ولار – ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەگى. وقۋ ورداسىن 2021 جىلى اقپاراتتىق تەحنولوگيالار فاكۋلتەتى بويىنشا تامامداعان. قازىر ەكەۋى دە الماتى قالاسىنداعى الدىڭعى قاتارلى IT-كومپانيانىڭ بىرىندە باعدارلاماشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. ولار IT-سالاسىنىڭ Software Engineering (باعدارلامالىق جاساقتامانى ازىرلەۋ) باعىتىندا جۇمىس ىستەيدى. بۇل باعىتقا ۆەب-قوسىمشا, ءموبيلدى قوسىمشا, data scientist سەكىلدى باعدارلامالىق جابدىقتاۋدى جاساۋ كىرەدى.
جاساندى ينتەللەكت XXI عاسىردىڭ باسىنان بەرى ادام ومىرىنە بەلسەندى تۇردە قولدانىسقا ەنە باستادى. الەمدە الپاۋىت IT-كومپانيالاردىڭ (Google, Apple, Microsoft, Meta جانە تاعى باسقالارى) ونىمدەرى ادامدار اراسىندا كەڭ تارالۋى – سونىڭ دالەلى. مىسالى, Google اۋدارماشى (Google Translate) 2006 جىلى قولدانىسقا ەنگىزىلدى. بۇل ماشينالىق وقىتۋ الگوريتمدەرىن پايدالانىپ كەز كەلگەن ءتىلدى اۋدارىپ بەرەدى. مۇنداي جۇمىستى جاساندى ينتەللەكتىسىز اتقارۋ مۇمكىن ەمەس. سول سەكىلدى IPhone-داعى Siri-اسسيستەنتىن (2011 جىلى شىقتى) مىسالعا الۋعا بولادى. ونىڭ دا جۇمىسى جاساندى ينتەللەكتىسىز ورىندالمايدى. اۆتونومدى (جۇرگىزۋشىسىز) جۇرەتىن اۆتوكولىكتەر دە جاپپاي قولدانىسقا ەنىپ جاتىر. مۇنداي مىسالداردى كوپتەپ ايتۋعا بولادى. قازىر دە ءومىرىمىزدىڭ ءبىر بولشەگىنە اينالعان جاساندى ينتەللەكت قوسىمشالارى كوپ. سونىڭ ءبىرى – OpenAI كومپانياسىنىڭ ChatGPT چات-بوتى. OpenAI – 2015 جىلى يلون ماسك جانە بىرنەشە الەمدىك بيزنەس-ماگنات قۇرعان جاساندى ينتەللەكتى زەرتتەۋ كومپانياسى.
– قازىرگى ChatGPT-دىڭ جۇمىسىنا قاراپ, جاساندى ينتەللەكت مۇمكىندىكتەرىن بولجاۋعا بولادى. الەمنىڭ وزىق ەلدەرىندە ونىڭ دامۋ قارقىنى وتە جوعارى. ءبىر عانا OpenAI كومپانياسى 2022 جىلدىڭ قاراشاسىندا ChatGPT-ءدىڭ العاشقى نۇسقاسىن شىعاردى. اراعا ءتورت اي سالىپ GPT-4 نۇسقاسى شىقتى. بۇل نۇسقا الدىڭعىدان الدەقايدا جەتىلگەن. تەك ءماتىن ەمەس, سۋرەتتەردى, ۆيدەولاردى تانىپ, سوعان قاتىستى كەز كەلگەن سۇراققا جاۋاپ بەرۋگە تىرىسادى. مىسالى, كەز كەلگەن تاماقتىڭ سۋرەتىن ۇسىنىپ «مۇنى قالاي جاسايمىن؟ رەتسەپتى قالاي؟» دەسەڭىز, سىزگە كانىگى اسپازدارشا كاسىبي كەڭەس بەرەدى. جالپى, امەريكادا باسەكەلەستىك جوعارى. ويتكەنى الەمنىڭ الپاۋىتتارى كرەمني القابىنا جينالعان. باسقا كومپانيالار OpenAI-عا قاراپ, اۋىز اشىپ وتىرماسى انىق. بۇلاي دەيتىنىمىز Google كومپانياسى Bard, PaLM-E دەگەن, Meta (Facebook) كومپانياسى LLaMA دەگەن ChatGPT-گە ۇقساس بالاما نۇسقالارىن جاساپ جاتىر. بۇلاردىڭ بارلىعى GPT (Generative Pre-trained Transformer – گەنەراتيۆتى الدىن الا دايىندالعان ترانسفورماتور) باعىتىندا جۇزەگە اسىرىلۋدا. جاساندى ينتەللەكت بارلىق سالادا كەڭىنەن قولدانىلىپ جاتىر. اسىرەسە مەديتسينا مەن اسكەري سالادا بەلسەندىلىك جوعارى. قازىر ءبىز GPT الگوريتمدەرىن تەك ءوزىمىزدىڭ كومپيۋتەر نەمەسە سمارتفون ارقىلى قولدانىپ جاتىرمىز. بۇل الگوريتمدەر بولاشاقتا روبوتتارعا ەنگىزىلەدى. وسىلايشا, بۇرىنعى فانتاستيكالىق فيلمدەردەن كورەتىن روبوت-گۋمانويدتار شامامەن الداعى 15-20 جىلدان كەيىن قاسىمىزدا وتىرىپ شاي قۇيىپ, قازاقتىڭ تويىندا زىر جۇگىرىپ قىزمەت ەتۋى بەك مۇمكىن, – دەيدى اكىمبەك مەدحات.
ارينە, بۇل قالجىڭ بولعانىمەن شىندىعى بار. شىن مانىندە, قازىرگى ۋاقىتتا كوپ جاڭالىق ادامدار يگىلىگىنە ەمەس, بيزنەستىڭ تيىمدىلىگىنە باعىتتالعان. ياعني قارجىنى قالاي ەسەلەسەك ەكەن دەگەن ماقساتتى ۇستانادى. ال بۇرىنعى عىلىمي جاڭالىقتاردىڭ دەنى ادامزات يگىلىگىنە باعىتتالاتىن ەدى عوي. دەسە دە, اشىلعان جاڭالىقتاردى قوعام يگىلىگىنە بارىنشا پايدالانۋعا ءتيىسپىز.
– الەمدىك تاجىريبەلەرگە قاراپ تاڭعالماسقا شارا جوق. ال جاساندى ينتەللەكتىڭ ەلىمىزدەگى دامۋى كەيىنگى 5-6 جىلدا قارقىن الا باستادى. بىزدە IT-سالادا سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتەتىن كومپانيالار وتە كوپ. الايدا زەرتتەۋمەن (research) اينالىساتىن كومپانيالار مۇلدە جوق دەۋگە بولادى. دامىعان ەلدەردەن كورىپ وتىرعانىمىزداي, زەرتتەۋ وتە ۇلكەن رەسۋرستاردى قاجەت ەتەدى. ول دەگەنىمىز – ءبىلىمدى ماماندار, قوماقتى قارجى, جەتكىلىكتى ۋاقىت. مىسالى, مەديتسينا سالاسىندا جاساندى ينتەللەكتپەن جوبا جاساۋ ءۇشىن جوعارى دەڭگەيلى پروگرامميستەر (software engineer) عانا ەمەس, بىلىكتى مەديتسينا ماماندارىن دا جۇمىلدىرۋ كەرەك. بۇدان كەيىن قوماقتى قارجى كەرەك. سەبەبى بىرنەشە جىلدىق جوبا ءۇشىن ۇلكەن كوماندانى تەك يدەيانىڭ مىقتىلىعىمەن ۇستاپ تۇرا المايسىز. ەلىمىزدە وتە جاقسى يدەيا ۇسىناتىن ستارتاپ كوماندالار كوپ. الايدا ينۆەستيتسيالىق جاعداي اقساپ تۇر. سوندىقتان ۇلكەن عىلىمي-زەرتتەۋدى تالاپ ەتەتىن ستارتاپتار باسقا ەلدەن ينۆەستيتسيا تارتۋعا تىرىسادى. ال ول ەلدەر بولسا «جوبانى ءبىزدىڭ ەلدىڭ اتىنان شىعاراسىزدار» دەپ تالاپ قويادى. كەز كەلگەن ەل ءتول ءونىمىن شىعارۋعا باسىمدىق بەرەدى. تاۋەلسىز ەل ەكەندىگىمىز «تاۋەلسىز» دەگەن سوزبەن عانا انىقتالمايدى. ءبىز ەكونوميكالىق, اسكەري, عىلىم-ءبىلىم تۇرعىسىنان دا سىرتقا تاۋەلسىز بولۋىمىز كەرەك. وسى ورايدا كەيىنگى ۋاقىتتا ەلىمىز ينۆەستيتسيالىق جاعدايدى رەتتەۋگە كۇش سالىپ جاتقانىن اتاپ وتكەن ءجون. بىلتىر Astana Hub حالىقارالىق تەحنوپاركى Google For StartUps-پەن كەلىسىم جاسادى. باسقا دا ينۆەستيتسيالىق ۇيىمدارمەن سەرىكتەستىك ورناتىپ جاتىر. سوندىقتان الدا جاقسى جاڭالىقتار كوپ بولادى دەگەن سەنىمدەمىز, – دەيدى وتارباي داۋرەن.
مەدحات پەن داۋرەن جۇرت نازارىنداعى ChatGPT-ءدى بايقاپ كورىپ, شابىتتانىپتى. وسىلايشا, قازاق تىلىندەگى Askify.kz پلاتفورماسىن جاساپ شىعۋعا بەل بۋعان.
– ChatGPT جاقسى اسەر قالدىردى. بىراق قازاقشا سۇراۋىمىزعا دۇرىس جاۋاپ بەرمەدى. جاۋابى تىم تۇسىنىكسىز بولدى. ورىسشانىڭ وزىنە قاتەمەن جاۋاپ بەرەدى ەكەن. ChatGPT شىققان كەزدە وعان جۇرتشىلىق بىلاي تۇرسىن, IT-سالادا جۇرگەن مامانداردىڭ ءوزى ءمان بەرمەدى. قىسقاسى, وسىنداي يگىلىكتى قازاقتار نەگە قولدانبايدى دەگەن وي كەلدى. قازىرگى نۇسقانى جاساۋعا وسى جىل باسىنان بەرى ەكى جارىم ايداي ۋاقىت جۇمسادىق. ChatGPT-ءدىڭ «انا ءتىلى» – اعىلشىن. ول اعىلشىن تىلىندە وتە كەرەمەت جاۋاپ بەرەدى. سەبەبى ءبىلىم مەن اقپارات ءدال وسى تىلدە كەڭ تارالعان. قىتاي, جاپون, حيندي سەكىلدى تىلدەردە دە تولىمدى جاۋاپ بەرۋگە تىرىسادى. ال قازاق ءتىلى سەكىلدى اقپاراتى از, قولدانىسى تار تىلدەردە قاتەمەن نەمەسە تۇسىنىكسىز ء«تىل قاتادى». Askify.kz-كە انا تىلىمىزدە دە, سونداي-اق اعىلشىن جانە ورىس تىلدەرىندە دە بارىنشا ساۋاتتى جاۋاپ ۇسىنادى. سhatGPT-ءدىڭ ايىرماشىلىعى – مۇندا تولىققاندى چات سيپاتىندا سويلەسە الاسىز. ياعني قازىرگى جازعانىڭىزعا الدىڭعى جازباڭىزبەن بايلانىستىرىپ جاۋاپ بەرەدى. ال Askify.kz-تە ازىرگە تەك ءبىر سۇراقتىڭ عانا كونتەكستىنە قارايدى, – دەيدى جوبا اۆتورلارى.
مەدحات پەن داۋرەن جاساپ شىققان جاساندى ينتەللەكت ازىرگە ماتىنمەن عانا جۇمىس ىستەيدى. ياعني بارلىق سۇراققا جاۋاپ بەرە الادى. قىزىق ءۇشىن ءوزىمىز دە قولدانىپ كوردىك. وتە ساۋاتتى جاسالعان ەكەن. الداعى ۋاقىتتا Askify.kz-ءتىڭ مۇمكىندىگىن ارتتىرىپ, جوبانى دامىتۋ كوزدەلىپ وتىر.
– ءيا, جوبا قولدانۋشىلارعا ۇناپ جاتىر. الداعى ۋاقىتتا ىڭعايلى, قىزىقتى, پايدالى بولاتىنداي مۇمكىندىكتەردى قوسا بەرەمىز. قازىر وسى باعىتتا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. سۇراقتى ءماتىن تۇرىندە عانا ەمەس, اۋديو ارقىلى دا قويىپ, العان جاۋاپتى اۋديو ارقىلى تىڭداي الاتىن جانە ۇناعان جاۋاپتى باسقا دا قولدانۋشىلارعا قولجەتىمدى ەتە الاتىن فۋنكتسيالار بولادى. ينتەرنەت قولدانۋشىلارى وسى جاۋاپتى كورىپ, ءوزارا تالقىلاپ, ءوز پايداسىنا جاراتا الادى. وسى ورايدا Askify.kz سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋى ءۇشىن ءبىز الەمدىك GPT الگوريتمدەرىن ەنگىزدىك. الايدا بۇل الگوريتمدەر قازاق مادەنيەتىنە ساي كەلمەيدى جانە ىشكى جاڭالىقتاردان قاتەلەسىپ جاتادى. الداعى ۋاقىتتاعى ۇلكەن ماقساتىمىزدىڭ ءبىرى – قازىر ەنگىزگەن GPT الگوريتمدەرىن ءوزىمىزدىڭ AI-مودەلدەرمەن تولىقتىرىپ, جاڭا GPT الگوريتمدەرىن جاساۋ. قازىردىڭ وزىندە قويىلعان سۇراقتاردىڭ سانى كۇننەن-كۇنگە كوبەيىپ كەلەدى. ەگەر قولدانۋشىلار سانى وسى قارقىنمەن وسە بەرسە, بولاشاقتا ءوزىمىزدىڭ AI-مودەلدەرمەن قازىرگىدەن دە ساپالى جاۋاپتار الا الاتىن مۇمكىندىك تۋىندايتىنى انىق. ويلاعان دۇنيەمىزدى ويداعىداي جۇزەگە اسىرساق, جوبامىز قازاققا عانا ەمەس, تۇتاس تۇركى جۇرتىنا پايدالى بولماق, – دەيدى جوبا اۆتورلارى.
ءدايىم, سولاي بولعاي!
