شەكاراداعى اۋداننىڭ شاڭىراعى قاشان كوتەرىلەدى؟

بىراق ايماقتاعى اۋداندار ارا­سىن­داعى ءبولىنىس ءالى اياقتالماعان سياقتى. قازىر وڭىردەگى ءىرى اۋماقتىڭ ءبىرى سانالاتىن ءۇرجار اۋدانىن ەكىگە ءبولۋ تۋرالى اڭگىمە شىعىپ جاتىر. ياعني كەزىندە جەكە اۋدان بولعان ماقانشى ءوڭىرىنىڭ اكىم­شىلىك اۋماعىن قالپىنا كەلتىرۋ قولعا الىناتىن سياقتى. دەگەنمەن بولۋى ىقتيمال بۇل شەشىمنىڭ قابىل­دانۋىنان ماقانشى ءوڭىرى نە ۇتادى, ال ءۇرجار اۋدانى نە جوعالتادى دەگەن سۇراق تۋادى؟

1998 جىلى جۇرگىزىلگەن وڭتاي­لان­­دىرۋ كەزىندە تاراتىلىپ, ۇرجارعا قار­ا­تىلعان ماقانشى ءوڭىرىنىڭ بيىل جەكە اۋدان بولىپ, قايتادان قۇرى­لۋى قازىر ۇكىمەتتىك دەڭگەيدەگى كوميسسيادا قارالىپ جاتقانىن اباي وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان ۇرانحاەۆ باق وكىلدەرىمەن كەزدەسۋدە دە ايت­قان بولاتىن. سو­نىمەن قاتار وبلىس ورتالىعى – سە­مەي قالاسىنىڭ اۋما­عىنا كىرە­تىن اۋىلداردىڭ نەگىزىندە بۇ­رىن­عى جاڭاسەمەي اۋدانى قاي­تادان قۇرىلاتىندىعىنان حابار­دار ەتكەن ەدى. بۇل ءوز الدىنا بو­لەك تاقىرىپ. جالپى, اباي وب­لى­سىنداعى ءىرى اۋدان سانالاتىن, قۇرامىنا 27 اۋىلدىق وكرۋگ ەنەتىن ءۇرجار اۋدانىنىڭ قازىر­گى ۋاقىتتاعى ەكونوميكالىق الەۋەتىن جوعارى دەۋگە ابدەن بولادى. ماسەلەن, اۋدانداعى حا­لىق­تىڭ جالپى سانى 70 مىڭ بول­عانىمەن, ونىڭ 40 مىڭعا جۋىعى ماقانشى وڭىرىندە تۇرادى ەكەن. ناقتىسى, 27 اۋىلدىق وكرۋگتىڭ 11-ءى وسى ايماق­تىڭ ەنشىسىندە.

ونىڭ ۇستىنە ماقانشىنىڭ تۋريستىك الەۋەتى جوعارى. قىتاي­مەن اراداعى شەكارا شەبىندە ورنا­لاسقان سۋى شيپالى الاكولدىڭ وبلىس ءتۋريزمىن دامىتۋداعى ماڭىزى ايرىقشا. ناقتى دەرەكپەن ايتار بولساق, الاكول جازعى دەمالىس ايماعىندا 423 كاسىپكەرلىك نىسان ورنالاسقان. 2022 جىلى الاكول جاعالاۋىندا جەكە كاسىپكەرلىك نىساندارىنان ءۇرجار اۋدانىنىڭ ەكونوميكاسىنا 2 ملرد 174,2 ملن تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا قۇيىلعانىن ەسكەرسەك, ماقانشى الداعى ۋاقىتتا جەكە اۋدان بولعان جاعدايدا ەڭسە تىكتەپ كەتۋىنە جول اشىق دەگەن ءسوز.

سونداي-اق ەلىمىزدىڭ قىتايمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىسىن نىعايتۋدا «باقتى» شەكارالىق كەدەن بەكەتىنىڭ دە وزىندىك ۇلەسى بار. بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قا­راجاتى ەسەبىنەن 5,7 ملرد تەڭگەگە «باقتى» شەكارالىق وتكىزۋ پۋنكتىن جاڭعىرتۋ جانە تەحنيكالىق جابدىق­تاۋ جۇمىستارىنىڭ 1-كە­­­­زەڭى باستا­لا­دى. وتكىزۋ بەكەتى زاما­ناۋي قوندىر­عىلارمەن ونىڭ ىشىندە سكانەرلەۋ اپپاراتى, ولشەۋ قۇرىلعىسى, بەينەباقىلاۋ كامەرالارىمەن جابدىقتالادى. ال 2024 جىلى وتكىزۋ جولدارىن 6 جولاققا دەيىن كەڭەيتۋ جوسپارلانىپ وتىر. ناتيجەسىندە, كەدەننىڭ جۇك وتكىزۋ قابىلەتى ۇلعايىپ, كەزەككە جۇمسالاتىن ۋاقىت 2 ساعاتتان 25 مينۋتقا دەيىن قىسقارماقشى.

بۇدان بولەك, 2024 جىلدان باس­تاپ «باقتى-اياگوز» تەمىر جول قۇرى­لىسى قولعا الىنادى. بۇل اۋماق تۇرعىندارى ءۇشىن قوسىم­شا 2 600 جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەر­­مەك. تەمىر جولدىڭ جوبالاۋ, قۇ­رى­­لىس جۇمىستارىنا جالپى 321 ملرد تەڭگە جۇمسالماق. بۇل جو­با «اباي وبلىسىنىڭ 2023-2027 جىل­دارعا ارنالعان كەشەندى دامۋ جوس­پا­رى­نا» ەنگىزىلگەن. ۇزىن­دى­عى 270 شاقى­­رىمعا سوزىلاتىن تەمىر جول قۇرى­لىسىنىڭ تەحنيكا-ەكونو­ميكا­لىق سيپاتتاماسى ازىرلەنۋ ۇستىندە ەكەن.

وسى جەردە «ماقانشى اۋدانى قۇرىلعان سوڭ, جەر كولەمى ىقشام­دالىپ, حالىق سانى دا ەداۋىر ازايا­تىن ءۇرجار اۋدانىنىڭ ەندىگى جاعدايى, ەكونوميكالىق دامۋى قالاي بولماق؟» دەگەن زاڭدى سۇراق تۋادى. قۋانىشتىسى, اۋدان اكىمى ن.توقسەيىتوۆ «ماقانشى ەنشىسىن الىپ «بولەك شىقسا» دا, ءۇرجاردىڭ احۋالى بۇرىنعىسىنان دا جاقسارا بەرەدى» دەگەن پىكىردە.

«ماقانشى وڭىرىنە قاراستى «باقتى» كەدەن بەكەتى, الاكول دەمالىس ايما­عىنان بولەك ءۇرجار اۋدانىنىڭ ءوز اۋماعىندا ەگىستىك, مال شارۋاشىلىعى كاسىبى جاقسى دامىعان. ءۇرجاردىڭ جەرى قۇنارلى ەكەنىن جۇرت جاقسى بىلەدى. شولپان, قاراقول اۋىلدارى قاۋىن-قاربىز ەگىپ, ءونىمىن الىپ, يگىلىگىن كورىپ وتىر. اۋدانداعى جالپى ەگىن شارۋاشىلىعىنىڭ 67 پايىزى ءۇرجار اۋماعىنىڭ ۇلەسىندە. ءسۇت ونىمدەرىن قابىلدايتىن, ەگىستىك القابىنان تۇسەتىن پايدامەن تىرشىلىگىن دوڭگەلەتىپ وتىرعان ءىرى شارۋاشىلىقتار بار. ەگىستىك القاپتارىن جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ تەنولوگياسى دا قارقىندى ەنگىزىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, «Urdzhar Agro Company» جشس 2024 جىلعا دەيىن 2 200 گا جەردى سۋارۋ ءۇشىن 24 جاڭبىرلاتقىش قوندىرعىسىن ورناتۋدى جوسپارلاپ وتىر. جوبانىڭ قۇنى – 3 ملرد 538 ملن تەڭگە. بۇگىنگى كۇنگە 1,5 ملرد تەڭگەگە 9 قوندىرعى ورناتىپ ۇلگەردى. سول سياقتى «Muhit Agro» جشس 960 گا جەردى 12 جاڭبىرلاتقىش قوندىرعى ارقىلى سۋارۋعا كىرىسپەك. بۇل جوبانىڭ قۇنى – 1 ملرد 423 ملن تەڭگە. وسىنداي يگى ىستەر ءوز جۇيەسىمەن جالعاسسا, اۋدان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ ديناميكاسى تومەندەمەيتىنى انىق. ماقانشى ءوڭىرىنىڭ حالقى دا ەڭبەكقور. جالپى, ءبىز ءۇشىن ەلدىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن بىرگە نىعايتۋ مىندەتى تۇر», دەيدى ءۇرجار اۋدانىنىڭ اكىمى ن.توقسەيتىوۆ.

ءساتجان قاسىمجان ۇلى,

جۋرناليست

اباي وبلىسى