزدە ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ باس­تى باسىمدىقتارى ۇدايى الماسادى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا بىرنەشە مەملەكەتتىك باعدارلاما, سونداي-اق تۇجىرىمداما ازىرلەندى. بىراق بۇل باعدارلامالاردا ءوزارا ساباقتاستىق بايقالمادى. ءار جىلدارى تۋريزم سالاسىن دامىتۋدىڭ جاڭا باسىمدىقتارى ايقىندالىپ وتىردى. سالدارىنان جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر قولعا العان شارۋانى جەتەسىنە جەتكىزىپ تىندىرماستان,­ جاڭا باعىتتا, جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا كىرىسىپ جاتتى. بۇل ءوز كەزەگىندە مەملەكەتتەن بولىنگەن قارجىنى 100 پايىز ءتيىمدى يگەرۋگە تۇساۋ بولدى. بىلە بىلسەڭىزدەر, بىزدە 2001 جىلى قابىلدانعان «تۋريستىك قىزمەت تۋرالى» زاڭ بار. قازىر تۋريستىك قىزمەتتەر نارىعىنداعى جاعداي تۇبەگەيلى وزگەردى. بۇل اتالعان زاڭدى قايتا قاراۋدى جانە وزگەرىستەر ەنگىزۋدى تالاپ ەتەدى.

الەمدەگى وزگەرىستەرمەن قاتار وقي­عا­لار­ دا تۋريستەردىڭ تالعامىنا بەلگىلى ءبىر دەڭ­گەيدە اسەر ەتەدى. مىسالى, تۋريستەردىڭ بار­لىعى بىرىڭعاي كۋرورتتى ايماققا بارۋ­دى ءجون كورەدى دەسەك, قاتەلەسەمىز. بۇگىندە تۋريستەر تانىمدىق دۇنيەلەردى قىزىقتاپ, بۇرىن-سوڭدى كورمەگەن, ادام ءىزى باسپاعان تاڭسىق جەرلەرگە بارعىسى كەلەدى. الايدا تۋريستەردى ەلىمىزدەگى ەرەكشە تاريحي-مادەني ورتاعا تارتا الاتىن تۋريستىك ورتالىقتار جوق. ارينە, شەتەلدىكتەر الەمدە جەر كولەمى بويىنشا 9-ورىندا تۇرعان ەلگە كەلىپ, حالقىمىزدىڭ مادەنيەتى مەن تاريحىن ءبىلىپ, تۇرمىس-تىرشىلىگىمەن تانىسقىسى كەلەدى. وكىنىشكە قاراي, ازىرگە حالقىمىزدىڭ كونەدەن جەتكەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن «قاعازعا وراپ» ۇسىنا الاتىن ورتالىقتار بولماي تۇر. بۇگىنگە دەيىن ەلىمىزدەگى عىلىمي قىز­مە­ت­­كەرلەر استانا قالاسىنىڭ ماڭىندا ەتنو­مادەني ورتالىقتار قۇرۋ جوباسىن بىرنەشە رەت ۇسىنعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. الايدا جەرگىلىكتى بيلىك بۇل يدەيانى قولدامادى.

– سالاعا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى تارتۋ ارقىلى ءتۋريزمدى جانداندىرۋعا بولادى دەيسىز عوي...

ءلايلا مۇتاليەۆا,

ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى «تۋريزم» كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور:

– ءيا, شەتەلدەردە تۋريزم شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ارقاسىندا دامىپ جاتىر. كاسىپكەر – تۋريزم سالاسىنداعى جاڭا يدەيالاردى ىسكە اسىراتىن كۇش. جۇمىس ىستەپ تۇرعان تۋريستىك كاسىپورىنداردى كوشپەلى ءتۋريزمدى ۇيىمداستىرۋعا ەمەس, ىشكى تۋريزمگە قايتا باعدارلاۋ قاجەت. ەل بويىنشا تۋريستىك تۋر ۇيىمداستىراتىن سۋبەكتىلەردى قولداۋ تەتىكتەرىن ازىرلەۋگە نازار اۋدارعان ءجون. سونىمەن قاتار تۋريزم نارىعىنىڭ سۋبەكتىلەرى اراسىندا ينتەگراتسيالىق بايلانىستى دامىتۋدى بەلسەندى قولداۋ قاجەت. بۇگىن ءبىز استانا قالاسىندا ءتۇرلى دەڭگەيدەگى قوناقۇيلەر مەن تۋريستىك فيرمالار جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن بىلسەك تە, وسى ەكى سالانىڭ ءىس-جۇزىندە ءبىر-بىرىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتپاعانىن كورىپ وتىرمىز.

ورتالىق جانە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باس­­قارۋ ورگاندارى ازىرلەگەن جانە قول­عا­ العان ءتۋريزمدى دامىتۋ شارالارى كوبى­نە­سە عىلىمي تۇرعىدان نەگىزدەلمەگەن. مى­سا­لى, جىل سايىن عىلىم جانە جوعارى ءبى­لىم مينيسترلىگى ۇلتتىق ەكونوميكانى دا­مى­تۋدىڭ باسىم باعىتتارى بويىنشا جوبا­لاردى گرانتتىق قارجىلاندىرۋعا وتىنىم­دەر قابىلدايدى. بىراق ونىڭ ىشىندە تۋريزم­ جەكە ءبولىنىپ قاراستىرىلمايدى. سال­دارىنان عالىمدار تۋريزم سالاسىن دامىتۋ جونىندەگى يدەيالاردى ىلگەرىلەتە الماي وتىر. جەرگىلىكتى جانە رەسپۋبليكالىق دەڭگەيلەردە ءتۋريزمدى دامىتۋ جونىندەگى كەڭەس قۇرۋعا نازار اۋدارعان ءجون دەپ ويلايمىن. كەڭەس قۇرامىنا ەلدەگى ءتۋريزمدى دامىتۋ ماسەلەسىمەن اينالىساتىن ساراپشىلاردى, عالىمداردى دا تارتۋ قاجەت. مۇنداي كەڭەستەر ۇلتتىق تۋريستىك ونىمدەردى بەلسەندى دامىتىپ, ناسيحاتتاپ وتىرعان بىرقاتار مەملەكەتتە بار.

ۆەدومستۆوارالىق كووپەراتسيانىڭ بولماۋى دا – كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ قاتارىندا. تۋريزم مادەنيەت, ءبىلىم, اۋىل شارۋاشىلىعى, ساۋدا, كولىك قاتىناسى سىندى باسقا دا بىرنەشە سالانى بايلانىستىراتىنى بەلگىلى. بىراق وسى ماسەلەلەرگە جەتەكشىلىك ەتەتىن مينيسترلىكتەردىڭ ارقايسىسى تۋريزممەن تەك جەرگىلىكتى دەڭگەيدە اينالىسادى. بۇل كوبىنە باسقا ۆەدومستۆولاردا قابىلدانعان شەشىمدەرگە قايشى كەلەدى.

دوڭگەلەك ۇستەلدى جۇرگىزگەندەر

ءالي بيتورە,

ساندىبەك ءاسانالى,

«Egemen Qazaqstan»