ەكولوگيا • 02 ناۋرىز, 2023

ۋلى كول ماسەلەسى ۋشىعىپ تۇر

391 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

ماڭعىستاۋداعى «قوشقار اتا» قالدىق قويماسى قاشان جانە قانداي سەبەپتەردەن پايدا بولدى, اتالعان كولدەگى ۋلى قالدىقتاردىڭ تۇرعىندار دەنساۋلىعىنا زيانى قانشالىقتى؟ وسى تاقىرىپتار توڭىرەگىندە گازەت بەتىندە بىرنەشە رەت ماسەلە كوتەردىك.

ۋلى كول ماسەلەسى ۋشىعىپ تۇر

2013-2014 جىلدارى مونيتو­رينگتىك, گيدروگەولوگيالىق, رەكۋل­تيۆاتسيالىق, ەكولوگيالىق, الەۋمەتتىك جانە باسقا دا ۇستا­نىمدار بويىنشا وڭتايلى جو­بالىق شەشىم ازىرلەۋ ماق­سا­تىندا «ماڭعىستاۋ عوو» بۇ­رىن جۇرگىزىلگەن جۇمىستار مەن زەرت­­تەۋلەردى تالداۋ نەگىزىندە «قوش­قار اتا قالدىق قويماسىن رەكۋلتي­ۆاتسيالاۋ» اتتى تەح­ني­كالىق-ەكو­نوميكالىق نەگىز­دەمەسىن ازىر­لەگەن ەدى. نەگىزدەمەدە قالپىنا كەلتىرۋدىڭ ەكى نۇس­قاسى قارالدى. تەح­نيكالىق-ەكو­نوميكالىق نە­گىزدەمەدە كەل­تىرىلگەن نۇسقانىڭ ءبىرى – قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن ەكى ءتۇرلى ادىسپەن جۇرگىزۋدى كوز­دەيدى: قال­دىق قويمانىڭ ورتالىق-سول­تۇستىك بولىگىنە كاسپي تەڭى­زىنەن سۋ بەرۋ ارقىلى جاساندى توعاننىڭ بەتىن مينۋس 35 م بەل­گىگە دەيىن جەتكىزۋ. تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نە­گىز­­دەمەدە كورسە­تىلگەن قورى­تىن­دى­لارعا سايكەس, ىسكە اسىرۋعا وسى ەكىنشى نۇسقا تاڭ­­دالعان.

ماڭعىستاۋ وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعاتتى پايدا­لانۋدى رەتتەۋ باسقارماسى باس­شىلىعىنىڭ ايتۋىنشا, ءار­تۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى ءبىر باس­تالىپ, ءبىر تاستالىپ, قۇجاتتارى بىرەسە قىسقارتىلىپ, بىرەسە تولىق­تىرىلىپ مىڭ تۇزەتىلگەن قوشقار اتا ۋلى كولىندە «قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جالعاسپاق». بۇعان دەيىن ءتۇرلى اقپاراتتاردا, ەسەپتەردە «قولعا الىندى, جۇرگىزىلۋدە» دەپ كەلەتىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇ­مىستارى, سويتسەك «2023 جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىندا قايتا جال­عاسادى» ەكەن. قاشان باستالىپ, قاشان توقتاپ ۇلگەرگەن؟ اۋقىم­دى جۇمىستىڭ كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇر­گىزىلەتىنى بەلگىلى, ايتسە دە ماسەلە قۇ­جاتقا قاتىستى.

ماڭعىستاۋ وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعاتتى پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسى باس­شىسىنىڭ ورىنباسارى ەسەنقوس ادىلباەۆتىڭ مالىمەتىنشە, وسى­عان دەيىن جوبالىق-سمەتالىق قۇ­جاتتارعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلگەن. ياعني بۇرىن قوشقار اتا قالدىق قويماسىندا قالپىنا كەلتىرىلەتىن جەر كولەمى 4 279 گەكتار بولسا, جاڭا تۇزەتۋگە سايكەس, 1 344 گەك­تارعا دەيىن قىسقاردى. ەندى 2023 جىلدىڭ 3-توقسانىندا جاڭا نۇسقا بويىنشا مەملەكەتتىك ساراپتاما قورىتىندىسى شىعادى, سودان كەيىن رەكۋلتيۆاتسيا جۇمىستارى جاندانباق.

– قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى بىزدەن تاۋەلسىز سەبەپتەرگە بايلانىستى توقتاتىلدى. مەملەكەتتىك ساراپتاما جاڭا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامانى ماقۇلداۋعا ءتيىس. تو­لىق قورىتىندىنى العاننان كەيىن جۇمىستار قايتا جالعاسادى,  دەدى ە.ادىلباەۆ.

مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قاي­تا قالپىنا كەلتىرۋگە بولى­نە­تىن قاراجاتتىڭ كولەمىن ۇلعاي­تۋ جونىندە جۇمىس جوباسىنا قاي­تا تۇزەتۋ ەنگىزۋ تۋرالى شە­شىم قابىلدانعان. جوبانى قار­جى­لان­دىرۋ رەسپۋبليكالىق جانە جەر­گىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 90/10 پرو­پورتسياسى بويىنشا بىرلەسىپ جۇزەگە اسادى.

جالپى, قالپىنا كەلتىرۋ جۇ­مىستارىن 2025 جىلى اياقتاۋ جوس­پارلانعان. ون جىل بويى الاقانداي جەردى تۇمشالاماق تۇگىل ءارتۇرلى جەلەۋمەن كىدىرمەلەپ ءجۇرۋ ءىستى ءبىراز سيىرقۇيىمشاقتاندىرىپ جىبەرگەن سىندى. ەكولوگياسى ءماز ەمەس ماڭعىستاۋدا, شىنىن ايتقاندا, تۇرعىندار دەنساۋلىعى دا ناشار. وبلىس ورتالىعى اقتاۋ قالاسى مەن مۇنايلى اۋدا­نى­نىڭ ىرگەسىندەگى ۋلى كول قاشان تۇمشالانارى ءالى بەلگىسىز, ۋادە مەن جوسپارلاردى ارقالاعان جىلدار جەتكىزبەي كەلەدى.

 

ماڭعىستاۋ وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار