باتىس قازاقستان وبلىسى قاراتوبە اۋدانى قاراتوبە اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن ەراسىل بالا كۇنىنەن اسكەري ادام بولۋدى ارمانداپ ءوستى. بولاشاق تەڭىزشى جەتىگە تولعان جىلى ماعزوموۆتار وتباسى اقتوبە وبلىسىنىڭ قاندىاعاش قالاسىنا قونىس اۋداردى. ەراسىل وسىندا 1-سىنىپقا باردى. اكەسى زەيىن جوكەن ۇلى «كومۋنالششيك» مەملەكەتتىك قازىنالىق كاسىپورنىندا جىلۋ جۇيەلەرى ۋچاسكەسى قىزمەتىنىڭ باستىعى بولىپ ەڭبەك ەتەدى. اناسى رايحان بازارقىزى – بالا وقىتقان ۇستاز. اعىلشىن ءتىلىنىڭ مامانى. ۇلگىلى وتباسىندا تاربيە العان, وقۋ-بىلىمگە ىنتالى بالا مەكتەپتەگى اقىلدى ءارى ءتارتىپتى وقۋشىلاردىڭ ءبىرى بولدى. تالاپتى شاكىرتىنىڭ ۇقىپتىلىعىن ۇستازدارى دا ءاردايىم ماقتان تۇتاتىن. وتباسىنىڭ ۇلكەنى بولعان سوڭ وزىنەن كەيىنگى قوس قارىنداسى ارنا مەن اداعا قارايلاسا ءجۇرۋدى ۇمىتقان جوق. 2007 جىلى 9-سىنىپتى بىتىرگەن ەراسىل تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ىستانبۇل قالاسىنداعى اسكەري-تەڭىز ليتسەيىنە وقۋعا ءتۇستى. سىرت ەلدە ءجۇرىپ, تۋعان ەلى مەن اتا-اناسىنىڭ وزىنە ارتقان سەنىمىن ارقاشان اقتاپ ءجۇرۋدى قالايتىن. جىل سايىن ساباقتارى بىتكەن سوڭ ءبىر ايلىق العاشقى اسكەري دايىندىق كۋرستارىنا قاتىسىپ, داعدىسىن دامىتتى. تۇرىك, اعىلشىن تىلدەرىن ەركىن مەڭگەردى. بۇگىندە اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى باس قولباسشىسى باسقارماسىندا قىزمەت ەتەتىن كاپيتان-لەيتەنانت ەسەن اۋباكيروۆ ەكەۋى اسكەري ليتسەيدە بىرگە ءبىلىم الدى. ءارى اتالعان وقۋ ورنىن قازاقستاندىقتاردىڭ ىشىنەن العاش بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ ءبىرى.
اسكەري ومىرگە بالا كۇنىنەن قۇمارتىپ وسكەن تالاپتى جاس 2012 جىلى ليتسەيدى ءتامامداپ, تۇركيانىڭ اسكەري-تەڭىز اكادەمياسىنا وقۋعا قابىلداندى. اكادەميادا ءبىلىم العان جىلدارى ءمارمار, جەرورتا جانە قارا تەڭىزدەردەگى ۇلكەن جورىقتارعا قاتىسىپ, شيرىعىپ شىڭدالدى. باۋىرلاس ەلدىڭ اسكەري وقۋ ورىندارىندا 9 جىل ءبىلىم العان ەراسىلدىڭ وتان الدىنداعى قىزمەتى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ «قازاقستان» زىمىران-ارتيللەريالىق كەمەسى شتۋرماندىق جاۋىنگەرلىك ءبولىمىنىڭ توپ كومانديرى لاۋازىمىنان باستالدى.
بىلتىرعى قازان ايىندا كەمە كومانديرى بولىپ تاعايىندالعانعا دەيىن «سارىارقا» زىمىران-ارتيللەريالىق كەمەسى شتۋرماندىق جاۋىنگەرلىك ءبولىمىنىڭ كومانديرى جانە «ماڭعىستاۋ» زىمىران-ارتيللەريالىق كەمەسى كومانديرىنىڭ كومەكشىسى لاۋازىمدارىن ابىرويمەن اتقاردى. 2021-2022 جىلدارى رەسەي فەدەراتسياسى سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنداعى كەڭەس وداعى فلوتى ادميرالى ن.گ.كۋزنەتسوۆ اتىنداعى اسكەري-تەڭىز اكادەمياسى قوسىمشا كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ اسكەري ينستيتۋتىندا ءبىر جىل ءبىلىم الدى. اتالعان وقۋ ورنىن قىزىل ديپلوممەن ءتامامدادى.
ارتەكتى كەمەلەر ديۆيزيونىندا قىزمەت اتقارۋ كەزىندە كاپيتان-لەيتەنانت ەراسىل ماعزوموۆتىڭ ۇجىمى حالىقارالىق ارميا ويىندارى اياسىنداعى «تەڭىز كۋبوگى» بايقاۋىنا 3 رەت قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىندارعا يە بولدى. سونىڭ ىشىندە 2021 جىلى «ماڭعىستاۋ» زىمىران-ارتيللەريالىق كەمەسى يراندا وتكەن «تەڭىز كۋبوگىندە» جوعارى دايارلىق دەڭگەيى مەن كاسىبي شەبەرلىكتەرىن كورسەتتى. 6 ەپيزودتان تۇراتىن بۇل بايقاۋلاردىڭ قۇرامىندا اۋە نىساناسىن اتىپ ءتۇسىرۋ, تەڭىز نىساناسىن جويۋ, جۇزگەن مينا ماكەتىن اتۋ, وقۋ-جاتتىعۋ كەشەنىندە توزىمدىلىك ءۇشىن كۇرەس, قۇتقارۋ دايارلىعى جانە تەڭىز ماشىعى بار.
توزىمدىلىك ءۇشىن كۇرەس قۇرلىقتاعى وقۋ-جاتتىعۋ كەشەنىندە جۇزەگە اسادى. تەڭىزشىلەر كەمە ىشكى ءبولىمىنىڭ ماكەتىندە, ياعني كەمەلىك سۋ جانە ءورت وتكىزبەيتىن قۇرالدارمەن جابدىقتالعان بولمەدە كورپۋستا پايدا بولعان تەسىكتەن كىرگەن سۋدى توقتاتۋعا جانە تەسىكتى بىتەۋگە ماشىقتانادى. قۇتقارۋ دايارلىعى بويىنشا ەپيزودتا گيدروكوستيۋم كيگەن 5 تەڭىزشى شارتتى پالۋبادان سەكىرىپ 25 مەتر قاشىقتىقتاعى ۇرلەمەلى قۇتقارۋ پلوتىنا ءجۇزىپ بارادى جانە وعان ءمىنىپ, پلوت قالاقشالارىنىڭ كومەگىمەن شارتتى پالۋباعا قايتىپ كەلەدى.
تەڭىز ماشىعىندا كەمەنى زاكىر مەن بوشكەگە قويۋ پىسىقتالادى. مۇندا كەمەنىڭ الدىڭعى بولىگىنەن زاكىر تاستالىپ, ارتقى بولىگى ارقانمەن بوشكەگە بايلانادى. بايقاۋ شارتى بويىنشا الدى-ارتىنان بايلانعان كەمە 10 مينۋت بويى ءبىر كۋرستى ۇستاپ تۇرۋ كەرەك. بۇل سىناقتاردىڭ بارىندە ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارا بىلگەن ماڭعىستاۋلىقتاردىڭ مەرەيى ۇستەم بولعان.
«اسكەري ءومىردى, ونىڭ ىشىندە تەڭىزشى ماماندىعىن تاڭداعانىما ەش وكىنبەيمىن, – دەيدى كاپيتان-لەيتەنانت ە.ماعزوموۆ. – وقۋعا تۇسكەندە كەمە كومانديرى بولۋدى ارماندامايتىن تەڭىزشى جوق. بۇگىندە ول ارمانىم ورىندالدى دەسەم بولادى. سونىمەن بىرگە قازاقستان رەسپۋبليكاسى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىك ايماقتارىندا جاۋىنگەرلىك تاپسىرمالاردى ورىندايتىن «ماڭعىستاۋ» زىمىران-ارتيللەريالىق كەمەسىن تىزگىندەۋ – مەن ءۇشىن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. ال جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جۇگى جەڭىل بولعان با؟!
تەڭىزشىلەردىڭ ءار كۇنى قىزىققا تولى. «كەمەدەگىنىڭ جانى ءبىر» دەگەن قاعيدامەن ءومىر سۇرەتىن جەكە قۇرام ءبىر وتباسىنىڭ بالاسىنداي بولىپ كەتكەن. ولاردىڭ تەڭىزگە بەيىمدەلۋى دە – ءوز الدىنا ءبىر ۇدەرىس.
ەراسىل ايتادى: «العاشقى كۇندەرى تەڭىزدەگى قىزمەت ماتروستارعا ايتارلىقتاي قيىندىق تۋعىزادى. ونىڭ ىشىندە كۇزدە كەلىپ, ساپقا تۇرعانداردىڭ ۇيرەنىسىپ كەتۋى ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى. جالپى, كۇز, قىس, كوكتەم مەزگىلدەرىندەگى اۋا رايى قۇبىلمالى. سول سەبەپتى, تەڭىز تولقىندى بولادى. كەمە تەربەلىپ, كەيبىرەۋى قۇسىپ, ەندى ءبىرىنىڭ ۇيقىسى كەلىپ جاتادى. دەگەنمەن ۇيرەنىسىپ كەتەدى. قالاي دەگەنمەن, اسكەري قىزمەت ادامنىڭ تۇلعا رەتىندە جان-جاقتى قالىپتاسۋىنا وڭ ىقپال ەتەتىن ورتا ەكەنى ءسوزسىز. بويدا قايسار مىنەز بەن جاۋىنگەرلىك رۋح باردا الىنباس قامال جوق».
ەلىنە قىزمەتى ادال, ءوز ورتاسىندا ابىرويلى كەمە كومانديرى تۋرالى ارىپتەستەرى جاقسى پىكىردە. ەراسىلدىڭ تاباندىلىعى مەن ارمانىنا دەگەن ادالدىعى – قارۋلاس دوستارى مەن زامانداستارىنا ۇلگى. ەلىم دەگەن ۇلانداردىڭ ءبارى ەراسىل زەيىن ۇلى سياقتى وتان الدىنداعى قىزمەتىنىڭ ماڭىزىن ءتۇسىنىپ, جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنە بىلسە, ۇلتىم دەگەن ۇلداردىڭ ابىرويى قاشاندا بيىك بولماق.
مۇحاربەك جاكەي ۇلى,
اسكەري جۋرناليست
