البەتتە, ءار ۇلت ءوزى داستۇرىنە قۇرمەتپەن قارايدى عوي. دەسە دە, كوك بايراقتىڭ استىندا ءبىرتۇتاس ەل بولىپ كەتكەن سوڭ, وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتەرى ەرەك. ال قالالىق جەردىڭ بەس ساۋساعى بىردەي ەمەس. سول ءۇشىن دە شىعار, اسفالتتا تۋىپ-وسسە دە قازاقتىڭ تىلىنە, ۇلتىنا دەگەن قۇرمەتى ەرەكشە يۆان كيسيلەۆتەي ازاماتتار كوزگە بىردەن تۇسەدى. اسىرەسە وسكەمەندە...
يۆان الەكسەەۆيچ قازاقتىڭ ورتاسىندا وسە قويعان جوق. بالاباقشادان باستاپ بۇگىنگە دەيىن ورىسشا تاربيە الدى, ورىسشا وقىدى. ماماندىعى – فەلدشەر. جەدەل جاردەمدە قىزمەت ەتەدى. بالا كۇنگى ارمانى سول ەدى: اق حالات كيىپ, ناۋقاستارعا كومەك قىلسام دەپ وسكەن. كەيىن قىزمەتكە تۇرىپ, قازاقتىڭ قىز-جىگىتتەرىمەن ارالاسا كەلە قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە بەل بۋعان. اۋەلگى ماقساتى – ولارمەن قازاقشا سويلەسۋ عانا ەمەس, وتانعا دەگەن قۇرمەتى.
«مەكتەپتە قازاق تىلىنەن سارا قابدىراحمانقىزى دەگەن مۇعالىم ساباق بەردى. قازاقشا تەز سويلەيتىن. ءتۇسىنىپ ۇلگەرمەي قالاتىنبىز. كەيىن ءوز بەتىممەن قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە دەن قويدىم. ءتۇرلى كىتاپ وقىدىم. ارنايى كۋرسقا جازىلدىم. نيەت قويعان سوڭ با, تەز ۇيرەنىپ الدىم. ءالى دە اكتسەنت بار, بىراق تۇزەلىپ كەتەدى دەپ ويلايمىن. سونىمەن قاتار اعىلشىن, فرانتسۋز تىلدەرىن دە وقىپ ءجۇرمىن», دەيدى ي.كيسيلەۆ.
ءيا, ەڭ باستىسى نيەت, تىلگە دەگەن قۇرمەت بار. قازاق ءتىلىن بىلسەم, ەركىن سويلەسەم دەپ ۇمتىلىپ تۇر. ول ارىپتەستەرىمەن عانا ەمەس, شاقىرتقان ناۋقاستارمەن دە قازاقشا سويلەسۋگە تىرىسادى. ال ءازىل-اڭگىمەلەرى جاراساتىن ارىپتەس, دوستارىمەن تەك قازاقشا سويلەسۋدى ادەتكە اينالدىرعان. تىلگە عانا ەمەس, ۇلتتىق داستۇرگە دە قۇرمەتپەن قارايتىن ول ناۋرىز سەكىلدى مەيرامداردا وتباسىندا دا داستارقان جايىپ, قازاقى داستۇرمەن قارسى الادى. ء«بىر شاڭىراق استىنداعى بەرەكەمىز جاراسقان كوپۇلتتى مەملەكەتپىز» دەپ ۇرانداعاننان گورى, قازاق ۇلتىنا دەگەن ىزەت وسىلاي كورسەتىلسە كەرەك-ءتى. سوعىس جىلدارى جەر اۋىپ كەلگەن قانشاما ۇلتتى باۋىرىنا باسقان قازاق حالقى قانداي دا قوشەمەتكە لايىق دەر ەدىك. ەشكىمدى وزەككە تەپپەدى, وگەيسىتپەدى. قاي ۇلت بولسىن, ءبىر ءۇزىم نانىمەن ءبولىسىپ, تورىنە شىعاردى. سول ارالاسقاننان بالا-شاعاسىنا دەيىن تۋىستاي بولىپ كەتكەندەردى بىلەمىز.
وسى تاقىرىپ قوزعالسا, وبلىستاعى چەشەن, ينگۋش حالىقتارىنىڭ «ۆايناح» بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى تاتيانا كاگەرمانوۆانىڭ باياعىدا ايتقان ءبىر ەستەلىگى ەسكە تۇسەدى: «اتالارىمىز قازاقستاننىڭ شىعىسىنا سوناۋ چەشەنستاننان جەر اۋىپ كەلگەن ەكەن. قالادان تىم الىس ەمەس, تايىنتى اۋىلىنا جەتىپ توقتاپتى. سوندا ارىپ-اشىپ جەتكەن ەلدى جەرگىلىكتى قازاق حالقى قۇشاق جايا قارسى الىپ, اس-سۋىمەن بولىسكەن. جاتار ورىن بەرىپ, ءۇي سوعۋعا كومەكتەسكەن. قازاقتىڭ سول ءبىر جاقسىلىعىن اتام ولە-ولگەنشە ايتىپ وتىرا-تۇعىن», دەگەن ەدى. ءسوزدىڭ اقيقاتى وسى. قانشاما ۇلتتى ءبىر شاڭىراق استىنا ۇيىتتى. جىلدار وتسە دە, قازاقستاندا تۇرىپ جاتقان وزگە ۇلت ءوز ءتىلىن, ادەت-عۇرپىن ۇمىتپاعان. ول ءۇشىن دوستىق ءۇيى اشىلىپ, ءار ۇلتتىڭ بىرلەستىگى قۇرىلدى.
جوعارىدا ايتقان يۆان كيسيلەۆ تە قازاق ءتىلىن دوستىق ءۇيىنىڭ قابىرعاسىندا اشىلعان كۋرسقا قاتىسىپ ۇيرەنگەن. وڭىردە كوزقاراسى ءتۇزۋ يۆانداي ازاماتتار از ەمەس. وسكەمەندەگى ورتا مەكتەپتەردىڭ بىرىندە ورىس سىنىپتارىنا قازاق تىلىنەن ساباق بەرىپ جۇرگەن نادەجدا شۋشانيكوۆانى دا بىلەمىز. ۇلتى ورىس بولعانىمەن, قازاقشاعا سۋداي. ماقالداپ سويلەگەندە, قازاقتى جاڭىلدىرادى. فيلولوگيا فاكۋلتەتىن تامامداعان ول – بۇگىندە ىلەسپە اۋدارمانىڭ شەبەرى.
كوپكە ۇلگى بولىپ جۇرگەن يۆان, نادەجدالارداي ازاماتتارىمىزدىڭ قاتارى ارتسا, وقتىن-وقتىن تۋىندايتىن ءتىل پروبلەماسى دا ءبىرجولا شەشىلەر ەدى. تاريحتان تارتا سويلەيتىن تاتيانا كاگەرمانوۆالاردىڭ دا اڭگىمەسى ءجيى ايتىلسا دەيمىز. قالاي دەسەك تە, قازاق حالقىنىڭ كوڭىلى دارقان, پەيىلى كەڭ حالىق. وزگە ۇلتتىڭ قازاق تىلىندە سويلەگەن ەكى اۋىز سوزىنە بولا توبەمىز كوككە جەتىپ, ءماز بولامىز.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
