«قازپوشتا» نەگە قالعيدى؟

كەشە پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن پالاتانىڭ جالپى وتىرىسى بولدى. بۇل – سەناتورلاردىڭ كەزەكتى سەسسياداعى سوڭعى وتىرىسى. ەندى دەپۋتاتتار قىزمەتى ايماقتاردا جالعاسادى. سوڭعى وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىنە 8 زاڭ جوباسى ەنگىزىلگەن ەكەن. ارينە, قاي زاڭنىڭ دا قوعام ءۇشىن قاجەتتىلىگى ايقىن, الايدا, دەپۋتاتتاردى دا, جۋرناليستەردى دە ءبىر ماسەلە ەرەكشە ەلەڭدەتتى. ول «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پوشتا تۋرالى زاڭناماسىنىڭ نورمالارىن دۇنيەجۇزىلىك پوشتا وداعى اكتىلەرىنىڭ نورمالارىمەن بىرىزدەندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرiستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگiزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ەدى. ماسەلەنىڭ مانىسىنە ۇڭىلسەك, 2011 جىلى ەلىمىزدە وسى سالادا تاعايىندالاتىن وپەراتور تۋرالى شەشىم قابىلدانىپ, قازاقستان التى ايدىڭ ىشىندە ونى ايقىنداۋى ءتيىس بولاتىن. بىراق ول جۇزەگە اسىرىلماي, اقىرىندا دۇنيەجۇزىلىك پوشتا وداعى اتىنان EMS كووپەراتيۆى 2014 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ, قازاقستانعا بارلىق مۇشەلىك جەڭىلدىكتەردى بەرۋدى توقتاتاتىنى تۋرالى ۇلتتىق پوشتا وپەراتورىنا حابارلاما جىبەرگەن. نەگىزىندە, زاڭ جوباسى بۇدان بۇرىن كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگى تاراپىنان ەكى مارتە دايىندالعان, الايدا, ول ادىلەت مينيسترلىگى تاراپىنان قولداۋ تاپپاپتى. ەندى, مىنە, ابدەن ۋاقىت تايانعاندا ءبىر توپ ءماجىلىس دەپۋتاتىنىڭ باستاماسىمەن زاڭ جوباسى قولعا الىنسا كەرەك. زاڭ ەلباسىنىڭ جولداۋ­ىن­داعى ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن, لوگيستيكالىق كور­سەتىلەتىن قىزمەتتەر مەن حالىق­ارالىق ساۋدانى دامىتۋ سالاسىندا قويعان مىندەتتەردى ورىنداۋ اياسىندا ازىرلەنگەن ەكەن. زاڭعا قاتىستى ءوز ويلارىن بىلدىرگەن دەپۋتاتتار ا.ساۆچەنكو, س.جالماعامبەتوۆا, ق.ايتاحانوۆ ەلىمىزدەگى پوشتا قىزمەتىندەگى اششى شىندىقتاردى ورتاعا سالدى. ماسەلەن, سەناتور سۆەتلانا جالماعامبەتوۆا اۋىلدى جەرلەردە جۇمىس ىستەپ جۇرگەن پوشتاشىلاردىڭ تىم مار­دىمسىز جالاقى الاتىنىن ايتا كەلىپ, كەرىسىنشە, «قاز­پوشتا» باسشىلارىنىڭ اقشا­نى ميلليونداپ الاتىنىن ايتتى. «مەن بىرەۋدىڭ قالتا­سىن­داعى اقشاسىن ساناۋدان اۋلاق­پىن, الايدا, باسشىلار مەن جۇ­مىسشىلاردىڭ جالاقىسى ارا­سىنداعى ايىرماشىلىق ماسەلەسى ەل ۇكىمەتىنە وي سالۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن» دەگەن ول اقمولا وبلىسىنىڭ جارقايىڭ اۋدانىن مىسالعا كەلتىردى. اۋدان بويىنشا 20 پوشتاشى جۇمىس ىستەسە, ولاردىڭ بارلىعى جيىلىپ 5,5 مولشەرلەمەدە عانا جالاقى الادى ەكەن. ال ءبىر مولشەرلەمە –7 مىڭ تەڭگە, ءساۋىردىڭ 1-ىنەن باستاپ ول 44 560 تەڭگەگە كوتەرىلگەن. گاستەللو اتىنداعى اۋىلدا 758 تۇرعىن بار. ول جەردەگى پوشتاشى-وپەراتور 0,3 مولشەرلەمەدە, ياعني تەك 12 300 تەڭگە كولەمىندە جالاقى الاتىن كورىنەدى. ال تاسسۋات اۋىلىنداعى پوشتا قىزمەتكەرى 0,2 مولشەرلەمەمەن جۇمىس جاساسا, بۇل – 8 900 تەڭگە ايلىق دەگەن ءسوز. اۋىلداردىڭ باسىم بولىگىندە سولاي. بۇگىندە جالعىز تاستى-تالدى اۋىلىندا جۇمىس ىستەيتىن پوشتا قىزمەتكەرى عانا تولىق مولشەرلەمە الىپ وتىر ەكەن. جارقايىڭدىق پوشتا­شىلاردىڭ بارلىعى جيىلىپ, اي سايىن 244 مىڭ تەڭگە العا­نىمەن, ولار زەينەتكەرلەرگە زەي­نەتاقى جەتكىزۋدىڭ ارقاسىندا «قازپوشتاعا» 750 مىڭ تەڭگە تابىس اكەلەتىن كورىنەدى. دەمەك, ءۇش ەسە ارتىق جۇمىس ىستەيدى. «قازپوشتا» باسشىلارى بولسا, جاقىندا سول قىزمەتكەرلەردى قىسقارتامىز دەپ ۇيعارعان», – دەگەن س.جالماعامبەتوۆا «قازپوشتا» باسشىلارىنىڭ ءوزىنىڭ جالاقى تۋرالى جازباشا ساۋالىنا جاۋاپ بەرمەگەنىن العا تارتىپ: «ءبىز, دەپۋتاتتار, «سامۇرىق-قازىنا» قورى تۋرالى زاڭدى قابىلداعاننان كەيىن ونداي اقپارات دەپۋتاتتار ءۇشىن دە جابىق بولىپ قالعان. بۇل جاي نارسە ەمەس», دەدى جانە «قازپوشتا» باسشىلارىنىڭ بۇگىنگى جالاقىلارى ءتۇرلى بونۋستارى مەن سىياقىسىن ەسەپتەمەگەندە 1-1,5 ميلليون تەڭگەگە دەيىن جەتەتىنىن ايتتى. جالاقىنى جامباسقا باسقان «قازپوشتا» سالاعا قاجەت زاڭ ازىرلەۋگە كەلگەندە اسىقپاپتى. وتىرىس بارىسىندا پالاتا قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتىنىڭ اراسىنداعى رەسەيلىك مۇنايدى قىتايعا تاسىمالداۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى, سونداي-اق, قازاقستان مەن يتاليا ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى اۋعانستان يسلام رەسپۋبليكاسىن تۇراقتاندىرۋ مەن قالپىنا كەلتىرۋ جونىندەگى ءىس-قيمىلدارعا يتاليا رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قاتىسۋىنا بايلانىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعى ارقىلى اسكەري م ۇلىك پەن پەرسونالدىڭ ءترانزيتىن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى كەلىسىمدەردى راتيفيكاتسيالادى. دەپۋتاتتار كاسپي ماڭى مەم­لەكەتتەرىنىڭ قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى قۇزىرەتتى ورگاندارىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىت­تالعان «كاسپي تەڭىزىندەگى قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى مەن قازاقستان مەن وزبەكستان ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى شەكارا وكىلدەرىنىڭ قىزمەتى تۋرالى كەلىسىمدى جانە قازاقستان مەن ەستونيا اراسىنداعى ينۆەستيتسيالاردى كوتەرمەلەۋ جانە ءوزارا قورعاۋ تۋرالى ۇكىمەتارالىق كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى. پالاتا «دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت تۋرالى» زاڭ جوباسىن دا قاراستىردى. زاڭدا دەنەشىنىقتىرۋ-سپورت ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ۇكىمەتتىڭ, ۋاكىلەتتى جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ وكىلەتتىگىن كەڭەيتۋ كوزدەلگەن. بۇل رەتتە دە ءوز پىكىرىن بىلدىرگەن سەناتور ق.ايتاحانوۆ: «اۋرۋدى ەمدەگەننەن گورى ونىڭ الدىن ال» دەگەن تاماشا ءسوز بار. سپورتتىڭ بۇقارالىعىن قامتاماسىز ەتسەك, قانشاما اۋرۋدىڭ الدىن الار ەدىك. الايدا, اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ كوپشىلىگىندە ءالى دە سپورت زالدارى جوق. رەسپۋبليكا بويىنشا 7 مىڭنان استام مەكتەپ بولسا, سولاردىڭ 3 مىڭىندا سپورت زالدارى جوق», دەپ ستاتيستيكالىق مالىمەتتەردى كەلتىرە كەتتى. قىتايدا ءبىر سپورت نۇسقاۋشىعا 5 مىڭ ادامنان كەلسە, ەۋروپا ەلدەرىندە 10 ادامعا –بىرەۋ, ال ءبىزدىڭ الماتى قالاسىندا 84 مىڭ ادامعا ءبىر نۇسقاۋشىدان كەلەدى ەكەن. قالالى جەرلەردە سپورتتىق كەشەندەر بولعانىمەن, وعان بارۋ تەك قالتالى ادامدارعا بولماسا, وزگەلەرگە اۋىر تيەدى. اۋلالاردا, اۋىلداردا, شاعىن اۋدانداردا سپورت ينفراقۇرىلىمدارى مەن كىشىگىرىم الاڭداردى, ستاديونداردى جاساقتاۋ قاجەتتىگىن ايتقان سەناتور وليمپيادا چەمپيوندارىن وسىنداي ورىنداردان ءوسىرىپ شىعۋ بولاشاعىنا توقتالدى. ماسەلەن, دەدى دەپۋتات, ەلىمىزدىڭ ايدىنىن اسىرعان يليا يلين قاراپايىم وتباسىنان شىققان, سوندىقتان دا ءبىز سپورتتى نەعۇرلىم قاراپايىم ورتاعا جاقىنداتۋعا ءتيىسپىز. سونىمەن, سەناتورلار ەكى وقى­لىمدا قاراي كەلىپ, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قابىلدادى. وتىرىستىڭ سوڭىندا سەسسيانى قورىتىندىلاي كەلىپ, ق.توقاەۆ سەنات ماجىلىسپەن جانە ۇكىمەتپەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس جۇرگىزە وتىرىپ, ەلباسىنىڭ تاپسىرمالارىنان تۋىنداعان كەشەندى شارالاردى زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ناقتى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرعانىن اتاپ ءوتتى. «پارلامەنت قابىلداعان 104 زاڭ, تۇتاستاي العاندا, دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ جونىندەگى سترا­تەگيالىق مىندەتتى تابىستى جۇزەگە اسىرۋىمىزدىڭ بەرىك قۇقىقتىق نەگىزى بولارى انىق», – دەدى توراعا. سەنات باسشىسى جۇزەگە اس­قان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ناق­تى­لاۋلارعا نازار اۋدارىپ, مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردىڭ تولىق كولەمدە ورىندالعانىن اتاپ ءوتتى. كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدى ىنتالاندىرۋدىڭ, قارجى سەكتو­رى­نىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋدىڭ, ينۆەس­تيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋدىڭ جاڭا زاڭنامالىق نەگىزى قالانعانىن, پارلامەنت قابىلداعان باسىمدىققا يە قۇجاتتاردىڭ قاتارىندا ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىن ۇيىمداستىرۋعا جانە بيزنەس پەن مەملەكەتتىڭ ءوزارا ءتيىمدى ءىس-قيمىلى تۋرالى زاڭدار بارلىعىن جەتكىزدى. سونداي-اق, توراعا قىلمىستىق, قىلمىستىق-پروتسەستىك, قىلمىستىق-اتقارۋ جانە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستەردى تالقىلاۋ جانە قابىلداۋ اياسىندا ناتيجەلى جۇمىستار جۇرگىزىلگەنىن نازارعا سالدى. «دەپۋتاتتىق ساۋالدار – پارلا­مەنتتىك باقىلاۋدىڭ پارمەندى قۇرا­لى. سەناتورلار سەسسيا بارىسىندا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماڭىزى بار تاقىرىپتار بويىنشا 140-تان استام ساۋالدار جاريالادى جانە قوعامدى تولعاندىرىپ وتىرعان وزەكتى ماسەلەلەردىڭ وڭتايلى شەشىمىن تابۋىنا ۇلەس قوستى, – دەدى پالاتا توراعاسى. – جەرگىلىكتى وكىلدى ورگاندارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جونىندەگى كەڭەس پەن «ءوڭىر» دەپۋتاتتىق توبى بەلسەندى جۇمىستارىن جالعاستىرۋ ۇستىندە. سەنات بۇرىنعىداي قا­زاق­ستاننىڭ سىرتقى ساياسي باستامالارىن ىلگەرىلەتۋگە جاردەمدەسىپ, ەكىجاق­تى جانە كوپجاقتى نەگىزدە پارلا­مەنت­ارالىق بايلانىستاردى تەرەڭدەتە ءتۇستى, سونداي-اق, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ V سەزىن ءتيىستى دەڭگەيدە وتكىزۋ بوي­ىن­شا جان-جاقتى ازىرلىك جۇمىس­تارىن جۇرگىزىپ كەلەدى». ق.توقاەۆ الداعى سەسسيادا العا قويىلعان مىندەتتەر تۋرالى دا ايتا كەلىپ, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ قاجەت بولاتىنىنا توقتالدى جانە دەپۋتاتتاردى ەلىمىزدىڭ ءمۇد­دەلەرىن زاڭنامالىق تۇرعىدا قام­تاماسىز ەتۋدە, سونداي-اق, ەكونو­ميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ قۇقىق­تىق تەتىكتەرىن كەڭەيتىپ, ودان ءارى جەتىلدىرۋ جولىندا جوعارى بەل­سەندىلىك تانىتۋعا, ايانباي ەڭبەك ەتۋگە شاقىردى. انار تولەۋحانقىزى, «ەگەمەن قازاقستان».