شەكتەن شىعىپ, شىدەر ۇزبەگەنمەن, ەل قامى مەن ەرتەڭىم ءۇشىن ۇندەمەي دە قالا المايتىن مىنەزىم بارى امبەگە ايان. شەر ءسوزى تەك مۇڭ ارقالاۋ, ۋايىم شەگۋ عانا ەمەس, ارمانداۋ, ەرتەڭگى جاقسى ءومىردى اڭساۋ دەگەن سياقتى ءتاتتى تىلەكتەردەن دە تۇرادى ەمەس پە؟! بۇل جەردە بايروننىڭ چايلد گارولد سىندى كەيىپكەرىندەي قارا شەكپەن جامىلىپ, ەلدەن اۋلاق شىعىپ, شەتكەرى توبەدەن تومەندەگى ومىرگە سىن ايتىپ, ال ءوزى وعان ارالاسپاي, ەش اتسالىسپاي, «كۇل بولماساڭ بۇل بول» دەپ شەت قالۋ – ەلىن سۇيگەن ادامعا ءتان ەمەس قاسيەت. كەرەك دەسەڭىز, بۇل – ءوزىڭ ءومىر كەشىپ وتىرعان زامانعا ساتقىندىق, اينالاڭا, قوعامعا قاستاندىق, ەرتەڭىڭە نەمقۇرايدىلىق. وسىنداي قورقىنىشتى كۇي ەلىمىزدى قاڭتار قاسىرەتىنە اكەلگەنىن وي ورمانىنا سالىپ, مويىنداعانىمىز ابزال. جالعاندىق پەن ۇرلىق جايلاعان وتىز جىل بويى مىڭق دەمەدىك, ۇندەمەدىك. «ۇندەمەگەن ۇيدەي بالەدەن قۇتىلادىنىڭ» كەرىمەن, ۇرى-قارىلارعا كوپە-كورنەۋ قۇلدىق ۇردىق. زامانىندا ابىلايداي ءاپايتوس حاننىڭ كوزىنە تۋرا قاراپ:
«ەي, ابىلاي, ابىلاي!..
تۇرىمتايداي ۇل ەدىڭ,
تۇركىستاندا ءجۇر ەدىڭ,
ءۇيسىن تولە ءبيدىڭ تۇيەسىن
باققان قۇل ەدىڭ!
اكەڭ – كۇمان اۋەلدەن...
ونى دا مەن بىلەمىن!..
ورىسپەنەن قاعىنبا,
جۇرتىڭا جاۋلىق ساعىنبا», دەگەن بۇحار جىراۋىمىز بولمادى...
حوش, بىلتىر قاسيەتتى ۇلىتاۋدىڭ ەتەگىندە, جوشى حان جاتقان جوتانىڭ باۋرايىندا جاقسى مەن جايساڭىمىز تۇگەندەلگەن قۇرىلتاي ءوتتى. اتالى سوزدەر ايتىلدى, باتالى شەشىمدەرگە باستاۋ بولعان ىزگى نيەتتەر مەجەلەندى. عاسىرلار بويى عاداۋات كۇي كەشكەن, ءۇش بىردەي قاسيەتى ارتىق قازاق دەگەن قامىرىقتى ەلدىڭ قانى سىڭگەن ءوڭىردىڭ اتى اتالىپ, ءتۇسى تۇستەلدى. ۇلىتاۋ, اباي, جەتىسۋ بولىپ ەڭسەسى كوتەرىلدى. ەستيار قازاقتىڭ ەسكى زاماننان بەرى ەش ۇمىتىلماي ەسىندە جۇرگەن ءۇش وبلىس بولىپ بەلدەرى كوتەرىلدى.
اتا زاڭعا قاتىستى ورىندى وزگەرتۋلەر جاساعان رەفەرەندۋم ءوتتى. ەشتەن كەش جاقسى دەگەن, باسشىمىز ءھام باستاۋشىمىز باتىل جارلىق شىعاردى. امەريكانىڭ ەكى ءجۇز جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى ءبىر وزگەرمەگەن كونستيتۋتسياسىنداي بولماسا دا, اجەپتاۋىر جونگە كەلدى ەمەس پە؟ قازاق قوعامىنىڭ جەگىقۇرتىنا اينالىپ, قىلمىسكەرگە ەمەس, قايمانا حالقىنا قارسى شاباتىن ادەتتى قالىپتى كۇيگە كەلتىرگەن, وسى زاماننىڭ باقتىعۇلدارىن تۋدىرا باستاعان, جوعارىدان تومەنگە دەيىن اۋىز جالاسىپ, ابدەن بىلىققان, قىلمىستىق باپتىڭ ءوزىن بەدەۋ بەلدەرىنە بايلاپ, ىڭعايلاپ العان, پارادان باسقاعا دەس بەرمەيتىن, سوت, پروكۋرور, بيسىماقتاردى دا اۋىزدىقتايتىن كونستيتۋتسيالىق سوت اتقا ءمىندى. باسشىمىزدىڭ باتىل دا, بارشانىڭ بازىنا زارىنا اينالىپ, ايىزىن قاندىرعان بىرەگەي جارلىعىنىڭ ءبىرى وسى عوي.
ءوزىنىڭ جالاۋلى سوزدەن ادا, ناقتى ءھام نۇسقالى جولداۋىندا جۇرتقا جاريا ەتكەن باستامالارىن بۇگىندەرى تۇگەلدەي ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن كورىپ وتىرعانىمىز جالعان با؟ بۇيرىقتى, قيسىندى پرەزيدەنتتىك تاعىن ماڭگىلىك مەنشىك ەتپەي, جالقى مارتە عانا, جەتى جىلعا شەگەندەۋى – ناعىز مەملەكەتشىلدىك! قازاقى ۇعىمعا دا جونىمەن ۇيلەسىپ تۇرعان, قاسيەتتى جەتى سان, حالقىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتۋدىڭ جەتى جىلى! توت باسا باستاعان سەناتتى جاڭارتۋى, ءماجىلىس سايلاۋىن تەك پارتيالارعا تەلىمەي, ارالاس بولۋىنا باستاۋ سالعانى, ەل قامىن كۇيتتەيتىن دەپۋتاتتاردىڭ ۇشتەن ءبىرى پارتيالاردان تىس, ەرىكتى, ەركىن ويلى بەلسەندى ازاماتتاردىڭ كەلۋى دە, ءالى تالاي دەموكراتيالىق وزگەرىستەردىڭ باستاۋى ەكەنى ايدان انىق. وسى باتىل وزگەرىستەردى ەلجاندىلىقتان كەتىپ, تاققۇمارلىققا اپارىپ الجاسساق, داۋ-دامايعا ەرىك بەرىپ, الىمساقتاعى اۋرۋىمىزدى قوزدىرساق, ءوز وبالىمىز وزىمىزدە بولادى.
پرەزيدەنت ورناتىپ جاتقان «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەتكە» سەنگەندىك, ەرتەڭىمىزدىڭ ەڭسەلى بولۋىنا مۇددەلىلىك دەپ, جاقسىعا جوريىق. جاڭا قازاقستاندى ورناتۋ قۇر سوزبەن ىسكە اسپاسى بەلگىلى. سونىڭ ورنايتىنى جايىنداعى سەنىمنىڭ ءوزى ورگە سۇيرەرىن ءبىرىمىز ءبىلىپ-بىلمەي, ءبىرىمىز كۇمان كەلتىرەرىمىز – ءالى دە باتپانداپ كىرگەن دەرتتەن ارىلا الماي جۇرگەنىمىزدىڭ دالەلى. ورىس حالقىنىڭ بەلگىلى ماتەلى بار «ماسكەۋ بىردەن سالىنعان جوق» دەگەن. قازاق ول جايدى توتەلەپ ايتادى. «مۇسىلمان بولۋ استە-استە, كاپىر بولۋ ءبىر پاستە!» دەيدى. راس, ساياسي ترانسفورماتسيا جوعارىدان باستالدى, تومەندە دە جالعاسسىن...
توپقا ءتۇسىپ, دەپۋتاتتىققا باقتارىن سىناعان ۇمىتكەرلەردى كورسەقىزارلىق نەمەسە بيلىكقۇمارلىق دەپ ايىپتاپ, تون پىشۋدەن اۋلاقپىن, ايتسە دە مەن وسى قادامدى جاقسىعا جوريمىن. عاسىرلار قويناۋىنداعى كومەسكىلەنە باستاعان ەسەمىزدى تۇگەندەپ, ەڭسەمىزدى تەزدەتىپ كوتەرىپ, ەلدىگىمىزدى جەدەلدەتىپ جوندەپ الۋعا دەگەن جانىققان ىنتا دەپ ۇققىم كەلەدى. بۇل, مەنىڭشە, ەڭ الدىمەن ەلشىلدىك, وتانشىلدىق, مەملەكەتشىلدىك سەزىمدەر ەكەنى داۋسىز.
پرەزيدەنتتىڭ «قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى» اتاعىن قالپىنا كەلتىرگەنى كوڭىلىمىزگە قۋانىش ۇيالاتتى. بۇل ورىندى شەشىم بولدى. وسىعان قاتىستى ايتا كەتەتىن ماسەلە – ەندى «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى» اتاعىن دا قايتارۋ كەرەك. «حالىق ارتىسىنە» بارار جولدا وسى اتاق تۇرسا, قيسىندى بولادى. ال «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» اتاعى ونەر توڭىرەگىندە ەڭبەك ەتەتىن ۇيىمداستىرۋشى, ديرەكتور, باسقا دا مادەنيەت قىزمەتكەرلەرىنە لايىقتى. ساحنادا ونەر كورسەتەتىن تۇلعالارعا, تەاتر, كينو اكتەرلەرىنە, مۋزىكانتتارعا جوعارىدا اتالعان ەكى اتاقتى بەرسە, جاراسىمدى بولماق.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىنا, ءتىپتى جەكە باسىنىڭ ەل ىشىندە قۇرمەتتىڭ ارتا تۇسكەنى – تۇلعالىق قاسيەتىنەن, پەرزەنتتىك سۇيكىمى مەن قاڭتارداعى قيىن تۇستا ءور مىنەز بەن تاباندىلىق كورسەتە العاندىعىنان ەكەنى انىق. وسى باعا كۇلتەگىننىڭ «تۇندە ۇيىقتامادىم, كۇندىز وتىرمادىم» دەگەن امانات سوزدەرىمەن سايكەس كەلەدى.
تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ,
حالىق ءارتىسى
