بۇرىن دا بىزگە وسى ءبىر تالانت يەسىنىڭ كورمەسىن تاماشالاۋدىڭ ءساتى تۇسكەن-ءدى. وسىمەن الماتىداعى
ءا.قاستەەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ونەر مۋزەيىنە ەكىنشى رەت قويىلىپ وتىرعان رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قىزمەتكەرى, رف سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى, ومبى ۋنيۆەرسيتەتىندەگى اكادەميالىق كەسكىندەمە جانە سۋرەت كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى امانگەلدى ءابدىراحمان ۇلى شاكەنوۆتىڭ كەسكىندەمەلىك جۇمىستارى تىلسىم سىرلارىمەن كورەرمەندى باۋراپ الدى.
باتىس پەن شىعىستىڭ مادەنيەتىنەن قاتار سۋسىنداعان قانداسىمىزدىڭ «وتانىم مەنىڭ» اتتى كورمەسىنەن شەتسىز دە شەكسىز دالانى, بۇرىنعى ومبى قازاقتارىنىڭ ءومىرىن, قايىڭدار مەن جىلقىلاردى, كونە دەرەۆنيالار مەن پراۆوسلاۆ شىركەۋلەرىن, مۇسىلمان مەشىتتەرىن, ورىستار مەن قازاقتاردىڭ كەلبەتتەرىن كەزەگىمەن كورە وتىرىپ, ءداۋىرلى ءبىر كەزەڭگە ساياحات شەگەسىز.
– قازاقتار قازاقستاندا عانا تۇرمايدى. تاعدىر تالكەگىمەن الەمنىڭ ءتورت بۇرىشىنا تاراعان قانداستارىمىزدىڭ باسىم بولىگى رەسەيدە قونىستانعان. كورشى مەملەكەتتە قازىر 600-800 مىڭ شاماداعى باۋىرلارىمىز ءومىر ءسۇرىپ جاتسا, امانگەلدى شاكەنوۆ سولاردىڭ ىشىندەگى جارقىن تالانت, – دەدى كورمەنىڭ اشىلۋىندا دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعى اتىنان ءسوز العان جازۋشى-دراماتۋرگ ءسۇلتانالى بالعاباەۆ.
امانگەلدى شاكەنوۆتىڭ ءومىر جولى دا قىزىق. 1943 جىلى ومبى وبلىسى شارباقكول اۋدانىنىڭ شۇقىت اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەندە جاس سابيگە ورازباي دەپ ازان شاقىرىپ نىسپىلاعانى سول ەكەن, سول جىلى كوكەسى قان مايداننان ورالادى. امان كەلگەن اعالارىنا قۋانعان اعايىندار تۋىلعانىنا كوپ بولماعان نارەستەگە قايتادان امانگەلدى دەپ ات قويادى.
التى جاسىندا اتقا وتىرعان بالعىننىڭ العاشقى كەسكىندەمەلەرى ومبى قازاقتارىنىڭ ايتىسى, ات بايگەلەرىنە قۇرىلسا, ءسابي ساناسىنىڭ تۇكپىرىندە سوعىستان كەيىنگى اۋىر جىلداردا ەرلەرمەن تەڭ مەحنات شەككەن نازىك دەنەلى اناسىنىڭ سابىرلى بەينەسى ساقتالىپ قانا قويماي, كەنەپكە كوشكەنى كەزدەيسوقتىق ەمەس. كولحوز توراعاسىنىڭ ايەلى بولسا دا, سول كەزەڭدە قول قۋسىرىپ وتىراتىن ادام بار ما؟! وگىزبەن ەگىستىككە تۇقىم تاسىپ, كەز كەلگەن شارۋانى دوڭگەلەتكەن, قولدارىن كۇس باسقان قاجىرلى قازاق ايەلى سىرتى نازىك, ىشكى رۋحى كۇشتى كەلبەتى ماڭگىلىك قارتايماي قالا بەرمەك.
ماسكەۋدەگى سۋريكوۆ ينستيتۋتىنا دايىندىعى ازدىقتان قابىلدانباي قايتىپ كەلگەن امانگەلدى شاكەنوۆ 1962 جىلى ومبىداعى ا.م.گوركي اتىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ كوركەمسۋرەت-گرافيكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستى. ونى بىتىرگەن سوڭ جاس مامان بەينەلەۋ ونەرى كافەدراسىنا جۇمىسقا شاقىرىلدى. 15 جىل بويى وسى فاكۋلتەتتىڭ دەكانى بولىپ قىزمەت اتقاردى. جۇمىسىن ىستەي ءجۇرىپ, ءتۇرلى دەڭگەيدەگى كورمەلەرگە ءجيى قاتىسۋمەن بولدى. جەكە ءوزى 50-دەن استام كورمە وتكىزدى. ول تۋىندىلارىن قازاقستاندا دا بىرنەشە مارتە اكەپ كورسەتتى.
ونەر تاقىرىبىنا قالام سىلتەيتىن جۋرناليستەر ونىڭ پولوتنولارىندا «سيقىر» بار دەپ تولعاسا دا امانگەلدى شاكەنوۆ ءوز تۋىندىلارىندا ەشقانداي قۇپيا جوقتىعىن, پەيزاجدارىندا تەك قانا بوياۋ مەن ازداعان پوەزيا بار ەكەندىگىن ايتۋمەن كەلەدى. ماسەلەن, تاقىرىبى ءبىر-ءبىرىن قايتالايتىن «قايىڭ» دەپ اتالاتىن بىرنەشە سۋرەتتەرى بار. سول سياقتى «كارى اعاشتار» كارتينالارى دا قايتالانىپ وتىرىلدى. كونە ومبىنىڭ كوزىندەي كۋيبىشەۆ پەن لەرمونتوۆ كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنداعى ەسكى اعاش ءۇيدى نەگىزگە العان 50-گە تارتا كارتيناسى بار دەسەدى. ءا.قاستەەۆ اتىنداعى ونەر مۋزەيىندە ونىڭ بارىمەن تانىسا الماساق تا, ەسەسىنە شوقان ۋاليحانوۆقا ارنالعان قايتالانباس كارتينالاردى تۇپنۇسقادان كورۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. قوس ق ۇلىنى – دينارا مەن ءجاميلانىڭ ءبۇلدىرشىن كۇنىنەن باستاپ بويجەتكەنگە اينالعانعا دەيىنگى كەسكىندەمەلەرى دە سۋرەتكەردىڭ شەبەرلىگىمەن قوسا ءوسىپ وتىرعانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس.
ايتقانداي, 70-80-جىلدارى امانگەلدى شاكەنوۆتىڭ شىعارماشىلىعىندا ۇلتتىق بوياۋلار كورىنە باستايدى دا, بىرتىندەپ ول باستى تاقىرىپقا اينالىپ كەتەدى. بالالىق شاقتان ەسىندە قالعاندارى مەن كورگەن-بىلگەندەرىنىڭ ءبارى سۋرەتشى پولوتنوسىنىڭ بەتىنە تۇسەدى. قازاق حالقىنىڭ ءومىرى مەن تۇرمىسىن باياندايتىن كارتينالارى ادام مەن تابيعاتتىڭ جاراسىمدى بىرلىگىن بەرە بىلەتىن ناعىز اقىننىڭ جىرى دەرسىڭ.
نە دەسەك تە, امانگەلدى شاكەنوۆ ومبى ونەرىنە تاماشا ۇلتتىق كولوريت اكەلىپ, ونىڭ جاڭا تاقىرىپتارمەن جانە قانىق بوياۋلى تۇستەرمەن بايىتا تۇسكەن سۋرەتشى. شەبەردىڭ كوپتەگەن كارتينالارىنا ءتان ادالدىق, وي تەرەڭدىگى, سۋرەت سۇلۋلىعىن ونىڭ بىلايعى بوس ۋاقىتىندا سالىپ, ومىرگە اكەلگەن پورترەتتەرىنەن دە تاباسىز.
الماتىداعى كورمەدە سۋرەتشىنىڭ ءار جىلدارى سالعان 60-تان استام جۇمىسى قويىلدى. كەيبىر كارتينالار ءوزىنىڭ جەرلەسى, بۇگىندە الماتىلىق بيزنەسمەن ءارى مەتسەنات, سۋرەتشىنىڭ كارتينالارىن قادىرلەپ, ساقتاي بىلەتىن مۇرات سارسەنباەۆتان الىنىپتى. امانگەلدى شاكەنوۆتىڭ تۋىندىلارى رەسەيدىڭ, ومبىنىڭ, كراسنودار ولكەسىنىڭ, ۆەنگريانىڭ كورمە قورلارىندا جانە اقش, انگليا, فينليانديا, گەرمانيا ەلدەرىنىڭ مۇراجايلارىنداعى كوللەكتسيالاردا بار ەكەن.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
