اتالعان اس قازىرگى كۇندە استاناداعى, اناۋ كوكشەتاۋداعى جانە مىناۋ قاراعاندىداعى ەل-جۇرتتىڭ قۋانىش داستارقانىنان ءجيى تابىلاتىن تاڭداۋلى جەڭسىك ءدامنىڭ بىرىنە اينالعان. تۇتاس توقتى كۇيىندە بۇقتىرىلىپ ءارى ىستىق وتقا قاقتالىپ دايىندالاتىن استىڭ ءدامى راسىندا دا ءتىل ۇيىرەدى. «توقتى-گريل» فيرماسىنىڭ سايتىندا پىكىر قالدىرعان ءبىر ازامات: «وتكەندەگى توقتىنىڭ ءدامى اۋىزدان كەتپەيدى. كەلگەن قوناقتاردىڭ تاڭدايىن تاقىلداتىپ, توقسان كۇنگە دەيىن تامساندىرعانى راس. راحمەت ساعان «توقتى-گريل!» دەپ ۇلكەن ارىپتەرمەن جازىپ قويىپتى.
ءدامدى تاعامدى قازاق حالقى جوعارى باعالاعان. سوندىقتان قوناعىن قۇدايداي سىيلايتىن الاش بالاسى توي-جيىندا جالپىعا ۇلكەن اس – قايناپ پىسكەن ەت تارتقان. ال ورتاق قۋانىشقا الىستان ات ارىلتىپ, شارشاپ-شالدىعىپ كەلگەن قوناقتارىن ءتورت-بەس كۇن ايالداتىپ, اراسىندا وتقا قاقتاپ دايىندايتىن كەرمە-كاۋاپپەن, جەرگە كومىپ پىسىرەتىن سىرنە سىندى تاڭسىق تاعامدار ۇسىناتىن بولعان. ءدامى جانىڭ مەن اعزاڭا راحات سىيلاپ, اڭقىعان جاعىمدى ءيىسى بۇرقىراپ تاناۋىڭدى تەسەتىن «توقتى-گريل» قازاقتىڭ كونەدەن كەلە جاتقان تاڭسىق تاعامدارىنىڭ جاڭعىرعان تامىرلاسى ءارى جالعاسى دەسەك بولادى.
جۋىردا اتالعان فيرمانىڭ مەنەدجەرى بەرىك باقبەرگەن ۇلىمەن كەزدەيسوق جولىعىسقان ەدىك. اس ءمازىرى اسا ءدامدى بولعانىمەن, جەر-جەردە جورعالاعان ەكى اياقتىنىڭ ءبارى دەرلىك «بيزنەس» دەپ بىلەك-بالاعىن تۇرىنگەن مىنا زاماندا, اۋەلدە ابايلاپ ءسوز تارتقانىمىز راس. سويتسەك, «سۇراعاننىڭ ءبارى سۇرقىلتاي, جامىراعاننىڭ ءبارى جاماعات ەمەس» ەكەن. دۇنيەنىڭ سوڭىنان سۇمەڭدەپ ەرىپ كەتپەي, جان-جۇرەگىنىڭ قالاۋىمەن سانالى تۇردە قازاق ءداستۇرىن مىقتى ۇستاپ جۇرگەن ازاماتتار بار ەكەن. سونىڭ ءبىرى – بەرىك باقبەرگەن ۇلى. جالعان ماقتاۋدىڭ قاجەتى نە؟ ول تارتىنىپ, كىبىرتىكتەگەنىمدى جازباي تانىدى. ءسويتتى دە اڭگىمەنى ءوزى جايلاندىرىپ, تاراتىپ الا جونەلدى. قازاق داستارقانى جونىندە, حالقىمىزدىڭ قوناقتارعا اس تارتۋ مادەنيەتى تۋرالى ايتىلعاندا ونىڭ جورعاسىنا ىلەسە الماي قالعانداي بولدىق.
«مال وسىرسەڭ قوي ءوسىر, پايداسى ونىڭ كول-كوسىر» دەپ الىپ كوسىلگەن ول, قوي قۇت-بەرەكەنىڭ باسى ەكەنىن ايتتى. جۇماقتان كەلگەن ءبىر عانا ءتول – قوي مالى ەكەنىن تامسانا وتىرىپ تاپتىشتەدى. ىبىرايىم پايعامبار اللا تاعالاعا بەرگەن ۋادەسىندە تۇرىپ, باۋىر ەتى بالاسى ىسمايىلدى قۇرباندىققا شالماق بولعانىن اڭگىمەلەدى. ءجۇزى قىلپىپ تۇرعان پىشاقتى ۇلىنىڭ تاماعىنا تاقاپ تۇرىپ, بار كۇشىمەن ورىپ جىبەرمەك بولعاندا, بالا تاماعىن كەستىرمەي تاستاپ, اياۋشىلىق جاساعان اللا تاعالا قۇرباندىققا كوكتەن ارنايى كوك توقتى تۇسىرگەنىنە ارنايى توقتالدى. وسى تۇرعىدا قازاق ءداستۇرى مەن مۇسىلماندىق ءۋاجىپ-پارىز جىمداسىپ, استارلاسىپ جاتقانىن جىلى وي, جاقسى سوزبەن جەتكىزدى.
اڭىز-ءافسانا جەتەگىنە عانا ىلەسپەگەن بەرىك باقبەرگەن ۇلى, قوي ەتىنىڭ ادام اعزاسى مەن دەنساۋلىعىنا وراسان زور پايداسى بار ەكەنىن دە ەسكە سالدى. «قوي ەتى كوروناۆيرۋس سىندى قاتەرلى دەرتتەرگە قارسى. قوي ەتىنىڭ پايدالى قاسيەتتەرىن بىلەسىز بە؟ ول ە, D, K توبىنداعى جانە ۆ توبىنداعى بارلىق دارۋمەننىڭ ارقاسىندا يممۋنيتەتتى كوتەرەدى. ادامعا سۋىق تيگەندە قازاق نەگىزىنەن قويدىڭ مايىن قولدانادى. بۇلارمەن بىرگە اۋتويممۋندى اۋرۋلارعا قارسى پروفيلاكتيكالىق اسەرى بار. دەنەدەگى زات الماسۋدى دا جاقسارتاتىن وسى قوي ەتى», دەيدى.
«جىلقى ەتى توسەك سالىپ جاتقانشا, سيىر ەتى بوزارىپ تاڭ اتقانشا, قويدىڭ ەتى كەلەسى كۇن قىزارىپ بارىپ باتقانشا» دەگەن قازاقتىڭ تاعام تۇتىنۋداعى بىلگىرلىگىن دارىپتەي كەلىپ, سونىڭ ءبارىن بۇگىنگى عىلىم راستاپ وتىرعانىن نىعىزدادى. قوي ەتىنىڭ قۇنارى مەن قۋاتىن, مايلى قۇيرىقتى دۇرىس تۇتىنسا ادام بويىنداعى جاراقاتتار مەن ولقىلىقتاردى قالپىنا كەلتىرۋدە جانە ولگەن كلەتكالاردىڭ ورنىنا جاڭاسىن جاساۋعا كومەكتەسەتىن قاسيەتتەرى مەن پايداسى تۋرالى دا شەگەلەپ تۇرىپ باياندادى.
جۋرناليست بولعان سوڭ بىرەر سۇراقتى قويۋعا تۋرا كەلدى. فيرمانىڭ اۋىر-جەڭىل جۇمىسىن 5-6 جىگىت قانا جۇرگىزەدى. ايەلدەر مەن ەگدە تارتقان كىسىلەرگە بۇل جۇمىس قول ەمەس. سەبەبى جۇمىستىڭ كوبى اۋىر ءارى بەيمەزگىل شاقتا ىستەلەدى. كەزىندە قويدىڭ ءبىر اياعىنان گريل ءپىسىرىپ ءىس باستاعان فيرما, بىرتىندەپ قاناتىن كەڭگە جايۋ ۇستىندە. ءدامىنىڭ باسقالاردان ەرەكشە ءدامدى ءارى اعزاعا ءسىڭىمدى بولۋىنىڭ سەبەبى, جىگىتتەر ءبىر جىلعا جۋىق ۋاقىت جەرگىلىكتى تابيعي ونىمدەردەن ءوز رەتسەپتتەرى بويىنشا دامدەۋىشتەر جاساپ شىعارعان.
تۇركيادان ارنايى اكەلىنگەن توق-پەشتە دايىندالعان تۇتاس قويدى فيرما قىزمەتكەرىنىڭ ءوزى جەتكىزىپ, جىلىكتەپ بەرەدى. «التى جىل اش جۇرسەڭ دە, اتا ءداستۇرىڭدى ۇمىتپا» دەگەن حالىقپىز. وكىنىشكە قاراي, كەيبىر ءتىلى ءب ۇلىنىپ, ءدىلى بۇزىلعان باۋىرلارىمىز قاراپايىم ءجون-جورالعىنى, سونىڭ ىشىندە قازاقتىڭ مال ەتىن ون ەكى جىلىككە ءبولىپ, ءار قوناققا سىي-قۇرمەتىنە وراي تاباق تارتاتىنىن بىلمەيدى. وسىنى ايتىپ كوز الدىمىزعا ءبىر توقتىنىڭ ەتىن الدىرعان بەرىك باقبەرگەن ۇلى, ونى جىلىكتەي جونەلدى.
– ءبىرىنشى اسىقتى جانە ورتان جىلىك, سونداي-اق قابىرعانىڭ بىتكەن جەرىندەگى جۇقا ەت – سۇبە, قوي ەتىندەگى ەڭ ماڭىزدى مۇشە جامباس پەن قۇيرىق جانە بەل ومىرتقا باس تاباققا, سىي تاباققا سالىنادى. ال مويىن, كارى جىلىك, توقپان جىلىك, ءتوس, قابىرعا جاستار مەن ايەلدەر تاباعىنا سالىنا بەرەدى. بىراق كارى جىلىكتى تۇرمىسقا شىقپاعان قىزداردىڭ ۇستاۋىنا تىيىم بار. سىيلى مۇشەنىڭ ءبىرى سانالاتىن ءتوستى كۇيەۋ بالاعا جەكە سالىپ بەرۋگە دە بولادى. قابىرعانى تۇتاس قويماي, ەكى-ەكىدەن ءتىلىپ تارتقان دۇرىس, – دەپ ءسوزىن تياناقتادى كاسىپكەر.
تاعى ءبىر ءمالىم بولعانى «توقتى-گريل» فيرماسى قويمەن قاتار كۇركەتاۋىقتى دا ءدال سولاي دايىندايدى ەكەن. ونىڭ دا ءدامى عالامات. توقتى ەتى 20-25 ادامعا ءبىر كۇندىك ازىق بولسا, كۇركە تاۋىقتىڭ ەتى 10 شاقتى ادامعا ەركىن جەتەتىن كورىنەدى. تابەتىڭىز تارتىپ, تاپسىرىس بەرگىڭىز كەلسە, گۋگلگە فيرمانىڭ اتىن تەرە سالساڭىز, بارلىق مالىمەتى بىتىكتەلگەن بەتى جارق ەتىپ شىعا كەلەدى. ولاي بولسا, جاڭا داۋىردە قازاقتىڭ ءداستۇرىن جاڭعىرتىپ جۇرگەن جىگىتتەردىڭ قولى دەرت كورمەسىن دەلىك...
