سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «EQ»
قازىر ەل اۋماعىندا 7,7 مىڭ نىسان سالىنىپ جاتىر. يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ ەسەبىنشە, وسى نىسانداردا قۇرىلىس تىعىزدىعىنىڭ پارامەترى جونىندەگى تالاپ ءجيى بۇزىلادى. سونداي-اق قوسىمشا قاباتتاردى قوندىرۋ, رۇقسات قۇجاتتارى جوق تەحنيكالىق قاباتتاردى قايتا جابدىقتاۋ تالاپتارى دا دۇرىس ورىندالمايدى. بۇل – بەرىسى.
ارىگە بارساق, جاقىندا استانادا 76 نىساننىڭ قۇرىلىسى قۇقىق بۇزۋ سەبەپتەرىنەن توقتاتىلعان. ولاردىڭ قاتارىندا «Mars Project», «Aiz Kurylys», «رۋسالدينگ Line», «Building company», «Expert Consulting Agency Kazakhstan», «Global Millennium», «Handan-Astana», «Oreol-Group» ت.ب. بار. ەلوردا اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە, 96 نىساندا قۇرىلىس جۇرگىزۋ رۇقساتناماسى بولماعان. سول سەبەپتى ءبىرشاما كومپانيا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. دەگەنمەن 20 ۇيىم شاعىن قاباتتى تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىن ءوز بەتىنشە سالۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ كومەگىمەن رۇقسات قاعازىن الىپ, جۇمىسىن جالعاستىرىپ جاتىر. اكىمدىك بۇل تۋرالى «رۇقسات قۇجاتتارى جوق كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ جاڭا قۇرىلىس نىساندارى انىقتالعان جاعدايدا ولار ءوز بەتىنشە سالىنعان دەپ تانىلادى جانە بولشەكتەلەدى», دەپ حابار بەردى.
قۇرىلىس سالاسىندا وسىنداي كوزگە كورىنەتىن ماسەلەلەردەن تىس استىرتىن جاتقان تۇيتكىلدەر دە كوپ. مىسالى, الماتى وبلىسىندا حالىقارالىق كورپوراتسيانىڭ قاتىسۋىمەن ەكى زاۋىت سالىنىپ جاتىر. بىراق ەكسترۋدتالعان پوليستيرول كوبىك جانە تاس ءجۇن وندىرەتىن زاۋىتتىڭ دايىن بولۋ ۋاقىتى شەكتەن تىس كەشىگۋدە. قۇرىلىس جوباسى «قايرات» يندۋستريالىق ايماعىنا تيەسىلى ەكەن. اكىمدىك جۇرگىزگەن تەكسەرىس ناتيجەسىندە نىساننىڭ دايىندىعى 30-40 پايىز عانا ەكەنى انىقتالدى.
بۇعان دەيىن يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى مارات قاراباەۆتىڭ ساپارى بارىسىندا «قايرات» يندۋستريالىق ايماعى قاجەتتى ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى اياقتاۋ ءۇشىن ءبىرشاما قيىندىققا ۇشىراعانى بەلگىلى بولعان ەدى. زاۋىتتى سالۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىم بار بولسا دا بۇل نىساندار نەگە ۋاقىتىنان كەشىگىپ سالىنىپ جاتىر دەگەن سۇراق تۋىندايدى.
زاۋىتتاردىڭ اشىلۋى 43,8 ملرد تەڭگەگە باعالانعان. ەندى بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ارىپتەستىك شەڭبەرىندە ينفراقۇرىلىمنىڭ الاڭدىق جەلىلەرىنە سەرىكتەستەر تارتىلاتىن بولادى. وعان تاعى قارجى جۇمسالادى. جوسپار بويىنشا بۇل نىسان وسى جىلدىڭ سوڭىندا ىسكە قوسىلۋى كەرەك.
اكىمدىك جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 23 جىل مەرزىمگە 30,6 گا جەر ۋچاسكەسى قوسالقى جالعا بەرىلگەنىن ايتتى. سونىمەن قاتار مينيسترلىك وسىعان بايلانىستى قۋاتتىلىعى جىلىنا 500 مىڭ تەكشە مەتر پوليمەرلى جىلۋ وقشاۋلاعىش جانە جىلۋ وقشاۋلايتىن ماتەريال وندىرەتىن زاۋىتتاردىڭ قۇرىلىسى كەستەدەن ايتارلىقتاي ارتتا قالىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
جىلۋ وقشاۋلايتىن ماتەريال ءوندىرىسىن سالۋ بويىنشا جوبانى ىسكە اسىرۋ 2021 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا باستالدى. «ونىڭ ىسكە قوسىلۋى 2023 جىلعا جوسپارلانعان بولاتىن. دايىن ءونىمدى (جالپى كولەمنىڭ 25%-ىنا دەيىن) قىتايعا, قىرعىزستانعا, وزبەكستانعا ەكسپورتتاۋعا بولادى. دەگەنمەن باستالعانىنا 2 جىل وتسە دە, 30 پايىزى عانا دايىن بولعان نىساننىڭ وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بىتە قويارىنا سەنىم از. وسىنىڭ ءبارى قۇرىلىس سەكتورىنا بايلانىستى قاتاڭ كودەكستىڭ بولماۋىنان», دەيدى ساراپشىلار. قۇردىمعا كەتكەن قۇرىلىستىڭ وسى سياقتى مىسالدارى ەل اۋماعىندا شاشەتەكتەن. «نەگە؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ الا المايتىنىمىز وكىنىشتى-اق.
قۇرىلىس كومپانيالارى قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىن دە ءجيى بۇزادى. مىسالى, جىل باسىندا عانا «رايىمبەك» جانە «Ayana Plaza» كومپانيالارى قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسى مەن ەڭبەك تالاپتارىن بۇزعان. بۇل تۋرالى استانا اكىمدىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى حابارلادى. ەسكەرتۋ جاسالعاننان كەيىن «رايىمبەك» كومپانياسى انىقتالعان بۇزۋشىلىقتاردى جويدى. ال «Ayana Plaza» كومپانياسىنىڭ ءىسى سوتقا بەرىلدى. زاڭدى بەلدەن باسىپ, تالاپقا قايشى ارەكەت ەتەتىن كومپانيالار بۇلارمەن بىتپەيدى. 2022 جىل اياقتالار تۇستىڭ وزىندە مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتورلارى قانشاما قىلمىستىق ءىس تىركەپ, ەڭبەك زاڭناماسىنا 87 جۇمىس بەرۋشى تارتىلعان بولاتىن. سالىنعان ايىپپۇل سوماسى 16 ملن 700 مىڭ تەڭگەنى قۇراپتى.
ساراپشىلار قۇقىق بۇزۋشىلاردىڭ كوپ بولۋىنا ەكى سەبەپ بار دەيدى. ءبىرىنشىسى – قۇرىلىس سالاسىنا قاتىستى زاڭنىڭ دۇرىس قاداعالانباۋى جانە سالا ماماندارىنىڭ زاڭدى بىلمەۋى. ەكىنشىسى – ۇلەستىك قۇرىلىس پروبلەماسى. «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى» زاڭدى ساقتاۋ بويىنشا بىرقاتار ماسەلە بار. ۇلەستىك قۇرىلىس تۋرالى تەكسەرۋ پاراقتارى بەكىتىلمەگەن. سوندىقتان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ تالاپتارىن قاداعالاۋ ءۇشىن جوسپاردان تىس تەكسەرىس جۇرگىزۋ مۇمكىن ەمەس.
«بايتەرەك» استانا قۇرىلىسشىلار وداعى» زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگىنىڭ پرەزيدەنتى جامبىل مەلدەبايدىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلىس سالاسىنداعى زاڭ مەن باعانى رەتتەۋ, ساپانى باقىلاۋ ءبىر عانا قۇزىرلى ورگانعا مىندەتتەلۋى كەرەك.
«قۇرىلىس مينيسترلىگى قۇرىلۋى قاجەت. مىسالى, ءۇي سالۋعا قاجەتتى جابدىقتاردى ءوز ەلىمىزدە شىعارساق, قالتاعا تۇسكەن سالماق ايتارلىقتاي جەڭىلدەر ەدى. وعان الەۋەتىمىز جەتەدى. كادر تاپشىلىعى دا – وزەكتى ماسەلە. وكىنىشكە قاراي, ەلدە كاسىبي قۇرىلىسشىلار دايىندالمايدى. ماماندار ونىڭ سالدارىن كارانتين كەزىندە كوردىك دەيدى. ەلدە قۇرىلىس توقتاپ قالدى. سالانى جەمقورلىق جايلاعانىن بىلەمىز عوي. تەندەردىڭ زاڭسىز وتۋىنە بايلانىستى وڭىرلەردەگى قۇرىلىس كومپانيالارى ناپاقاسىز قالىپ وتىر. ال شەتەلدىكتەر سالىپ بەرگەن نىسانداردىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيدى. قازىر قۇرىلىس سالاسى بازار سياقتى بولدى. كەز كەلگەن سالانى الىڭىز, قورعانىس, ءبىلىم, دەنساۋلىق – ءبارى قۇرىلىسپەن اينالىسادى. ول – بيۋدجەتتىڭ اقشاسى. تەكسەرىپ جاتقان ەشكىم جوق», دەيدى.
ساراپشى ءسوزىنىڭ جانى بار. «زاڭ – مەملەكەتتىڭ توعىز قابات, تور كوزدى ساۋىتى» دەسەك, سول ساۋىتتىڭ بەرىك بولۋىنا, ونى كەلىپ كىم كورىنگەننىڭ دال-د ۇلىن شىعارۋىنا جول بەرمەۋ قاجەت-اق.
ەلىگىماي توڭكەر
