اۋىلدى قولداۋ ءۇشىن بىرنەشە قاۋلى قابىلدادىق, مەملەكەتتىك باعدارلاما جاسادىق, «اۋىل جىلىن» جاريالادىق, قاناتقاقتى جوبالار ۇسىندىق, قارجىلاي قولداۋ ماقساتىمەن ميلليونداعان, ميللياردتاعان تەڭگە سۋبسيديا دا بەرىپ جاتىرمىز, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى تىنىمسىز ەڭبەك ەتۋدە جانە تاعىسىنىڭ تاعى بار... جاس ماماندارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىن ەنگىزدىك. تىعىز ورنالاسقان وڭتۇستىك ءوڭىردىڭ تۇرعىندارىن ەل سانى از سولتۇستىك, شىعىس ايماقتارىنا قونىستاندىرۋدى دا قولعا الدىق. شامامىز جەتكەنشە اۋىلداردى ساقتاپ قالۋعا تىرىسىپ-اق باعۋدامىز. بىراق وسىنىڭ بارىنەن وڭدى ناتيجە كورىپ وتىرماعانىمىزدى مويىندايمىز.
تۋعان جەرىم قاراتاۋدىڭ توسكەيىندە كوسىلىپ جاتقان كوسەگەنىڭ كوكجونىندا ورنالاسقان الاقانداي عانا ءۇشباس اۋىلى 1954 جىلى تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋ كەزىندە بىرنەشە ۇجىمشاردىڭ باسىن بىرىكتىرگەن «تۇركىستان» استىق كەڭشارىنىڭ ءبىر بولىمشەسى ەدى. كەزىندە وڭىردەگى ماڭدايالدى شارۋاشىلىق بولدى.
قازىر اۋىلدا جاستار ءۇشىن جۇمىس جوقتىڭ قاسى. سوندىقتان ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى قالاعا قونىس اۋدارعان. مەكتەپكە باراتىن بالالار سانى ازايىپ بارا جاتقانىن مەكتەپ ديرەكتورى ماقسات مامىتوۆ ءجيى ايتادى, ءتىپتى وسىلاي كەتە بەرسە مەكتەپ جابىلىپ قالا ما دەگەن قاۋىپ تە جوق ەمەس. قازىرگى اۋىلدىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن كورىپ جانىڭ اۋىرادى. ەگىندىككە بولىنگەن جەرلەر مەن شابىندىقتار بيلىك يەلەرىنىڭ, «قالتالى ازاماتتاردىڭ» يەلىگىنە كەتكەن. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قولىندا قاجەتتى اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكا دا جوق. سودان ولار نە قىلسىن, الگى دوكەيلەرگە جالدانىپ ناپاقاسىن اجىراتىپ ءجۇر.
اۋىل جاستارىنىڭ ماسەلەسى مەنى ەرەكشە تولعاندىرادى. ءۇشباس اۋىلىندا تەپسە تەمىر ۇزەتىن 30-عا جۋىق بويداق جىگىت بار ەكەن. ولار اكە-شەشەلەرىمەن بىرگە تۇرادى. شارۋاشىلىق جۇمىستاردى ءبىر ازاماتتاي اتقارىپ ءجۇر. ۇيلەنەيىن دەسە الگىلەردىڭ تۇرعىن ءۇيى جوق, قول قىسقا. ەگەر مەملەكەت سول اۋىل جاستارىن قولداپ, ءۇي تۇرعىزۋعا تومەن پايىزبەن قارجى-نەسيە بەرسە, كوپ ماسەلە دەر كەزىندە شەشىلەر ەدى.
«ەگەر اۋىلدى كوركەيتىپ, بەرەكەلى مەكەنگە اينالدىرعىمىز كەلسە, جاستاردى ەڭبەككە باۋلىپ, ولارعا ءتيىستى جاعداي تۋعىزىپ, باعدارلاما بويىنشا ءۇي سالىپ, بارىنشا قولداعانىمىز ءجون. ايتپەسە, «اۋىل – التىن بەسىگىمىز» دەپ ءجۇز رەت كەڭىردەگىمىزدى قىزارتىپ ايتساق تا, بۇل ءىستى تۇزەي المايمىز. قازاق اۋىلسىز قالاي تىرشىلىك ەتەدى؟ وسىنى ويلاپ قاتتى تولعانامىن», دەيدى ەڭبەك ارداگەرى دۋلات وتەشەۆ.
«كەڭشار كەزىندە ءۇشباس وزەنىن بىرنەشە جەردەن بۋىپ, توعان سالىپ, سۋ قويمالارىن جاساپ, جۇگەرى, كارتوپ, قىزاناق, ءتىپتى قاۋىن مەن قاربىز ءوسىرىپ, جاڭاتاس قالاسىنىڭ تۇرعىندارىن قامتاماسىز ەتكەنىمىز ەسىمدە. اۋىل ماڭىنداعى الما باق قانداي ەدى, شىركىن! قازىر وسىنىڭ ءبىرى دە قالماعان. كوپشىلىكتىڭ بويىن ەنجارلىق, جالقاۋلىق جاۋلاپ الدى. جۇمىس كوزىن تابا بىلسەك, اۋىلدا بەرەكەلى ىستەر از ەمەس قوي. بىراق وسىنى جۇزەگە اسىرار بەلسەندى جاستار ورتامىزدان تابىلماي وتىر جانە مەملەكەتتەن قولداۋ دا جەتىسپەي تۇر», دەيدى اۋىل قارياسى ىلەس ايتجانوۆ.
اۋىل ارداگەرلەرىنىڭ تولعانىسى كىمگە بولماسىن تەرەڭ وي تاستايدى. كوڭىلىڭدى قۇلازىتىپ, جۇرەگىڭدى سىزداتادى. ءتىپتى بىرتە-بىرتە ۋاقىت اۋىسقان سايىن «قازاقتىڭ اۋىلى» دەگەن ۇعىم جوعالىپ كەتپەي مە دەگەن ۇرەي, ۋايىم پايدا بولادى بويىڭدا.
...كوڭىلگە كوپ وي ءتۇيىپ, سانامىزعا سالماق سالىپ اۋىلىمنان اتتانىپ بارا جاتىرمىز. كيەلى قاراتاۋدىڭ بيىك قىراتتارىنىڭ ءبىرى اققىرقا اسۋىنا جەتىپ, باياعى ءداستۇر بويىنشا ءبىر ءسات ايالدادىق. ارتىمىزعا بۇرىلىپ, كوز ۇشىندا كولبەڭدەپ, ساعىمعا بوگىپ, ارتتا قالىپ بارا جاتقان تاۋ باۋرايىنداعى شوكىمدەي ءۇشباس اۋىلىنا قيماي قارايمىن. كوكتەمنىڭ ەركە قوڭىر سامالى بەتىمىزدى قىتىقتاپ, بەينە, ايمالاپ تۇرعانداي سەزىمدە بولاسىڭ. تۋعان جەرگە دەگەن ماحاببات, اياۋلى سەزىم قانشا جىل وتپەسىن ەش ەسكىرمەيتىن, جۇرەكتىڭ ءبىر تۇكپىرىندە ءاردايىم تۇلەپ, ۇشقىنداپ جاتاتىن ەرەكشە جۇمباق, تىلسىم, سىرلى دۇنيە ەكەن.
قىر جوتاسىنا جەلگە اينالاتىن قىرىققا جۋىق ءزاۋلىم گەنەراتورلار بوي كوتەرىپتى, ءبىرازى ءالى ورناتۋ كەزەڭىندە ەكەن. ايتۋشىلارعا سەنسەك, كورشى قىتاي ماماندارى كوكجون ايماعىندا جەلدىڭ قاي باعىتتا, قانداي كۇشپەن سوعاتىنىن سەگىز جىل بويى زەرتتەپ, زەردەلەپ, جەل گەنەراتورلارىن ورناتۋعا ەڭ ءتيىمدى ورىن دەپ وسى اقبيىك قىراتىن تاڭداپتى. قازىر سول جەل گەنەراتورلارىن جەردىڭ قاشىقتىعىنا, جول قيىندىعىنا قاراماي تۋ سوناۋ قىتايدان بولشەك-بولشەك كۇيىندە تاسىمالدانىپ, قاراتاۋ جوتاسىنا جەتكىزىلىپ, ولاردى ورناتىپ جاتقان ءساتى ەكەن. كەلەشەكتە بۇل سانداعان جەل گەنەراتورى وسى وڭىردەگى ەلدى مەكەندەردى جانە كاسىپورىنداردى ارزان «جاسىل ەنەرگيامەن» قامتاماسىز ەتەدى دەپ جوسپارلانعان ەكەن. لايىم سوعان جەتەيىك!
دالا جۇمىسى قىزۋ باستالىپ كەتىپتى, ەگىن القاپتارى ەڭبەك سيمفونياسىنا اينالعان. انەۋبىر تۇستان «ەۆروحيم» كومپانياسىنىڭ سوڭعى جىلدارى بوي كوتەرگەن كاسىپورىندارىنىڭ جاڭا عيماراتتارى كوزگە شالىنادى. تىنىمسىز جۇيتكىپ جۇرگەن اۋىر «بەلازدار», بەلى مايىسىپ توننا-توننا رۋدا تيەگەن ۆاگوندار ءار جەردەن كورىنەدى. وڭىردە تىنىس-تىرشىلىك ءبىر ءسات ۇزىلمەي, قاربالاس ءىس قانات قاعىپ جاتقانى كوڭىلگە دەمەۋ بەرەدى.
ساعىندىق وردابەكوۆ,
پروفەسسور, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى
جامبىل وبلىسى,
سارىسۋ اۋدانى
