ۋنيۆەرسيتەت جىلىجايى اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور امانگەلدى اپۋشەۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن «قازاقستاندا قىزعالداقتىڭ باستاپقى ماتەريالدار كوللەكتسياسىن جاساۋ, ەكسكليۋزيۆتى تۇرلەرى مەن سورتتارىن كوبەيتۋ مەن ءوسىرۋدىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگياسىن ازىرلەپ قولدانىسقا ەنگىزۋ» جوباسى بويىنشا سالىنعان. پروفەسسوردىڭ ايتۋىنشا, عىلىمي ورتادا قىزعالداق پەن المانىڭ تاريحي وتانى – قازاقستان دەگەن پىكىر بار. سوندىقتان قىزعالداقتى زەرتتەپ, ءوسىرۋ ماڭىزدى. «قىزعالداقتى برەندىمىز دەپ ايتقانىمىزبەن, ونىڭ كوبەيتۋ, سەلەكتسيالىق جۇمىستارىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا اتقارىلعان ءىس از. قازىر ءبىز 15 سۇرىپتى زەرتتەپ, ءوسىرىپ جاتىرمىز. جەرگىلىكتى اۋا رايىنا بەيىمدەرىن جانە سۇرانىسقا يەلەرىن ىرىكتەپ, ارنايى كوبەيتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», دەيدى پروفەسسور. بۇگىندە ۋنيۆەرسيتەت جىلىجايىندا قىزعالداقتىڭ 12 مىڭ پيازشىعى وتىرعىزىلعان. ونىڭ 3 مىڭى ايەلدەردىڭ حالىقارالىق مەرەكەسى قارساڭىندا ءوسىپ, جەتىلىپ ۇلگەرگەن. مەرەكەگە وراي ارنايى بۋىلىپ, ازىرلەنبەك. ال قالعان بولىكتەرى ناۋرىز مەرەكەسىندە ەلگە ۇسىنىلادى. سونىمەن بىرگە وقۋ ورداسى ماڭىنا 3 مىڭ ءتۇپ قىزعالداق ەگىلمەك.
بوتانيكالىق باقتىڭ جىلىجاي كەشەنىنە ارنايى بارعان وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدى قاراعاي, ورىك, تۋيا جانە باسقا دا اعاشتاردى ءوسىرۋ تەحنولوگياسىمەن تانىسىپ, عالىمدارمەن تۇركىستاندى كوگالداندىرۋ, جاسىل جەلەككە اينالدىرۋ, وسى ايماققا جەرسىنەتىن تۇرلەرىن ءوسىرۋ باعىتىندا پىكىر الماستى. ۇسىنىستارىن تىڭداپ, عىلىمي-زەرتتەۋلەردى جالعاستىرۋدى تاپسىردى.
وڭىردە گۇل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن شارۋالار قىزعالداق, راۋشان, لالاگۇلدەرىن ارنايى ناۋرىز مەرەكەسى قارساڭىندا باپتاپ, ساۋداعا شىعارۋدا. تەك شىمكەنتتەن عانا ەمەس الماتى, استانا سىندى ءىرى قالالاردان ساتىپ الۋشىلاردىڭ قاراسى قالىڭ. مىسالى, سارىاعاش اۋدانى دەربىسەك اۋىلدىق وكرۋگى اۋماعىندا ورنالاسقان «كوكتەم» شارۋا قوجالىعى 8 جىلدان بەرى قىزعالداق گ ۇلىن وسىرۋمەن اينالىسادى. جىلىجاي كولەمى – 1,30 گەكتار. قىزعالداقتىڭ گوللانديالىق 10-نان استام ءتۇرى وسىرىلەدى. قازىرگى تاڭدا 10 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان. كاسىپكەر جىلىنا 120 000 - 130 000 ءتۇپ قىزعالداق گ ۇلىن وسىرەتىنىن ايتۋدا. سونىمەن قاتار دەربىسەك اۋىلدىق وكرۋگىندەگى «اليا» شارۋا قوجالىعى راۋشان, قارا سيقىر جانە گوللانديالىق فريدۋم تۇرلەرىن وسىرەدى. جىلىنا 20 000 - 40 000 ءتۇپ راۋشان گ ۇلى ەگىلىپ, ساتىلىمعا شىعارىلادى. گۇل وسىرۋمەن 15 جىلدان بەرى اينالىسىپ كەلە جاتقان كاسىپكەر 10 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر.
تۇركىستان وبلىسى
