كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
باعدارلامانى ەل يگىلىگى ءۇشىن كەشەندى تۇردە قولعا الىپ, تولىق جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مينيسترلەر مەن ۆيتسە-مينيسترلەر جانە ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ باسقارما توراعالارىنىڭ دەڭگەيىندە كاسىپكەرلەرمەن بىرگە ءبارى ءبىر ۇستەلدىڭ باسىندا وتىرىپ, مەملەكەتتىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن ىسكە اسىرىلاتىن «قازاقستاندا جاسالعان» اتتى ۇلتتىق جوبانى قايتادان جان-جاقتى تالقىلاپ, كىم نەگە جاۋاپتى بولاتىنىن, كىمنىڭ قاي باعىتتا جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس ەكەنىن انىقتاپ, ونىڭ ءبارىن پرەمەر-مينيستر ءاربىر مەكەمەگە مىندەتتەپ, ءار سويلەمنىڭ نۇكتە-ۇتىرىنە دەيىن شەگەلەپ العانىمىز ءلازىم, دەيدى. ويتپەگەندە كاسىپكەرلەرگە كومەك, وتاندىق وندىرىستەردى وركەندەتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن اۋىلداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ, دەمەۋ دەگەن ءسوزدىڭ ءبارى بوس اۋرەشىلىك ءارى قازاقستان حالقىن تاعى دا الداۋ بولىپ شىعارى حاق», دەپ وتىر اششى جانايقايىن جەتكىزگەن اشۋلى اعايىن.
ۇكىمەت پەن پارلامەنتكە ۇسىنىستارى مەن وتىنىشتەرىن الدىن الا جەتكىزۋ ءۇشىن جەتەكشى قاۋىمداستىقتار جەتەكشىلەرىنىڭ باسىن قوسۋ ماقساتىندا «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەن جانە تاماق ونەركاسىبى دەپارتامەنتى ارنايى الاڭ ۇسىنىپ, مۇددەلى توپتار دوڭگەلەك ۇستەل باسىندا جينالدى. وندا «قازاقستاندا جاسالعان» باعدارلاماسىن ازىرلەۋ شەڭبەرىندە وتاندىق وندىرۋشىلەردى قولداۋدىڭ بارلىق وتكىر ماسەلەلەرىن تالقىلاپ, ناقتى ماسەلەلەردى العا شىعاردى. وعان «قازاقستان ءسۇت وداعىنىڭ» ديرەكتورى ۆلاديمير كوجەۆنيكوۆ, «قازاقستان ساۋدا ونەركاسىبى قاۋىمداستىعى» پرەزيدەنتى جىبەك اجىباەۆا, «قازاقستان قۇس ءوسىرۋ وداعى» پرەزيدەنتى رۋسلان شاريپوۆ, «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, اگروونەركاسىپتىك كەشەن جانە تاماق ونەركاسىبى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ەربول ەسەنەەۆ, تاعى باسقالار قاتىستى.
كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار – ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ءوندىرۋ بويىنشا قاۋىمداستىقتار مەن سالالىق وداقتاردىڭ باسشىلارى باعدارلاما وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ مۇددەلەرىن قالاي قورعاۋعا ءتيىس ەكەندىگىنە باسا نازار اۋداردى. وعان قاتىستى ءوز پىكىرلەرىن ايتىپ, «قازاقستاندا جاسالعان» باعدارلاماسى نەلىكتەن ءوزىنىڭ قازىرگى كۇيىندە شالاعايلىقتان زيان شەگىپ وتىرعانىن ناقتىلادى. ءسويتىپ, تاعى دا كەزەكتى بۇرمالاۋعا ۇشىراۋ قاۋپى بار دەگەن الاڭداۋشىلىعىمەن ءبولىستى.
«قازاقستاندا جاسالعان» باعدارلاماسىن تالقىلاۋ بۇگىن ونلاين-فورماتتا ءوتىپ جاتىر. وكىنىشتىسى, قاتىسۋعا شاقىرتۋلار كوبىنە-كوپ وتىرىسقا ءبىر كۇن قالعاندا كەلەدى. سونىڭ سالدارىنان كوپتەگەن بيزنەس وكىلدەرى دايىندالۋعا نەمەسە قاتىسۋعا ۇلگەرمەي قالادى. سوندىقتان ءبىز جۇمىستىڭ تەكسەرىلگەن تۇرىنە قايتا ورالۋدى جانە زاڭنامادا تالاپ ەتىلگەندەي, وسى باعدارلامانى تالقىلاۋ ءۇشىن تىكەلەي جۇمىس توبىن قۇرۋدى ۇسىنامىز. توپ بيزنەستىڭ بارلىق تۇزەتۋلەرى مەن ەسكەرتۋلەرىن جازباشا تۇردە جانە حاتتامامەن قابىلدايتىن بولادى. تەك وسىلاي عانا ءبىز تاراپتاردىڭ پىكىرلەرىن ەسكەرىپ, جۇمىس ىستەيتىن قۇجاتتى الا الامىز», دەدى «قازاقستان ءسۇت وداعىنىڭ» ديرەكتورى ۆلاديمير كوجەۆنيكوۆ.
«قازاقستاندا جاسالعان» جالپىۇلتتىق باعدارلاماسىن ازىرلەۋ تۋرالى جىل باسىندا جاريالانعان بولاتىن. ونىڭ ماقساتى جەرگىلىكتى نارىقتا ساپالى وتاندىق ءونىمدى جان-جاقتى قولداۋ, قازاقستاندىق وندىرۋشىلەرگە ءوز ونىمدەرىن ساۋدا جەلىلەرىندە ىلگەرىلەتۋگە كومەكتەسۋ – قازاقستاندىق ءونىم ەڭ جاقسى ساۋدا الاڭدارى مەن نەعۇرلىم ءتيىمدى ساتۋ شارتتارىن الۋى ءۇشىن دەكلاراتسيالانادى. قازىردىڭ وزىندە وتاندىق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنە ارنالعان ساۋدا سورەلەرىنىڭ 50 پايىز جانە ونەركاسىپتىك تاۋارلارعا 10 پايىز عانا ءبولۋ تۋرالى ۇسىنىس تالقىلانۋدا. بىراق وندىرۋشىلەردىڭ پىكىرىنشە, قازاقستاندىق ونىمدەردىڭ كوپتەگەن ساناتتارى بويىنشا وتاندىق بولشەك ساۋدا سورەلەرىنىڭ 70 پايىزىنا دەيىن ءبولۋ قاجەت ەكەن.
كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلاردىڭ ويىنا زەر سالساق, بۇگىنگى تاڭدا ازىق-تۇلىك نارىعىندا ساۋدا جەلىلەرى ۇستەمدىك ەتىپ, وزدەرىنىڭ ىڭعايىنا قاراي ەرەجەلەر جاسايدى. ولار وتاندىق وندىرۋشىگە مۇلدەم پايدالى ەمەس. ساۋدا – ارينە, ەكونوميكانىڭ قاجەتتى ەلەمەنتى. بىراق وزىندىك ءوندىرىس مەملەكەت ءۇشىن ماڭىزدىراق بولۋى ءتيىس. ىشكى ءوندىرىس ەلدەگى تۇراقتىلىقتى, سىرتقى قاۋىپتەردەن ناقتى تاۋەلسىزدىكتى قالىپتاستىراتىنى ءمالىم. سونداي-اق مەملەكەتتىك بيۋدجەتتى تولىقتىرىپ, جۇمىس ورىندارىن اشاتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. الەمدەگى بارلىق تابىستى ەلدەر وزىندىك ءوندىرىستى دامىتۋعا جانە قولداۋعا ۇمتىلادى. بىلە بىلگەنگە ءدال وسى ءوندىرىس ەكونوميكا ءۇشىن اناعۇرلىم ماڭىزدى جانە قۇندى.
ءدال بۇگىن ازىق-ت ۇلىك ءوندىرۋ يندۋسترياسى وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ مۇددەلەرىنە نازار اۋدارا وتىرىپ, مەملەكەتتىك رەتتەۋدى قاجەت ەتەدى. بۇل ءۇشىن تۇبەگەيلى باتىل قادامدار جاساۋ قاجەت. ناقتى ايتقاندا, ساۋدا ەرەجەلەرىنە قاتىستى زاڭنامانى قايتا قاراپ, يمپورتتى باقىلاۋدى بارىنشا قاتايتىپ, كۇشەيتۋ كەرەك. وكىنىشتىسى, مەملەكەتتىك باعدارلامانى ازىرلەۋشىلەر كاسىپكەرلەر بەلگىلەگەن وسال تۇستارعا نازار اۋدارماستان, وتاندىق ءوندىرىستى قولداۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى وندىرۋشىلەردىڭ وزدەرىنە جۇكتەگىسى كەلەدى. سالالىق وداقتار وكىلدەرىنىڭ پىكىرىنشە, «قازاقستاندا جاسالعان» بەلگىسىمەن تاۋاردى ەرىكتى سەرتيفيكاتتاۋ جۇيەسىن قۇرۋ يدەياسى ءدال وسىلاي كورىنەدى. جاۋاپكەرشىلىكتى وندىرۋشىلەرگە ارتىپ جانە سولاردىڭ قاراجاتىنا جاساماق. بۇلاي ىستەۋ دۇرىس ەمەس ەكەنى كورىنىپ تۇر عوي.
باعدارلاما بويىنشا جۇمىستىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالدى. ايتسە دە, بيزنەستى ەلەۋلى قولداۋ شارالارى ءىس جۇزىندە پىسىقتالماعان. بۇگىنگى تاڭدا باعدارلامامەن جۇمىس شىن مانىندە ەلىمىزدىڭ كاسىپورىندارىندا وندىرىلگەن تاۋارلار تاڭبالاناتىن «قازاقستاندا جاسالعان» بەلگىسىنىڭ جاڭا ديزاينىن تالقىلاۋعا اكەلدى. باعدارلامانى ازىرلەۋشىلەر تاۋاردىڭ قاپتاماسىنا, ياعني سىرتقى بەتىنە عانا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ جاتىر ما دەگەن وي كەلەدى. ال ول ادەمى لوگوتيپتىڭ ارتىندا ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنىڭ نەگىزىن قۇرايتىن وتاندىق تاماق ءوندىرىسىن قولداۋ جونىندەگى ءىس-شارالار كەشەنى بولۋى كەرەك ەكەنىن ۇمىتىپ كەتكەن سياقتى.
وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر, «قازاقستاندا جاسالعان» باعدارلاماسى ءوز كاسىپكەرلەرىمىزدىڭ مۇددەلەرىن ساۋدا جەلىلەرىمەن بولاتىن كۇردەلى ءوزارا قارىم-قاتىناس جاعدايىندا قورعايتىن بولسا دەيدى. وعان قوسا, جوق قىزمەتتەردى, ءارتۇرلى رەترو-بونۋستاردى, ساتىلعان تاۋار ءۇشىن التى ايعا دەيىن پوست-تولەمدەرگە توسقاۋىل قويادى دەپ تە ۇمىتتەنەدى. سونداي-اق وندىرۋشىلەر باعدارلامادا يمپورتتىق ونىمدەردىڭ ساپاسىن تەكسەرۋدى ۇيىمداستىرۋدىڭ ناقتى شارالارىن كورەمىز دەپ كۇتەدى. جاسىراتىنى جوق, يمپورتتاۋشىلار كوبىنە-كوپ جەرگىلىكتى زاڭداردىڭ تالاپتارىن ورىندامايدى, ال ولار جەتكىزەتىن كوپتەگەن ونىمدەر – ەڭ تومەن ساپادا. سالالىق وداقتار وكىلدەرىنىڭ پىكىرىنشە, ەگەر نارىقتى وسىنداي كۇماندى تاۋاردان تازارتسا (ال بۇل ەلدىڭ بارلىق ازىق-ت ۇلىك اينالىمىنىڭ ۇشتەن بىرىنە دەيىن), وندا ونىڭ ورنىن وتاندىق ءوندىرىستىڭ لايىقتى ءونىمى الا الادى.
تاعى ءبىر اسا ءمان بەرەتىن جاعداي, ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا, وتاندىق ساۋدا جەلىلەرى تاراپىنان وتاندىق وندىرۋشىلەرگە ەرەكشە ۇستەم جاعدايلار جاسالۋى ماڭىزدى.
ء«بىز وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ كوزقاراسىن تىڭدادىق. ءبارىمىز قازاقستاندا تۇرامىز جانە وسى ەلدىڭ پاتريوتتارىمىز, سوندىقتان مىندەتتى تۇردە جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەردە باسىمدىق بولۋى ءتيىس. سوڭعى گەوساياسي وقيعالار ءبىزدىڭ وسال ەكەنىمىزدى كورسەتەدى, ءارى قاتەلەسكەن تۇستارىمىزدى انىقتاپ بەرەدى. وسىنىڭ ءبارىن ەكشەپ, ەسكەرىپ ءوز كاسىپكەرلەرىمىز تاراپىنان بولىپ وتىرعان مۇنداي باستاما قولداۋ تابۋى كەرەك. جاۋاپتى ۆەدومستۆولار بيزنەستىڭ پىكىرىنە قۇلاق اسادى. بۇيىرتسا, بۇدان بىلاي وندىرۋشىلەردىڭ ەسكەرتۋلەرى مەن تىلەكتەرى باستى نازارعا الىنادى. «قازاقستاندا جاسالعان» باعدارلاماسى وعان قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعىنىڭ مۇددەسىن قورعايتىن بولادى. ءسويتىپ, بۇل مەملەكەتتىك جوبا قازاقستاندىق ءوندىرىستى دامىتۋعا جۇمىس ىستەيتىن ەڭ ۇلكەن قۇرالدىڭ ءبىرى بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىز», دەدى «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, اگروونەركاسىپتىك كەشەن جانە تاماق ونەركاسىبى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ەربول ەسەنەەۆ.
دوڭگەلەك ۇستەل قاتىسۋشىلارى, كەش بولماي تۇرعاندا ۇكىمەت پەن «قازاقستاندا جاسالعان» باعدارلاماسىن ازىرلەۋشىلەر بيزنەستىڭ پىكىرىن ءدال قازىر ەستۋى قاجەت ەكەنىن, ازىرگە قۇجاتتى تۇزەتىپ, پىسىقتاۋعا بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. ودان باسقانىڭ ءبارى بۇرىنعىداي تاعىدا قاز-قالپىندا قالۋى ىقتيمال ەكەنىن ايتتى.
