شامشامەن تانىسقاننان باستاپ ءبىز ونىڭ قىزمەتتە ءوسۋ جولىنا تىلەكتەس بولىپ, قۋانىپ وتىردىق. ال كاكەڭ بولسا, ءشامشانى تۋعان قارىنداسىنداي جاقسى كوردى. كاكەڭ قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولعاندا, ءشامشا الماتى وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولدى. كاكەڭ قىزمەتتەن كەتكەندە: «اعا, مەن بارلىق ۋاقىتتا دا ءسىزدىڭ قاسىڭىزدا بولامىن», دەپ تەلەفون سوقتى. سوزىندە تۇردى
ءيا, جازمىشتان وزمىش جوق. بۇل دا مەنىڭ باسىما سالعان تاعدىردىڭ ۇلكەن سىناعى بولدى. ءشامشانى جاقسى كورەتىن بالام باتىرىمنان دا ايىرىلدىم. ول ازداي مۇڭىمدى تىڭدايتىن, بويىما جىگەر بەرەتىن ءشامشادان دا كوز جازىپ قالدىم. بۇل كۇندە, بۇل ومىردە جەتىم سەكىلدىمىن. «تاتە, قالايسىز؟ بالالار امان با؟» دەگەن ءۇنىن ساعىندىم. «ەرتەڭ ءسىزدىڭ وقۋشىڭىز, مەنىڭ ءىنىم, گەنەرال-لەيتەنانت ءادىل شاياحمەتوۆتىڭ ۇيىنە بارامىز, ءسىزدى الىپ كەتەيىن» دەيتىن. «مەرەيتويعا بايلانىستى اكىمشىلىك شاقىرىپ جاتىر, باراسىز عوي, سول جەردە كەزدەسەمىز» دەگەن ءسوزى دە قۇلاعىمدا تۇر. قاي جەرگە بارساق تا, مەنى تورگە وتىرعىزىپ, ءوزى مەنەن كەيىن جايعاساتىن ەدى. تىلەك ءسوزىن بەرگەندە «الدىمەن تاتەم سويلەيدى» دەپ مەنى قولپاشتاپ وتىراتىن. ءبىزدىڭ وتباسىنىڭ ءاربىر قۋانىشىنا قۋانىپ, باسىما بۇلت تونگەندە قاسىمدا بولعان ايلار, جىلدار كورگەن تۇستەي ءوتىپ كەتتى. ونىڭ تەلەفون ءنومىرى كوزىمە تۇسكەندە جۇرەگىم زۋىلداپ, كوزىمنەن اققان جاس دومالاپ ومىراۋىمدى جۋىپ كەتەدى. ساعىندىردى عوي... قولدان كەلەر شارا جوق. ولگەندەر قايتىپ كەلمەيدى.
ءالى ەسىمدە سوڭعى سوققان قوڭىراۋى. 2021 جىل, ناۋرىزدىڭ 21-ءى. «تاتە, «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ۇستازى» دەگەن اتاعىڭىز قۇتتى بولسىن! ەڭبەگىڭىز جاندى, ءسىزدىڭ پەداگوگتەر تۋرالى جازعان كىتابىڭىز پەداگوگتىك تىرلىكتىڭ ەنتسيكلوپەدياسى عوي. سول كىتاپتى وقىعاندار دۇرىس ءتۇسىنىپ وقي الماي ءجۇر. امان بولىڭىز, بالالارعا سالەم ايتىڭىز», دەدى. ءۇنى كوڭىلسىزدەۋ, قارلىعىڭقى شىقتى. كەيىن ەستىدىم, جازىلماس دەرتكە ۇشىراعان ەكەن. ول تەلەفون سوققاندا مەن دە ءولىم مەن ءومىردىڭ اراسىندا ەدىم. باتىرىم اۋىرىپ, ءوزىمدى قويارعا جەر تاپپاي جۇرگەنمىن. ول ومىردەن وزعاننان كەيىن ون بەس كۇننەن كەيىن ء«شامشا بەركىمباەۆا قايتپاس ساپارعا كەتتى» دەگەن قايعىلى حابار جەلدەي ەسىپ رەسپۋبليكاعا تاراپ جاتتى. بارىپ توپىراق سالاتىن مەندە شاما بولمادى. بۇل ومىردەن ءۇمىتىمدى ءۇزىپ جۇرگەن كەزىم عوي. اقتىق ساپارىنا قاتىسا المادىم, ءبىزدىڭ وتباسىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن ايتا المادىم. «تالاي رەت باسىمدى بۇلت تورلاعاندا, ماعان تىرەك ەدى عوي» دەپ ەگىلدىم. مىنە, سودان بەرى دە ءبىر جىل وتە شىعىپتى. ال سەنەسىز بە, ءتۇنى بويى ۇيىقتاي الماي, كوز الدىمدا ءشامشا بەينەسى تۇرىپ الاتىن كەزدەر بولادى. «تاتە» دەپ ك ۇلىمسىرەگەن نۇرلى ءجۇزى لەنتاداي ءوتىپ جاتادى. ول تۋرالى ءبىر اۋىز ءسوز جازباسام بولماس دەپ قولىما قالام الدىم. دامىعان ەلدەرگە «قازاق قىزى قانداي؟» دەگەندە ماقتانىشپەن كورسەتە الاتىن قايراتكەر قىز ەدى. ءشامشا تۋرالى جازۋ وڭاي ەمەس. دەگەنمەن بىلەتىنىمدى جازۋعا نيەتتەندىم.
ەڭ العاش ونى باقىتجان مومىش ۇلىنىڭ ۇيىندە كوردىم. قازاق قىزدار پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىن 1966 جىلى بىتىرگەن سوڭ, الماتى وبلىسىنىڭ كيروۆ اتىنداعى سەگىز جىلدىق مەكتەپتە ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتىنەن ساباق بەرىپ, ەكى جىلدان كەيىن الماتىداعى كووپەراتيۆ تەحنيكۋمىندا كومسومول كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولىپ قىزمەت ىستەپ جۇرگەن كەزى بولاتىن. ۋىلجىعان جاپ-جاس, تالدىرماش بويلى, بيداي وڭىنەن قاجىر-قايرات كەيپى كورىنىپ تۇردى. ونىڭ ۇستىنە تەكتىنىڭ تۇياعى, باتىلدىعى, باتىرلىعى باۋكەڭە (مومىش ۇلى), راحمان (بايجاساروۆ) اعاعا ۇقساسىن دەگەنبىز. ءشامشا – راحماننىڭ قارىنداسى.
راحمان بايجاساروۆتى تانىستىرا كەتەيىن. ول – باۋكەڭنىڭ باجاسى, جامال اپامنىڭ تۋعان اپكەسى ءبيبىنۇر مۇقانوۆا – راحمان اعامىزدىڭ جۇبايى. راحمان 1937 جىلى قۋعىنعا ۇشىراپ, ءسىبىردىڭ تۇرمەسىندە وتىرعان كەزدە ءبيبىنۇر اپامىز تۇرمە جانىنان ءۇي الىپ, ەرىنىڭ قاسىندا بولىپ, ول كىسىنىڭ ازباي-توزباي كۇن كەشۋىنە كومەكتەسكەن. راحمان اقتالىپ كەلگەن سوڭ, باسپا مەكەمەسىن باسقارعان. توقاش بوكين, بەكبولات اشەكەەۆ, وراز جاندوسوۆ, ابدوللا روزىباكيەۆ, ماعازى ماسانشىلار تۋرالى دەرەكتى شىعارمالار جازعان ءوز زامانىنىڭ تۇلعاسى. كەيىن ءشامشا وسى اعاسى جايلى كىتاپ شىعارتتى, اۆتورى باقىتجان مومىش ۇلى.
شامشامەن تانىسقاننان باستاپ ءبىز ونىڭ قىزمەتتە ءوسۋ جولىنا تىلەكتەس بولىپ, قۋانىپ وتىردىق. ال كاكەڭ بولسا, ءشامشانى تۋعان قارىنداسىنداي جاقسى كوردى. كاكەڭ قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولعاندا, ءشامشا الماتى وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولدى. كاكەڭ قىزمەتتەن كەتكەندە: «اعا, مەن بارلىق ۋاقىتتا دا ءسىزدىڭ قاسىڭىزدا بولامىن», دەپ تەلەفون سوقتى. سوزىندە تۇردى. ومىردەن وتكەنشە وتباسىمىزدىڭ جاناشىرى بولدى. 1986 جىلى جەلتوقسان وقيعاسى كەزىندە گەننادي كولبيننىڭ قۇيىرشىعى بولعان, الماتى وبلىسىن باسقارعان مارات مەڭدىباەۆ قاھارىن توگىپ, قاراماعىنداعىلارعا قىرعيداي ءتيدى, جازىقسىز جاندار قىزمەتىنەن بوساتىلدى, ستۋدەنتتەردىڭ ءبىرازى تۇرمەگە توعىتىلدى, ءولتىرىلدى, وبلىستىڭ دا, قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ بيۋروسىندا دا ايتىلىپ جاتقان ماسەلەلەر ۇلتشىلداردى جويۋ, وعان جانى اشىعاندار ورنىن بوساتسىن دەپ جاتقان كەز. الماتى وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ بيۋروسىندا ءشامشا م.مەڭدىباەۆتىڭ ءىس-ارەكەتىنە شىداي الماي, قارسى شىققاندىقتان قىزمەتتەن بوساتىلعان. سول كۇنى شەرحان مۇرتازا مەن كاكەڭ ءشامشانى كۇتىپ الىپ, ءمان-جايدى بىلگەن سوڭ, «قازىر تاتەڭە تەلەفون سوعايىن, ءبىزدىڭ ۇيگە بارايىق» دەگەن. سونىمەن ۇيگە كەلدى. ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن وزىنە-ءوزى كەلە باستادى. داستارقان ءازىل-كۇلكىمەن اياقتالدى. كاكەڭ ەكەۋمىز ءۇيىنىڭ ەسىگىنە دەيىن شىعارىپ سالدىق.
ارينە, لاۋازىمدى قىزمەتتەن ادىلەتسىزدىكپەن كەتۋ وڭاي ەمەس. كەيىن الماتىداعى №12 مەكتەپتىڭ ديرەكتورلىعىنا تاعايىندالدى, از ۋاقىتتىڭ ىشىندە جوندەۋ كورمەي توزىپ كەتكەن مەكتەپ جاڭاردى. سوندا ءبىر سوزىندە جوندەۋ جۇمىسىن جۇرگىزگەندەر مەنى سىيلاعاندارى سونشا, تەز ارادا ساپالى ءارى قارجىنى دالاعا شاشتىرماي, مەكتەپتى جاڭارتتى دەپ وتىردى. كاكەڭ 1989 جىلى قازان ايىندا ومىردەن ءوتتى. ەسىمدى جيعان سوڭ, بالالارىممەن اقىلداسىپ, باسىنا ەسكەرتكىش ورناتپاق بولدىق. ونىڭ ەسكيزىن نارگ ۇلىم جاساپ قويدى. بىراق قالتامىزدا وعان جەتكىلىكتى اقشامىز جوق. ۇكىمەت مەكەمەسى 2 500 رۋبل اقشا بەردى, ول ەسكەرتكىشتىڭ ىرگەتاسىن قالاۋعا عانا جەتتى. كاكەڭنىڭ «سۇراپىل» رومانىن «جازۋشى» باسپاسىندا شىعارامىن دەۋشىلەر سوزىندە تۇرماي, سوڭى سۇيىلىپ كەتتى. بۇعان قوسا مەنىڭ دە «ۇستاز باقىتى» دەگەن كىتابىم باسپادا ۇزاق جاتىپ قالدى. ونى زاقاش كاماليدەنوۆ شىعارتپاي جاتىر دەگەندى ەستىرتتى ماعان. ونى ەستىگەن ءشامشا جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الىپ, كىتاپتى 30 مىڭ دانامەن شىعارتىپ بەردى. ول كەزدە ءشامشا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى. كىتاپتىڭ اقشاسى كاكەڭنىڭ مۇسىنىنە جۇمسالدى جانە كاكەڭنىڭ «سۇراپىل» رومانىنىڭ اقشاسىن الىپ بەرگەن ەگەمەندى ەلىمىز ۇكىمەتىنىڭ العاشقى باسشىسى ۇزاقباي قارامانوۆ ەدى. ەكەۋى دە باقيلىق بولدى. توپىراعى تورقا بولسىن, الدارىنان جارىلقاسىن. وسى ازاماتتاردىڭ ارقاسىندا كاكەڭە لايىقتى ەسكەرتكىش ورناتىلدى.
ءسويتىپ جۇرگەندە كاكەڭ جەتپىسكە تولدى. تۋعان جەرى جەتىسۋ وبلىسى سارقان اۋدانىنىڭ باقالى اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپكە كاكەڭنىڭ اتى بەرىلدى. سول مەكتەپتە كاكەڭە ارنالعان كەش ءوتىپ جاتتى. ول شاراعا ويلاماعان جەردەن ءشامشا دا كەلدى. سول كەزدە الماتى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەدى. قازىرگىدەي قالتا تەلەفونى جوق ءارى جۇمىسباستى عوي دەپ شامشاعا حابار بەرمەگەن ەدىم. ۇيالىپ قالدىم. «تاتە, بارىنەن حاباردارمىن. كاكىمجان اعانىڭ مەرەيتويىن مەن ۇيىمداستىرۋىم كەرەك, سىزدەن كەشىرىم سۇراۋىم كەرەك» دەيدى, اينالايىن. «اعاڭنىڭ ارۋاعى ريزا» دەدىم. ءشامشانىڭ كەلۋى ەلدىڭ دە كوڭىلىن كوتەردى. مەكتەپتىڭ مۇعالىمدەرى ءبىلىم ورداسىنا كەرەكتىنى ايتىپ, كوكەيدە جۇرگەندەرىن اقتاردى. ءشامشا ءبىر ايدان كەيىن (1999 جىلى) پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى بولدى. قۋاندىق. اسىرەسە كاكەڭ اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى مەنى قۇتتىقتاپ, وزدەرىنشە ءماز بولىپ جاتتى.
2002 جىلدىڭ قازان ايىنىڭ باسىندا مەكتەپكە مەنىڭ اتىما ءوزىنىڭ الپىس جاسقا تولۋىنا بايلانىستى شاقىرۋ قاعازىن جىبەرىپتى. توي وتەتىن مەيرامحانادا ءشامشانى كۇتىپ وتىردىق. ءبىر كەزدە ەسىكتەن كىرىپ كەلگەندە وتىرعان جاماعات ەسىككە ۇمتىلدى. قۇتتىقتاۋشىلاردىڭ كوپتىگىنەن جەتە المادىم. توي باستالىپ كەتتى. ءبىزدىڭ ۇستەلدە ىلعي دەپۋتاتتار ايەلدەرىمەن وتىر. كوبىسى اعا ۇلتتىڭ تىلىندە سويلەيدى, اسىرەسە ايەلدەرى. مەن جالعىزبىن, بىرەۋى دە مەنى كوزگە ىلەتىن ەمەس. باسقا ۇستەلگە كەتەيىن دەسەم, بوس ورىن كوزىمە تۇسپەدى. ازەر وتىرمىن. دەپۋتاتتار حالىق ادامى دەگەن بوس اڭگىمە دەپ ءوز ويىممەن الەك بولىپ وتىرعانمىن. ءبىر ۋاقىتتا اسابا: «سىزگە ءسوز بەرىلدى. اپاي, ورتاعا شىعاسىز با؟» دەگەنى بار ەمەس پە. بۇل تويدا ءسوز سويلەيمىن دەگەن ويىمدا دا بولماعان. ورتاعا جاقىنداي بەرگەندە ءشامشا قۇشاعىنا الدى, ەكەۋمىز قۇشاقتاسىپ ءبىراز تۇرىپ قالدىق, كوزىمنەن جاس تا ىتقىدى. ميكروفوندى قولىما الىپ: «اينالايىن, تويىڭ قۇتتى بولسىن, ەلىڭە قىزمەت جاساي بەر» دەدىم دە جاماعاتقا قاراپ: «مەن ءشامشا ءسىڭلىمدى مىڭ ازاماتقا ايىرباستامايمىن. ءوسۋ جولى كوز الدىمدا. قاي قىزمەتتە جۇرسە دە ۇلتىنىڭ, ەلىنىڭ ءسوزىن سويلەگەن, قازاقتىڭ ءتىلىن قۇرمەتتەگەن, قاي ورتادا جۇرسە دە ءوز تىلىندە سويلەگەن, ۇلتىمىزدىڭ ادەبيەتىن, تاريحىن, ادەت-عۇرپىن مەيلىنشە مەڭگەرگەن, حالقىمىزدىڭ ەڭ جاقسى قاسيەتىن بويىنا سىڭىرگەن, نازىك تە سەزىمتال, باتىل دا باتىر قىز. ەكى سويلەۋدى بىلمەيدى, ەكى ءتۇرلى مىنەز كورسەتپەيدى. الدىنا كەلگەن ادامدى «ماسەلەڭدى شەشىپ بەرەمىن» دەپ وتىرىك سويلەپ, دىڭكەلەتىپ, سۇيرەتپەيدى. قانداي ماسەلە بولسىن بىردەن شەشىپ تاستايتىنىن مەن ەمەس, ەل ايتىپ ءجۇر. ەلدىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەنگەن ازامات, قايسار قىز. ءجۇز جاسا, تىلەكتەسپىن!» دەپ ورنىما كەلىپ وتىردىم. اينالامدا وتىرعاندار «اپايلاي» قالىپتى. ىشىمنەن «كوز كورگەن ءسىڭلىم, امان بولشى, مەنىڭ جانە كاكەڭنىڭ رۋحىن كوتەردىڭ» دەدىم.
ش.بەركىمباەۆا ءمينيستردىڭ ورىنباسارى كەزىندە دە ءبىزدىڭ مەكتەپ-ينتەرناتقا ءجيى كەلەتىن. كەلەتىنىن حابارلاماي, توسىن كەلەتىن. قىسقاسى, ءبىزدىڭ مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ ىشكى قىزمەتىن جاقسى بىلەتىن. اۋلادا جۇرگەن وقۋشى, مۇعالىمدەرمەن سويلەسىپ, ديرەكتورعا جولىقپاي جۇرە بەرەتىن. ديرەكتور بولسا بۇگىن ءشامشا بەركىمباەۆا كەلىپ كەتىپتى دەپ وتىراتىن. ال كوللەگياعا باراردا تولقىپ جۇرەتىن. ء«بىر اۋىز ءسوز ايتىپ, ماعان تيىسپەدى» دەپ كەلەتىن. 2002 جىلى ءشامشا مينيستر بولىسىمەن الماتىعا كەلىپ, قالانىڭ ۇزدىك دەگەن ون ءۇش مۇعالىممەن كەزدەستى. بۇل جولعى كەزدەسۋ شاي ۇستىندە ءوتتى. مەكتەپتەگى شەشىلمەي جاتقان ماسەلە, مۇعالىمنىڭ مارتەبەسى تۋرالى پىكىرلەرىمىزدى جاسىرماي ورتاعا سالۋدى سۇرادى. اتا-انامەن بايلانىس, وقىتۋدىڭ ساپاسى, ينستيتۋتتى ءبىتىرىپ كەلگەندەرگە قامقورلىق سەكىلدى ءبىراز ماسەلە تۋرالى ايتىلدى. مەن ءبىزدىڭ مەكتەپتىڭ, ياعني اباي اتىنداعى رەسپۋبليكالىق مامانداندىرىلعان دارىندى بالالارعا ارنالعان قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن تەرەڭدەتە وقىتاتىن ورتا مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ وقۋ كورپۋسى كۇردەلى جوندەۋدەن وتپەي تۇرعانىن جەتكىزدىم. ءسوزىمدى ەستىگەن بەتتە: «ەرتەڭ ساعات ەكىدە بارامىن, مۇعالىمدەرمەن كەزدەسەم, ديرەكتورعا حابارلاما جىبەرەمىز», دەدى. ەرتەڭىنە مۇعالىمدەرمەن كەزدەسۋ بولدى. مۇعالىمدەر تۋرالى جازىلعان ماقالالاردى بىلەتىنىن ايتتى. ءۇيسىز جۇرگەن مۇعالىمدەردى جاتاقحاناعا ورنالاستىرايىق دەدى. ارتىنشا مۇعالىمدەر جاتاقحاناعا ورنالاستىرىلدى. وقۋ جىلى اياقتالىسىمەن مەكتەپتە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىسى باستالادى, پارتا, ەسىك, تەرەزە – ءبارى جاڭارتىلادى. «الاڭ بولماڭىزدار, تەك وقۋشىلارعا ساپالى ءبىلىم مەن سانالى تاربيە بەرىڭىزدەر» دەدى. سەنەسىزدەر مە, جاڭا وقۋ جىلىندا 2003 جىلى قىركۇيەكتىڭ بىرىندە ءبىز مۇلدەم جاڭارتىلعان مەكتەپ ەسىگىن اشتىق. ءوز كوزىمىزگە ءوزىمىز سەنبەي قالدىق. ءبىر-ءبىرىمىزدى قۇشاقتاپ, قۇتتىقتاپ, سىنىپ بولمەلەرىن ارالاپ كەتتىك. جاڭا ەسىك, تەرەزە, تاقتا, پارتالار كوزدىڭ جاۋىن الادى. ۇلى سوزدە ۇيات جوق, بۇرىن دارەتحاناداعى قۇبىرلاردان سۋ تامشىلاپ, قابىرعا كوگەرىپ, ءيىس شىعىپ تۇراتىن. سارعايىپ كەتكەن دۇنيەلەردىڭ ءبارى-ءبارى كوز الدىمىزدا جارقىرادى. اسىرەسە وقۋشىلاردىڭ قۋانىشىندا شەك جوق. سىنىپ بولمەلەرىنە ستەند ورناتايىق, شەگە قاعىپ بەرىڭدەر دەسەك, وزىمىزگە اقىل ۇيرەتىپ, قابىرعانى ءبۇلدىرىپ الامىز عوي دەيدى. پارتانى كۇتىپ ۇستاڭدار دەسەك, پارتا بەتى ەندى سىزىلمايدى دەپ ءبارى ءبىر كىسىدەي ءۇن قاتادى. سەندەرگە سىيلىق جاساپ جۇرگەن مينيستر ءشامشا كوپبايقىزى دەيمىز. مۇعالىمدەرىمىز دە سوزگە ارالاسىپ: ء«شامشا سياقتى ىسكەر ازاماتتى مينيستر ەتىپ قويعانى جاقسى بولدى عوي. وسى كىسى ۇزاق وتىرسا, مەكتەپتىڭ, مۇعالىمدەردىڭ باعى جانار ەدى», دەپ قويادى. نەسىن ايتاسىڭ, مەكتەبىمىزدىڭ ۇجىمىندا قىزمەتىمىزگە دەگەن قۇلشىنىس وتى لاۋلادى. باسسەين سالىندى, وقۋشىلاردىڭ دەنساۋلىعى جاقساردى. سول باسسەين ءالى قىزمەت ىستەپ تۇر. سودان بەرى جيىرما جىل ءوتتى. ءشامشا بەرگىزگەن پارتالار قازىر سىنى كەتىپ, قيسالاڭداپ, وقۋشى وتىرعاندا, تۇرعاندا سىقىرلاپ زارەڭدى الادى. پارتا بەتى ادام كورگىسىز شۇرىق-تەسىك.
جاقىندا مەكتەپكە جاڭا وقۋ ءمينيسترى كەلىپتى. وزگەرىس بولاتىن شىعار دەپ ۇجىم دا, وقۋشىلار دا ۇمىتتەنىپ وتىر. كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن, جارقىراپ تۇرعان مەكتەبىمىزدىڭ 9 گەكتار جەرى بار ەدى, سوعان كوزى تۇسكەندەر, ياعني ەسكى بيلىكتەگى كلاندىق جۇيەگە قاتىسى بار ءىرى قۇرىلىس كومپانياسى كۇشپەن مەكتەبىمىزدى تارتىپ الىپ, مۇعالىمدەردىڭ جازعى دەمالىسقا كەتكەندەرىن پايدالانىپ, مەكتەبىمىزدىڭ استان-كەستەڭىن شىعاردى. تۇندەلەتىپ بۇزىپ جاتقاندارىن كورگەندە سول جەردە تۇراتىن مۇعالىمىمىز جۇرەكتەن قايتىس بولىپ كەتتى. قالعان مۇعالىمدەر ءتىرى قالدىق دەگەنىمىز بولماسا, جۇرەك اۋرۋىنا ۇشىرادىق. مەكتەبىمىزدى مۇعالىمدەردىڭ تاجىريبەسىن جەتىلدىرۋ ينستيتۋتىنا كوشىردى. بۇل مەكەمە مەكتەپكە لايىقتى ورىن ەمەس. وسى كەزگە دەيىن دارىندى, تالانتتى وقۋشىلار سول مەكەمەدە وقىپ جاتىر. ول كەزدە ءشامشا كوپبايقىزى قازاق قىزدار پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى ەدى. مەكتەپتىڭ شۋىن ەستىگەندە, وكىنىش ءبىلدىردى. قولىنان كەلەر شارا بولمادى. مينيستر بولىسىمەن اۋىل مەكتەبىنىڭ جانە مۇعالىمدەر مارتەبەسىن كوتەرۋ ماسەلەسىن قولعا الدى. ەكس-مينيستر اسحات ايماعامبەتوۆتىڭ ءبىر سۇحباتىندا ءشامشا كوپبايقىزىنىڭ مۇعالىمدەر مارتەبەسى تۋرالى جاساعان زاڭ جوباسىن ءارى قاراي دامىتقانىن ايتىپ قالدى. ءشامشا كوتەرگەن ماسەلەلەر ول كەزدە مەملەكەت باسشىسى تاراپىنان قولداۋ تاپپادى.
مينيسترلىك تاراپىنان «قالدىرار ءىزىڭ ماڭگىلىك» دەگەن وچەركتەر جيناعىن ەكى تىلدە (رەسپۋبليكا تاريحىندا ءبىرىنشى رەت) شىعاردى. بۇل جيناق ءبىلىمدى, بىلىكتى, ۇجىم ۇيىتقىسى, وزىق تاجىريبەلى, تالاپشىل, تاعىلىم الار پەداگوگتەردىڭ ءومىر جولىن, ۇلگى-ونەگەسىن تانىتۋ ماقساتىندا شىعارىلدى. ۇستازدار تۋرالى بۇل كىتاپ ەل شەجىرەسىنە قوسىلار ەلەۋلى ەڭبەك, كەيىنگىگە قالار مۇرا, جاستار ۇلگى الاتىن رۋحاني دۇنيە ەكەنى كۇمانسىز ەدى. وسى ءۇردىس ءشامشا كەتكەن سوڭ توقتاپ قالدى.
ءالى ەسىمدە: «تاتە, قاسىم-جومارت توقاەۆ «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ جوباسىنا قول قويدى. وقىدىڭىز با؟» دەپ قۋاندى. «وسى جوبادا ءوزىڭنىڭ دە ۇلەسىڭ بار, كەزى كەلگەندە ايتىلار. ال مەن دە زاڭدى وقىپ, قۋانىپ وتىرمىن», دەدىم.
قايران ءسىڭلىم-اي, بار ءومىرىن قىزمەتكە ارنادى, جانىن سالا ۇلت ءۇشىن قىزمەت قىلدى, جەكە باسىنىڭ قامىن ويلامادى. بۇل تۋرالى الپىس جاسىنداعى تويداعى سوزىڭدە ء«بىر قاتەلىگىم – ءوز ءومىرىمدى ويلامادىم» دەگەنى بار. ءبىر كەم دۇنيە دەگەن وسى ەكەن. ونىڭ اتى حالقى باردا, ەل ازاماتتارى باردا ۇمىتىلمايدى. تۋعان جەرى الماتى وبلىسى قاسكەلەڭ اۋدانىندا ەڭبەك جولىن باستاعان الماتى وبلىسىنداعى كيروۆ اتىنداعى مەكتەپ بار. نە باسقا مەكتەپكە, الماتى قالاسىنداعى ءبىر كوشەگە ءشامشا كوپبايقىزىنىڭ ەسىمى بەرىلىپ, ماڭگىلىككە اتى قالادى دەپ ويلايمىن. ول سوعان لايىق قايسار دا باتىل ءارى باتىر جان ەدى.
رۋحى ريزا بولسىن! ءشامشا تۋرالى كوپتەن بەرى كوڭىلىمدە جۇرگەن ويىمدى قاعازعا تۇسىرگەن سوڭ جەڭىلدەپ قالدىم. ەندى ۇيقىم دۇرىستالار دەپ وتىرمىن...
ورىنشا قارابالينا-قازىباەۆا,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ۇستازى
